tag:blogger.com,1999:blog-70278772011-09-28T20:21:58.562-07:00a weblog dedicated to turkish people of İsfahan (esfahan) province. İsfahan (esfahan) ostanının türk bölgələri və burada yaşayan türk xalqının veblaqı. un weblog consacré aux personnes et aux pièces turques de İsfahan (esfahan) province.mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.comBlogger531100tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-42562557989016492722011-06-30T22:16:00.000-07:002011-06-30T22:19:59.246-07:00<strong>روستاي ترك نشين علي آباد جميزه در استان اصفهان</strong><br /><br />روستای علی آباد جمبزه در 30 کیلومتری شمال شهرستان دهاقان واقع شده است . <br />دِهاقان یکی از شهرهای استان اصفهان است و در مرکز ایران قرار دارد<br /> کوه های اطراف روستا به نامهای چانه ، سفید بیک و کال ، گیاهان دارویی یافت می شود . در گذشته به صورت روستایی قلعة ای شکل بوده که آثاری از آن ( قلعة ناصر آباد ) باقی مانده است . مردم روستا ترکیبی از دو طایفه ترک و فارس هستند که به گویش ترکی و فارسی صحبت می کنند .<br /><br />طایفه ترک معروف به « یلمه » بوده و به لحاظ پوشاک با سایر اهالی متفاوت هستند .<br /><br />فعالیتهای کشاورزی و صنعت قالی بافی در این روستا رواج دارد ، فرش یلمه ای این روستا که توسط زنان بافته می شود شهرت جهانی دارد . در این روستا چندین کارگاه رنگرزی فعال است که در آنها مواد اولیه برای بافتن فرش تهیه می شود .<br /><br />منابع اصلی آب زراعی ، قنوات و رود خانه شور است که با شهرت آنها اراضی به زیر کشت حبوبات ، گندم ، جو ، صیفی جات و پنبه می رود<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-4256255798901649272?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-51441621042550045162010-12-30T09:56:00.001-08:002010-12-30T09:56:24.196-08:00افشارشناسي<br /><br /> <br /><br />دكتر محمدخالقي مقدم<br /><br /> <br /><br />-سلسله آثار -(46 اثر علمي مربوط به ايل افشار )<br /><br /> <br /><br />http://drmkhm.blogfa.com/post-16.aspx<br /><br /> <br /><br />1- استان زنجان، سرزمين اقوام افشار<br /><br />2- نقش اجتماعي ايل افشار در تشكيل دولت صفويه<br /><br />3- تاخت و تاز ازبكها به ايران و مقابله اقوام افشار در برابر آنان<br /><br />4- شناخت اجتماعي سران ايل افشار<br /><br />5- تاكتيكها و استراتژيها و تواناييهاي نظامي ارتش افشار<br /><br />6- زندگي نامه سران دولت نادر شاه افشار<br /><br />7- اوضاع اجتماعي زنجان پس از فروپاشي دولت افشاريه<br /><br />8- ادعاي سياسي سلطنت توسط اقوام افشار زنجان دوره زنديه<br /><br />9- فوجهاي نظامي افشار زنجان در دوره قاجاريه<br /><br />10 - تقابل دو ايل افشار و ايل قاجار، در زنجان در اوايل تشكيل دولت قاجاريه<br /><br />11- نقش حاكمان افشار زنجان در جنگهاي ايران و روس<br /><br />12- تأثير فرهنگي موسيقي اقوام افشار زنجان بر روي دستگاههاي موسيقي اصيل ايراني<br /><br />13 - تحول اجتماعي موسيقي ايراني از دوره صفويه تا قاجاريه<br /><br />14- زنجان و زيباييهاي فرش افشار<br /><br />15- صنعت زيباي چارق هاي افشار زنجان<br /><br />16- صنعت زيباي چاقوسازي اقوام افشار زنجان<br /><br />17- صنعت زيباي مليله كاري اقوام افشار زنجان<br /><br />18 ـ زندگي ايلي افشارها و قوچ افشاري آنان<br /><br />19 - اقوام افشار و تحولات حوزه زيست جغرافيايي آنان<br /><br />20 - مكانهاي ييلاق ـ قشلاقي ايل افشار<br /><br />21- تيره ها و طوايف ايل افشار<br /><br />22- ايل افشار و روند هويت زدايي ايلها<br /><br />23 - فرايند تخته قاپو شدن طوايف و تيره هاي ايل افشار<br /><br />24 - طايفه اينانلو افشار زنجان (حومه ابهر)<br /><br />25 - طايفه افشار قورت بيگلو زنجان (حومه صائين قلعه زنجان)<br /><br />26- طايفه افشار اوصانلو زنجان<br /><br />27- طايفه ايرلو افشار زنجان (طارم و حومه زنجان)<br /><br />28- طايفه افشار قراپشتلو (قرابز چلو زنجان )<br /><br />29 - طايفه افشار غني بيگلو و قزل گچيلو زنجان<br /><br />30- طايفه افشاركور حسنلوي زنجان (حومه قيدار)<br /><br />31- طايفه افشار دويران زنجان (انگوران و ماهنشان)<br /><br />32 - طايفه افشار تكاب<br /><br />33 - طايفه افشار اروميه<br /><br />34- طايفه افشار گروس (روستاهاي اطراف قزل اوزن)<br /><br />35- طايفه افشار اسدآباد همدان ( افشارهاي حوزه ابتداي شاخه تالوار قزل اوزن)<br /><br />36- طايفه افشار خرقان<br /><br />37- طايفه افشار بكشلو (دهستانهاي افشاريه و شال در جنوب قزوين)<br /><br />38- طايفه افشار ساوجبلاغ كرج ( دهستانهاي افشاريه و اشتهارد غرب كرج)<br /><br />39- طايفه افشار شمال ساوه (گرمسيرات ايل افشار)<br /><br />40- طايفه افشار خوزستان<br /><br />41- طايفه افشار كرمان<br /><br />42- طائفه افشار خراسان <br /><br />43- تاريخ اجتماعي امير گونه خان افشار طارمي<br /><br />44 - تاريخ اجتماعي جهانشاه خان افشار قيداري<br /><br />45- تاريخ اجتماعي حبيب الله خان شاهسون افشار دويراني انگوران (امير توپخانه دوره محمدشاه قاجار)<br /><br />46- تاريخ اجتماعي خوانين مختلف افشار زنجان<br /><br /><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-5144162104255004516?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-74905832520266428652010-12-20T20:00:00.001-08:002010-12-20T20:00:37.629-08:00<span style="font-weight:bold;">تركها در جوار و در سرزمين بختياري</span><br /><br />چ) تركها و مغولها<br /><br />تركها در جنوب، غرب، شرق و شمال سرزمين بختياري در مناطق هفتگل، اطراف شوشتر و رامهرمز (گندزلوها يا افشار و بيگدلی ها)، اطراف گندمان، حومه ي شهركرد و فريدن سكني دارند بعلاوه شمار زيادي از تركان در ميان بختياريهازندگي مي كنند كه دو زبانه نيز مي باشند يعني هم به گويش بختياري و هم به زبان تركي تكلم مي كنند.<br /><br />مهاجرت اولين گروه از تركان به خاك بختياري به زمان سلجــوقيان در قرن ششم هـ .ق. بــاز مي گردد. نورمحمد مجيدي به نقل از «تاريخ وصاف» مي نويسد:<br /><br />«چون مملكت ال سلجوقي در فارس بر آمد . . . امواج تراكمه از نواحي قفچاق مخدر گشتند. يعقوب بن ارسلان با جمعي از لشكريان قصبه ي خوزستان را بهر اقامت اختيار كرده و امير مودود سلغري امير سلغريان به صحراي گندمان فرود آمد و از آنجا تا به عرصه ي كهگيلويه خيمه اقامت برافروختند.» ( مجیدی ،1371 : 237)<br /><br />از زمان صفويه دو ايل افشار و بيگدلی در مناطق جنوبي و غربي بختياري استقرار يافتند و با بختياريها آميختگي فراواني پيدا كردند. از ناحيه شرقي نيز بختياريها با قشقاييها همسايه و همجوار هستند كه در مهاجرت دوسويه گروههايي از هر طرف در داخل قلمرو ديگري مؤثر بوده است. <br /><br />در خلال سالهاي 5-1292 هـ .ق. گروههاي از تركان قشقايي كه عمده ي آنها «لركيها» بودند به سبب نزاع و كشمكشهايي به منطقه بختياري كوچ نمودند. همچنين گروههايي از طوايف دره شوري، كشكولي، ايگدر، اصلانلو، محمدتركي و چهرازي در مناطق بختياري سكني دارند و اكثراّ دو زبانه هستند و با بختياريها وصلت و خويشاوندی زيادي دارند.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-7490583252026642865?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-81760888598422001452010-12-18T15:00:00.000-08:002010-12-18T15:01:29.636-08:00<span style="font-weight:bold;">روستای علی آباد جمبزه در 30 کیلومتری شمال شهرستان دهاقان</span><br /><br />روستای علی آباد جمبزه در 30 کیلومتری شمال شهرستان دهاقان واقع شده است . در کوه های اطراف روستا به نامهای چانه ، سفید بیک و کال ، گیاهان دارویی یافت می شود . در گذشته به صورت روستایی قلعة ای شکل بوده که آثاری از آن ( قلعة ناصر آباد ) باقی مانده است . مردم روستا ترکیبی از دو طایفه ترک و فارس هستند که به گویش ترکی و فارسی صحبت می کنند .<br /><br />طایفه ترک معروف به « یلمه » بوده و به لحاظ پوشاک با سایر اهالی متفاوت هستند .<br /><br />فعالیتهای کشاورزی و صنعت قالی بافی در این روستا رواج دارد ، فرش یلمه ای این روستا که توسط زنان بافته می شود شهرت جهانی دارد . در این روستا چندین کارگاه رنگرزی فعال است که در آنها مواد اولیه برای بافتن فرش تهیه می شود .<br /><br />منابع اصلی آب زراعی ، قنوات و رود خانه شور است که با شهرت آنها اراضی به زیر کشت حبوبات ، گندم ، جو ، صیفی جات و پنبه می رود<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-8176088859842200145?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-82860197167024666122010-01-14T18:38:00.001-08:002010-01-14T18:38:53.191-08:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: center"><br /><strong>نقش زبان تركي در پيدايش لهجه هاي اصفهاني و تهراني زبان فارسي</strong><br /><br /><strong>مئهران باهارلي-٢٠٠٤</strong><br />http://www.heyderbaba.ca/yazidetay.php?yazar=203&Yazi_id=7175<br /><br /><img src="http://www.sharemation.com/hesen1/sevefi-02.jpg" align="center"><br /><br />مينياتوري تركي از اصفهان، پايتخت امپراتوري تركي-ازربايجاني صفوي- سال ١٦١٠. <br />دائره المعارف شرق (Encyclopedia of Orient)<br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>سؤزوموز</strong><br /><br />متكلمين به زبان تركي، زبان اول ايران، علاوه بر شمال غرب ايران و يا ازربايجان ائتنيك، در تمام سطح كشور پراكنده اند. اين زبان در مقياس كشوري زبان اكثريت نسبي مردم ايران است. زبان تركي در سطح بسياري از مناطق ملي مانند گيلان، مازندران، لرستان و ... نيز پس از زبان ملي منطقه مزبور (گيلكي، تبري، لري و ....) زبان دوم محل بشمار ميرود. زبان تركي در استان اصفهان هم، مانند كل فارسستان، زبان دوم است. <br /><br />در ايران دو لهجه بسيار مهم زبان فارسي، يعني لهجه تهراني و لهجه اصفهاني مستقيما توسط گروههاي ترك، همچنين در نتيجه اختلاط و اميزش ايراني زبانان با تركان و در پايتختهاي دو دولت تركي-ازربايجاني بوجود امده اند: <br /><br />الف- لهجه تهراني زبان فارسي، ايجاد شده در دوره دولت تركي- ازربايجاني قاجار كه طائفه اي اصلا از تركان جنوب تركيه، شمال سوريه و جمهوري ازربايجان بودند. <br /><br />ب- لهجه اصفهاني زبان فارسي، ايجاد شده در دوره دولت تركي- ازربايجاني صفوي كه دولتي تاسيس شده توسط طوائف قزلباش عمدتا از شمال و مركز تركيه بود. <br /><br /><strong>لهجه تهراني زبان فارسي: ايجاد تركان قاجار</strong> <br /><br />اكثريت نامهاي جغرافيائي تركي منطقه تهران و ري و پيرامون انها كه محل تلاقي دو مملكت ازربايجان و فارسستان مي باشد، نه به تركي ميانه و يا قديم، بلكه به تركي باستان است. سابقه تركان بومي تهران و ري به دوره غزنويان و سلجوقيان و حتي بسيار پيش از ان به دوره ساساني كه ويستام (بسطام) دائي هرمز توركزاد پادشاه ترك ساساني دولتي در اين منطقه تاسيس نمود بر ميگردد. در دوره پس از اسلام، اكثر پادشاهان‌ سلجوقي‌ نيز ري‌ را به‌ عنوان‌ پايتخت‌ خود انتخاب‌ مي‌كردند. <br /><br />بسطام كه از توركان هياطله (اغ هون) و دايي خسرو بود و در گرفتاري و قتل هرمزد توركزاد پادشاه ساساني دست داشت، پس از قتل وي به سال ٥٩١ ميلادي سر به شورش نهاد و در ري، شهر حدي اتورپاتگان و يا ازربايجان اعلام استقلال نموده و به نام خود سكه زد. دولت بسطام از اولين دولتهاي تورك تاسيس شده در سرزمين ايران و ازربايجان در ايران پيش از اسلام شمرده مي شود. او پس از ده سال مقاومت به دست يكي از سپاهيان توركان هياطله (اغ هون) كشته شد. <br /><br />من در اين نوشته به تاثيرات زبان تركي بر زبانهاي ايراني اين منطقه در دوره هاي مذكور اشاره نخواهم كرد و منحصرا بر رابطه زبان تركي و لهجه تهراني فارسي در دوره اخير قاجار متمركز خواهم شد. <br /><br />در لهجه تهراني زبان فارسي معاصر، تعداد زيادي اصطلاح و واژه تركي مورد استفاده روزمره قرار ميگيرد كه از كثرت استفاده كسي به تركي بودنشان فكر نمي كند. شمار قابل توجهي از اين واژه ها و اصطلاحات مربوط به تركي ميانه و قديم بوده و در تركي معاصر ازربايجاني بكار نمي روند. اما اين، تنها رابطه موجود بين زبان تركي و لهجه تهراني زبان فارسي نيست. رابطه عميق ديگري بين ايندو وجود دارد و ان اين كه "لهجه تهراني زبان فارسي، ايجاد تركان قاجار است". <br /><br />لهجه فارسی تهرانی در دوره سلطنت فتحعليشاه قاجار در دربار اين دولت تركي و ازربايجاني به وجود امد. در اغاز خود ان پادشاه ترك اموزگار اين لهجه بود و درباريها ان را از فتحعليشاه ياد گرفته و به ديگران ياد ميدادند. منشاء اصطلاح "فارسي فتحعليشاهي" براي ناميدن فارسي كنوني رايج ايران در مقابل فارسي دري افغانستان و يا فارسي كابلي همين واقعيت تاريخي است. <br /><br />در سال ١٧٢٣ تهران به تصرف افغانها درامد و ويران شد. در سال ١٧٨٨ اغامحمدخان قاجار بنيادگزار دولت تركي ازربايجاني قاجاريه تصميم گرفت كه تهران را به عنوان پايتخت حكومت خود انتخاب كند. علت اين انتخاب، نزديكي تهران به "ساوج بلاغ ازربايجان" كه يكي از مراكز ايل افشار (اكنون در داخل محدوده استان تهران قرار دارد) بود و همچنين استراباد در خراسان كه جايگاه ايل ترك و ازربايجاني قاجار و مركز ستاد نيروهاي اغا محمدخان بود، است. وقتي تهران پايتخت شد، جمعيتش از بيست و چند هزار نفر تجاوز نميكرد و مركب از دو گروه اكثريت ترك زبان و اقليت ايراني زبان بود. پس از پايتخت شدن، در مدت بسيار كوتاهي چندين برابر اين جمعيعت كم شمار، از گروههاي ترك زبان قاجار، افشار، خلج، شاهسون، ...... در قالب ايل قاجار، درباريان، منسوبين ارتش و نيروهاي مسلح در تهران مسكن گزيدند. اين امر باعث گرديد كه در تمام دوره قاجار، دارالخلافه تهران عملا و همواره خصلتي ازربايجاني و صبغه اي تركي داشته باشد. <br /><br />زبان گروههاي گوناگون ترك ساكن در تهران در دوره قاجاري، همه تركي ازربايجاني بود. اقليت ايراني زبانان بومي ساكن تهران نيز به زبانهائي مانند رازي و شميراني و .... سخن مي گفتند. علاوه بر ان در زبان محاوره‌اي هر گروه، طبقات اجتماعي نقش مهمي داشته‌ و هر قشري در تهران داراي لحن‌ و زبان خاص خود بوده است. فارسي فتحعليشاهي نيز، لهجه اي بود كه دربار ترك قاجار به هنگام صحبت كردن به فارسي، انرا بكار مي برد. در تهران لهجه مزبور تا مدتی در نظر مردم عادي و طبقات پائين اجتماع منفور بود و دليل بر خودپسندی گويشور ان جلوه می كرد. <br /><br />در دوره قاجاري همه گروههاي ايراني زبان رازي و شميراني و .... به همراه بخش اعظم تركان ساكن در تهران، به تدريج فارسي زبان شدند. در نتيجه فارسي محاوره اي تهراني و يا فارسي فتحعليشاهي، از همان اغاز داراي واژگان متعدد تركي بود كه در فارسي كابولي و فارسي شيرازي و يا زبانهاي ايراني ديگر مانند لارستاني، كردي، بلوچي، لري و غيره وجود نداشت. به عبارت ديگر لهجه فعلي فارسي تهراني، از همان اغاز تركيبي از انواع لهجه‌هاي ايراني با زبان تركي است.<br /><br /><strong>لهجه اصفهاني زبان فارسي، يادگار تركان ساكن در اين استان</strong> <br /><br />من قبلا در يك نوشته ديگر خود بنام "ايصفاهان توركله ري - تركهاي اصفهان" بر اساس مقاله اي از پژوهشگر ترك فريدني، حسين مسلمي ("فريدن، قفقاز كوچك")، به پراكندگي خلق ترك در استان اصفهان، همچنين اثار تاريخي-معماري موجود در اين استان كه عمدتا اثر هنرمندان و دولتهاي تركي است اشاره كرده ام. با اينهمه گروههاي ترك ساكن در اصفهان و اثار تاريخي-معماري و بناهاي عظيم مذكور، تنها دو نمونه از حضور تاريخي خلق ترك در اين استان اند. از ديگر مهمترين يادگارهاي حضور خلق ترك در استان اصفهان، اشتراك تركان در تشكل تباري گروههاي فارس زبان كنوني ساكن در اين استان و همچنين تاثيرگذاري زبان تركي در پيدايش لهجه موسوم به اصفهاني زبان فارسي است. <br /><br />شهر اصفهان فارسستان در تاريخ دو بار با خاك يكسان و از سكنه خالي شده و پس از ان بدست دول و خاندانهاي تركي از نو ساخته و برپا گرديده است. پس از هر دوي اين نوسازي و برپاييها، عمده اهالي نوين شهر را دولتمردان، تجار، هنرمندان، استادان و انديشمندان، نظاميان و طوائف بيشمار تركي كه به اين شهر كوچيده اند تشكيل ميداده اند. مثلا تنها در دوره صفويان دهها هزار تن از دولتمردان و حكومتيان ترك ازربايجاني و قزلباش از ازربايجان و از اسياي صغير-تركيه-سوريه امروزي به همراه انبوه خانواده و طوائفشان در اصفهان ساكن شده اند. در ان دوره كل جمعيت ايران بيش از چند صد هزار تن نبوده است. <br /><br />تركهاي فعلي استان اصفهان بازمانده گروههاي تاريخي تركي اسكان يافته در اين منطقه اند، با اينهمه عمده گروههاي تركي تاريخي فوق الذكر، مانند گروههاي بومي اين شهر كه همه غيرفارسي زبان بودند، به مرور زمان زبان تركي خويش را ترك و متكلم به زبان فارسي گرديده اند. بدينگونه با فارسزبان شدن بخش عمده اي از گروههاي ترك و اهالي بومي شهر كه غير فارس بودند، همچنين اميزش زباني و بده بستان فرهنگي تاجيك-تاتهاي غير ترك با بخش ديگر كه تا به امروز تركزبان مانده اند، لهجه معروف به اصفهاني زبان فارسي شكل امروزي خود را پيدا نموده است. <br /><br />من در زير تعدادي از خصوصيات لهجه اصفهاني زبان فارسي كه مشابه و قطعا و يا محتملا متاثر از زبان گروههاي تركي تاريخي در اين منطقه است را مياورم. اين موارد نتيجه و يادگار تركان ساكن در اين استان است. (مثالها از نشريه دانشجويي بهلول، مقاله اصفهاني نامه نوشته سلمان صباحي گرفته شده اند). از انجائيكه در طول تاريخ بسياري از تركهاي كوچنده و ساكن شده در اصفهان يعني اجداد تركهاي امروزي اين استان، همچنين اجداد بخش عمده اي از فارس زبانهاي امروزي ان را تركهاي قزلباش اسياي صغير تشكيل ميداده اند، قابل پيش بيني است كه خصوصيات و ويژگيهاي موجود در لهجه اصفهاني، بيش از گروههاي لهجه اي تركي ازربايجان، به گروههاي لهجه اي تركي تركيه نزديكي داشته باشند: <br /><br />١- تلفظ خاص حروف صامت "ج، چ، ك، گ" در لهجه اصفهاني: از بارزترين تاثيرات زباني گروههاي تركي ساكن در اصفهان، پديده تلفظ خاص حروف بيصداي "جc-، چç-، كk-، گg-" در لهجه اصفهاني زبان فارسي مانند تركان ازربايجان-قفقاز جنوبي و اناتولي شرقي است. در زبانشناسي فارسي رسم است كه اين پديده را به صداهاي dz و ts موجود در برخي از زبانهاي ايراني ميانه و يا باستان منسوب كنند. اما اين توضيح ناكافي است زيرا كه به عامل اصلي توجهي نشده است. حادثه تبديل صداهاي c و ç به ترتيب به dz و ts كه به تركي "سسيزله رين سيزيلاشماسي Sәssizlәrin Sızılaşması " ناميده ميشود، از بارزترين خصوصيات بسياري از لهجه هاي زبان تركي در ازربايجان ايران (مشخصا تبريز)، نواحي جنوبي ازربايجان شمالي (نخجوان، ايروان)، نواحي شرقي تركيه (ارزروم و حوالي ان) و تمام ساحل جنوبي درياي سياه به ويژه شمال شرقي تركيه (ريزه-ترابزون، شيوه اي موسوم به لهجه قارادنيز در ساحل جنوب شرقي درياي سياه) و به مقدار كمتري شمال غربي تركيه ميباشد. تبديل ج به dz، و چ به ts در برخي ديگر از زبانهاي التايي از جمله در زبان محاوره اي مغولي و مانچو هم قاعده اي عمومي است. <br /><br />در باره كم و كيف اين پديده فونتيك در زبان تركي از سوي اوانگاران و زبانشناسان (پروفسور ف. كيرزي اوغلو، پروفسور ه. كارپوز، تورگوت گوناي و ...) تحقيقات مفصلي انجام شده و عمده محققين مذكور انرا در ارتباط مستقيم با اسكان تركان اغ قويونلو (١٣٥٠-١٥٠٢) در نواحي ياد شده دانسته اند. در واقع نيز نواحي اي كه صامت "ج" بدين شكل خاص تلفظ ميشود، از جمله مناطقي در شرق و شمال شرق تركيه، عينا همان مناطقي هستند كه طوائف انبوهي از تركان اغ قويونلو مانند باييندير، پورناك-پرنك، موسوللو-موصللو، حمزه حاجيلو، قاراحاجيلو، عيزالدين حاجيلو، ايميرلو، حلب توكمانلاري شامل منصور بيگ افشارلاري و قوت بيگي افشارلاري، دولقادارلي-ذوالقدرلو، چپني، اغاچ اري-قاجار، دؤير-دوگر و غيره در طول تاريخ در انجا ساكن شده و توطن گزيده اند. از نمونه هاي اسكان طوائف اغ قويونلو در اين نواحي، در زمان شاهزاده سلطان سليم در ترابزون و ريزه، در دوره اغ قويونلويان در تبريز، در زمان سلطان سليم قانوني در ارزروم و حوالي ان، .... ميباشد. به واقع بين سه گانه ترابزون-ارزروم-تبريز تا اغاز قرن بيستم و سقوط دولت تركي-ازربايجاني قاجار، همواره داد و ستد زباني، فرهنگي، انساني، تجاري و اقتصادي بسيار زنده و فعال در جريان بوده است. (دولت تركي ازربايجاني قاجار هميشه در دو شهر ارزروم و ترابزون داراي كنسولگري بود). بسياري از طوائف اغ قويونلوي مذكور، كلا و يا جزا با تشكيل دولت صفوي و انتقال پايتخت ان به اصفهان در اين شهر سكني گزيده اند. <br /><br />٢- تبديل "كسره- e" به "اي- i" در هجاي نخست كلمات: مانند تلفظ تركي "انسان" عربي به شكل "اينسان" در تركي. نمونه ها از لهجه اصفهاني: تبديل بگير-Begir به بيگير-Bigir؛ بشين-Beşin به بيشين-Bişin؛ بمير-Bemir به بيمير-Bimir؛ بريز-Beriz به بيريز-Biriz؛ ببين-Bebin به بيبين-Bibin؛ نميشه-Nemişe به نيميشه-Nimişe؛ نميخوام-Nemixam به نيميخوام-Nimixam.<br /><br />٣-در لهجه اصفهاني زبان فارسي مضاف-مضاف اليه و صفت-موصوف به جاي كسره، هميشه "ي-i-" ميگيرد. اين تلفظ، عينا مطابق تلفظ اين قالبها در زبان تركي است، مانند تلفظ "درد دل" به شكل "درد-ي ديل". نمونه ها از لهجه اصفهاني: تبديل در باغ-Dər-e bağ به دري باغ-Dər-i bağ؛ گل قشنگ-Gol-e qəşəng به گلي قشنگ-Gol-i gəşəng؛ ادم خوب-Âdəm-e xub به ادمي خب-Âdəm-i xob. <br /><br />٤- تبديل كسره اخر كلمه به فتحه: تبديل كسره اخر كلمات خارجي به فتحه قاعده اي عمومي در زبان تركي ازربايجاني است. نمونه از لهجه اصفهاني: تبديل جمعه-Com’e به جمعه-Com’ə <br /><br />٥- تبديل "د" گنگ به "ت" طنيندار: عينا مشابه انچه كه در زبان تركي تركان اسياي صغير روي ميدهد. در تركي ازربايجاني عموما "د" حفظ ميشود. در تركي ازربايجاني ارد-Ard (دنبال)، در تركي تركيه ارت-Art (دنبال). نمونه از لهجه اصفهاني: تبديل ارد-Ard به ارت-Art (پودر گندم).<br /><br />٦- تبديل فتحه به كسره: مشابه انچه كه در زبان تركي تركان اسياي صغير روي ميدهد. در تركي ازربايجاني معمولا فتحه حفظ ميشود. مانند قفس-Qəfəs در تركي ازربايجاني، كافئس Kafes در تركي تركيه. نمونه ها از لهجه اصفهاني: تبديل از-Əz به ائز-Ez؛ قفس-Qəfəs به قفئس-Qəfes؛ ازش-Əzəş به ائزئش-Ezeş؛ بزن-Bezən به بئزئن-Bezen. <br /><br />٧- تبديل حرف "او- o" به "او- u": مشابه انچه كه در زبان تركي تركان اسياي صغير روي ميدهد. در تركي ازربايجاني معمولا "او-o" حفظ ميشود. مانند اويانماق-Oyanmaq در تركي ازربايجاني، اويانماق-Uyanmak در تركي تركيه. نمونه ها از لهجه اصفهاني: تبديل كجا-Koca به كوجا-Kuca؛ چادر-Çador به چادور- Çadur؛ شما-Şoma به شوما-Şuma.<br /><br />٨- حذف حرف "ه" در لهجه اصفهاني: مشابه انچه كه در زبان تركي تركان اسياي صغير روي ميدهد. در تركي ازربايجاني حرف "ه" معمولا حفظ ميشود. مانند هؤرمك-Hörmək در تركي ازربايجاني، اؤرمك-Örmek در تركي تركيه. نمونه ها از لهجه اصفهاني: بچه ها-Bəççeha به بچا-Beça؛ گربه ها-Gorbeha به گربا-Gorba؛ ميجهد-Micəhəd به ميجد-Miced.<br /><br />٩- تبديل "پس" به "پ": اين حادثه عينا از تركي ازربايجاني متاثر است. در زبان تركي ازربايجاني كلمه پسPәs فارسي به شكل پهPә و بهBә تلفظ مي شود. در لهجه اصفهاني زبان فارسي نيز كلمه پس-Pәs به پ-Pә تبديل مي شود: كجايين پس؟-Kocayin pəs تبديل ميشود به كوجاين پ؟-Kucayn pə. <br /><br />١٠- پسوند "چي": براي تحقير و كوچك شمردن اشيا و انسانها. اين همان پسوند تصغير و تحبيب "چه-ça"، "چي-çi "، "چيك-çik " در زبان تركي است. مانند عليچي در لهجه اصفهاني. <br /><br />١١- قالب "د+فعل+د": اين تركيب تاكيد امري عينا از زبان تركي گرفته شده است. مثلا "دي گلين دا!Di gәl da " در زبان تركي. در اينجا "دي" نخست مخفف "هايديHaydı " تركي به معني عجله كنيد، "دا" دومي مخفف "دايDay " و يا "داهاDaha " به معني ديگر است. نمونه ها از لهجه اصفهاني: د بيا د- De biya de ؛ د برو د-De boro de.<br /><br />١٢- تلفظ اسامي به سياق تركي و در تطابق با قانون هماهنگي اصوات: مانند تبديل محمد-Mohəmməd عربي به ممد-Məmməd و ممد-Məməd. "ممد" و "مممد" فرم تركي "محمد" اند. <br /><br />١٣- تبديل "و" به "ف": مانند تبديل "اوشارAvşar " تركي قديم به "افشارAfşar " در تركي ازربايجاني. نمونه از لهجه اصفهاني: "ديوارDivar " تبديل ميشود به "ديفالDifal ". <br /><br />١٤- تبديل "ر" به "ل": مانند تبديل "گوره شمه كAvşar " تركي قديم به "گوله شمه كAfşar " در تركي ازربايجاني. نمونه از لهجه اصفهاني: "ديوارDivar " تبديل ميشود به "ديفالDifal ". <br /><br />١٥- كاهش صوتي: اين حادثه در زبان تركي، هم در كلمات تركي و هم در كلمات خارجي اتفاق مي افتد. مانند تبديل "بورونوBurunu " به "بورنوBurnu " و "فيكيريFikiri " به "فيكريFikri " در زبان تركي. نمونه ها از لهجه اصفهاني: "بفرمايينBefәrmayin " به "بفرماينBefәrmayn "، "اينجايينİncayin " به "اينجاينİncayn ".<br /><br />١٦- تبديل صائت "ا-a" به "فتحه-ə" : تبديل "ا" به فتحه پديده اي بسيار رايج در لهجه هاي زبان تركي است. مانند تبديل "قارداشQardaş " به "قردشQәrdәş " در لهجه تبريز، "ياخاYaxa " به "يخهYәxә " در تركي. نمونه از لهجه اصفهاني: تبديل "ميخوايMixay " به "ميخيMixәy ". <br /><br /><strong>گرچه يه هو!!! </strong><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-8286019716702466612?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-47378133568603288982009-12-15T08:13:00.000-08:002009-12-15T08:14:02.679-08:00<strong>نامه ی سرگشاده ی همسر دکتر اکبر كرمي پژوهشگر ترك فريدني</strong><br /><br /><br />• خانم شیرین فیروزی همسر دکتر اکبر کرمی، از فعالین سیاسی شهر قم که توسط اداره ی اطلاعات این شهر بازداشت شده، نامه ای به اعتراض منتشر کرده است ...<br /><br /><br /><br /><br />اخبار روز: www.akhbar-rooz.com <br />چهارشنبه ۱٨ آذر ۱٣٨٨ - ۹ دسامبر ۲۰۰۹ <br /><br /><br /><br />اخبار روز: خانم شیرین فیروزی همسر دکتر اکبر کرمی، از فعالین سیاسی شهر قم که در روز سوم آذر ماه توسط اداره ی اطلاعات این شهر بازداشت شده است، نامه ی سرگشاده ای به اعتراض منتشر کرده است. این نامه هم خطاب به گروهی از آیات عطام شامل حسینعلی منتظری، یوسف صانعی؛ موسوی اردبیلی، وحید خراسانی، سیستانی، حسن زاده آملی، صافی گلپایگانی، ناصر مکارم شیرازی و نوری همدانی و هم خطاب به رئیس مجلس و نماینده ی قم در مجلس شورای اسلامی نگاشته شده است: <br /><br />با سلام وتهیت <br />نامم شیرین است و نام خانوادگیم فیروزی، مادر دختری شش ساله و همسر مردی شریف که حرفه اش درمان درد بیماران و بزرگترین رویایش جاری شدن آزادی، برابری و انسانیت در ایران است. مردی فانوس بر دست که عزم آن داشت تا زنجیرهای سرد و سخت جهالت، استبداد، بردگی و تعصب را درهم شکند و طرحی نو در اندازد. هم او که بزرگترین دلبستگی اش اندیشیدن بود همان اندیشیدنی که پیامبر (ص) یک لحظه آن را از هفتاد سال عبادت برتر شمرد، دلبستگی که امروز به تمامی جرم است آری اندیشیدن در این زمانه جرمی است نابخشودنی، جرمی که کمترین پاداشش سلول های تاریک و وحشتناک قرون وسطایی شده است، جرمی که مرتکبینش را گالیله وار وا می دارند تا در برابر جاهلان مقدس مآب و متعصب بایستند و اعتراف کنند خورشید است که به گرد زمین می چرخد نه عکس آن؟!! <br />من شیرین فیروزی همسر دکتر اکبر کرمی نویسنده، پژوهشگر و فعال حقوق بشر هستم، ساکن شهری که شهرتش تولید و ترویج اندیشه است، شهری که از بامداد سه شنبه، سوم آذر، هشتاد و هشت یکی دیگر از نویسندگان و متفکرانش در اسارت وزارت اطلاعات می باشد و اینجانب با وجود طی کردن مداوم و چندین باره مسیر دادگستری، دادگاه انقلاب و ساختمان های وزارت اطلاعات هنوز نتوانسته ام از ابلاغ رسمی اتهام همسرم، دلیل دستگیری اش، محل نگهداری و حتی از صحت سلامتش باخبر شوم. خدا را شکر ما در ایران وتحت لوای حکومتی زندگی می کنیم که در قوانینش تصریح شده است نمی توان متهم را بیش از بیست و چهار ساعت در بازداشت نگه داشت مگر آن که اتهام او کتباً ابلاغ شده باشد و قرار بازداشت او از سوی قاضی صادر شده باشد با این همه تا به امروز نه از اتهامش مطلع شده ام و نه از وجود و چگونگی قراربازداشتش؟!! نه در زمان بازداشت حکمی ارائه شد و نه برای بازرسی و تفتیش زلزله وار منزل ومطب؟!! چه ساده در این شهر منادیان قانون، قانون شکنی می کنند و چه ساده و چه به سادگی حقوق شهروندی نقض می شود و هیچ کس و هیچ چیز را مانع اعمال ضد انسانی و غیراسلامی خود نمی بینند و به این همه نیز بسنده نمی کنند و هر آن کس که به رسم جوانمردی و احساس وظیفه انسانی و دینی قصد کمک و یاری دارد با تهدید، ارعاب، توهین و تهمت در بر می گیرند که مبادا صدای حق طلبی چنان بلند گردد که گوش ناشنوایشان به زحمت افتد. <br />عالیجنابان محترم ما در مکتب انسانیت و با منش آزادگی و حق طلبی رشد یافته ایم و دراین راه آنچنان استواریم که امام علی (ع) فرمود: لَنَاحَقُ، فَان اعطیناهُ، وإلا رکبنا اعجاز الا بلِ و إن طال السری. ما را حقی است اگر به ما داده شود، وگرنه برپشت شتران سوار شویم و برای گرفتن آن (حق) برانیم هرچند شب رَوی به طول انجامد. بلی ما درگرفتن حق خویش از هیچ کوششی دریغ نمی کنیم چرا که باور داریم اگر تمام شب های زمستان شب یلدا باشد زمانی صبح فرا می رسد و نگون بختی از آن قانون شکنان است. <br />عالیجنابان محترم، شما مروج و پرچمدار دین و مذهبی هستید که پیشوای اولش امام علی (ع) فرمود: اگر در جامعه مسلمین خلخال از پای زنی یهودی به اجحاف درآورند رواست که مردانش از شدت غم با مرگ درآویزند و من بر این باورم که دراین کشور و در این شهر هنوز رهروان آن پیشوای بزرگ بیشمارند و همه از این روست که دادخواهی به محضرتان می آورم وتقاضای استمداد می نمایم. امید که با عنایت حق تعالی و یاری شما و دیگر بندگان آزاده، حق جاری شده و راه تکرار این ستم بر دیگران بندگان خدا با هر اندیشه و عقیده ای مسدود گردد. <br /><br /><br />شیرین فیروزی <br />همسر دکتر اکبر کرمی<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-4737813356860328898?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-4980179225094353952009-12-15T08:11:00.000-08:002009-12-15T08:12:06.287-08:00<strong>گفتگو با شیرین فیروزی، همسر دکتر اکبر کرمی بازداشت یک پژوهش‌گر ترك در قم</strong><br /><br />يکشنبه، ۱۵ آذر، ۱۳۸۸ <br /> بنا به گزارش‌ها، دکتر اکبر کرمی، پزشک و پژوهش‌گر مسائل دینی در قم، در منزل خود بازداشت شده و خانواده او هنوز هیچ اطلاعی از وضعیت وی ندارند. شیرین فیروزی همسر اکبر کرمی، در مورد زمان و چگونگی بازداشت وی به رادیو زمانه می‌گوید:<br /> <br /><br />آقای دکتر کرمی سه‏شنبه‏ی هفته‏ی گذشته دستگیر شد و آن‏طور که به ما گفتند، از طرف ماموران اطلاعات. منتهی از این که ماموران به کدام نهاد وابسته بودند، بی‏اطلاع هستم.<br /> <br /><br />خبر دارید که ایشان را به کدام بازداشت‏گاه برده‏اند؟<br /> <br /><br />خیر، اصلا به من اطلاعی نداده‏اند. فقط می‏دانم در قم است، اما این که کدام بازداشت‏گاه و در کدام قسمت این شهر است، اطلاعی ندارم.<br /> <br /><br />یعنی کسانی که ایشان را دستگیر کردند، هیچ برگ معرفی از سوی نهاد مشخصی در دست نداشتند؟<br /> <br /><br />هیچ حکمی به ما نشان ندادند. با این وجود هم خانه و هم مطب را بازرسی کردند.<br /> <br /><br />در مورد این که ایشان را به چه اتهامی دستگیر می‏کنند هم توضیحی داده نشد؟<br /> <br /><br />خیر، هیچ توضیحی ندادند. فقط من از رئیس گروهی که خانه و مطب را بازرسی می‏کردند، سؤال کردم که: شما از کجا آمده‏اید؟ من به کجا باید مراجعه کنم؟ گفتند باید به دادستانی مراجعه کنم. دادستان حکم داده است و آن‏جا جواب‏گو خواهند بود. دادستانی هم گفت که پیش بچه‏های اطلاعات است.<br /> <br /><br />شما خودتان به دادستانی مراجعه کردید؟<br /> <br /><br />بله، بعد از این که دکتر را بردند، سریع به دادستانی رفتم. دادستان گفت: «۲۴ ساعت دیگر مراجعه کنید، من به شما جواب می‏دهم. پیش بچه‏های اطلاعات است». ۲۴ ساعت بعد مراجعه کردم، گفتند: «برو پنج روز دیگر بیا». پنج روز بعد هم که رفتم، گفتند که باید دو هفته پس از تاریخ دستگیری مراجعه کنم.<br /> <br /><br />تا به حال به من اطلاع نداده‏اند که کجاست و من باید به کدام زندان مراجعه کنم و یا این که اساساً جرمش چیست؟ فقط گفتند: «پرونده‏اش سنگین است، بروید دو هفته‏ی دیگر بیایید».<br /> <br /><br />در ارتباط با انتخاب وکیل مدافع، اقدامی صورت گرفته است؟<br /> <br /><br />پیش از این قضایا، دکتر به من گفته‏ بود که اگر مشکلی برایش پیش آمد، حتما وکیل بگیریم و حتی مشخصا خواست که از آقای سیف‏زاده بخواهیم وکالت ایشان را بر عهده بگیرد.<br /> <br /><br />روز یکشنبه در دادستانی، در این باره با دادستان صحبت کردم. دادستان گفت: «چون الان مرحله‏ی تحقیقات است، نمی‏توانید برای او وکیل بگیرید. اجازه بدهید تحقیقات ما تمام شود و هفته‏ی آینده که مشخص شد قرار ایشان چیست، بعد از آن می‏توانید برایش وکیل بگیرید.<br /> <br /><br />آقای سیف‏زاده در جریان است که از سوی آقای کرمی به عنوان وکیل ایشان معرفی شده است؟<br /> <br /><br />بله، با آقای سیف‏زاده صحبت کردم و ایشان هم پذیرفت.<br /> <br /><br />آقای کرمی، به جز پژوهش در زمینه‏ی مسایل دینی، پزشک هم هستند. آیا به مطب ایشان نیز مراجعه شده است؟<br /> <br /><br />بله، مطب و منزل در یک ساختمان است. مطب در طبقه‏ی پایین و منزل شخصی در طبقه‏ی بالا قرار دارد. مطب را که کلا بازرسی کرده‏اند؛ کیس کامپیوتر، یک سری دست‏نوشته‏ها و کلا همه چیز را با خود برده‏اند. منزل را هم در همان زمان بازرسی کردند.<br /> <br /><br />آیا کسان دیگری نیز همراه ایشان بازداشت شده‏اند؟<br /> <br /><br />بله، منشی ایشان را از صبح برده بودند و تا ساعت هفت بعدازظهر نگاه داشتند. ساعت هفت بعدازظهر آزاد شد و به او گفته بودند اگر دوباره لازم باشد و مشکل یا سؤالی داشته باشیم، خودمان به دنبالت خواهیم آمد.<br /> <br /><br />مطالب آقای کرمی را معمولا کدام‏یک از روزنامه‏ها یا نشریات داخل کشور منتشر می‏کردند؟ اساساً در داخل هم مطالبی از ایشان منتشر می‏شد؟<br /> <br /><br />خیلی کم، شاید یکی دو مورد.<br /> <br /><br />یعنی اجازه داده نمی‏شد که مطالب ایشان منتشر شود؟<br /> <br /><br />خیر اجازه نمی‏دادند. به کتاب ایشان هم اجازه‏ی چاپ داده نشد.<br /> <br /><br />آقای کرمی پیش از این، سابقه‏ی بازداشت، احضار و یا اخطاری از سوی نهادهای امنیتی داشت؟<br /> <br /><br />خیر، نداشت.<br /> <br /><br />حسین علوی<br />رادیو زمانه<br /><br /> <br /> <br /> <br /><br />اکبر کرمی، پزشک عمومی و فعال مدنی در شهر قم، سوم آذرماه بازداشت شده است. دکتر کرمی مقاله‌های انتقادی زیادی در سایت‌های خارج از کشور به چاپ رسانده و در ستاد انتخاباتی کروبی فعال بوده است. خانواده وی از او بی‌خبرند.<br /> <br /> <br /><br />اکبر کرمی، در ساعت هشت صبح روز سه‌شنبه سوم آذرماه دستگیر شده است. مطب و منزل دکتر کرمی در یک ساختمان قرار دارند و نیروهای امنیتی پس از بازرسی خانه و مطب، وی و منشی‌اش را با خود برده‌اند. خانم منشی ساعت ۷ بعد از ظهر همان روز آزاد شده اما از او تعهد گرفته‌اند که در باره بازجویی‌ها به کسی چیزی نگوید. کارت ملی، گذرنامه و شناسنامه خانم منشی، در اختیار مقامات اطلاعاتی است.<br /> <br /><br />دکتر کرمی در مقاله‌های مختلفی به مسائل زنان، گره‌های فرهنگی، مسائل حقوق بشر و مشکلات سیاسی پرداخته و این نوشته‌ها را در سایت‌های اینترنتی منتشر کرده است. اکبر کرمی، مصاحبه‌هایی نیز با رادیوهای خارج از کشور داشته است.<br /> <br /><br />شیرین فیروزی همسر دکتر کرمی در مورد نحوه دستگیری وی گفت: « در خانه باز بود، چون منشی داشت در را باز می‌کرد و دکتر هم همان لحظه جلوی در بود. دکتر گفته حکم را نشان دهید که گفته‌اند ما خودمان حکم هستیم. من خواب بودم. دکتر پس از ورود آنها به خانه، مرا بیدار کرد که بیا بیرون، دادستانی می‌خواهد اتاق خواب را بازرسی کند. تمام کشوها را گشتند و وسایل شخصی مرا به‌هم ریختند. از خانه چیزی نبردند، اما کیس کامپیوتر، دستنوشته‌ها، مدارک و مقاله‌ها و کتاب‌های دکتر را بردند. رفتارشان محترمانه بود.»<br /> <br /><br />به گفته خانم فیروزی، شش ماشین که هر کدام دارای سه سرنشین بوده‌اند، برای بردن دکتر آمده بودند. چهار نفر در خانه، چهار نفر در مطب، چهار نفر در واحد بالای خانه و مطب و بقیه در جلوی خانه، مراقب اوضاع بوده‌اند.<br /> <br /><br />شیرین فیروزی از روز دستگیری همسرش، بارها به دادستانی و اطلاعات قم مراجعه کرده و پاسخی نشنیده است. او تنها یکبار به‌طور تصادفی، دکتر کرمی را در راه‌پله‌های دادستانی دیده است. اتهام‌های اکبر کرمی مشخص نیستند و کسی نیز در باره آنها با خانواده او صحبتی نکرده است. دکتر کرمی سابقه دستگیری یا احضار ندارد اما در مطب خود در سال ۸۳ مورد حمله سه مهاجم قرار گرفته است.<br /> <br /><br />وکیل دکتر کرمی، محمد سیف‌زاده است. خانم فیروزی می‌گوید: « دکتر قبلا شماره آقای سیف‌زاده را به من داده بود و سفارش کرده بود که در صورت دستگیری، ایشان وکیل‌اش شود. الان آقای سیف‌زاده برگه وکالت را به من داده تا بدهم ایشان امضا کند. اما مشکل اینجاست که من اجازه ملاقات با همسرم را در این مدت نداشته‌ام.».<br /> <br /><br />اکبر کرمی ۴۱ سال دارد و تحصیلات خود را در دانشگاه اراک به پایان برده است. وی با همسر و دختر ۶ ساله خود در قم زندگی و کار می‌کند. به خانم شیرین فیروزی گفته‌ شده که دوهفته پس از دستگیری همسرش، می‌تواند به دادستانی مراجعه کند و از اتهام و روند پرونده وی با خبر شود.<br /> <br /><br />مهیندخت مصباح<br /><br />تحریریه: شیرین جزایری<br />دویچه وله<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-498017922509435395?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-56989642200182437802009-12-12T12:46:00.000-08:002009-12-12T12:47:38.635-08:00<strong>تشابهات اعلام جغرافیایی در اصفهان و آذربایجان</strong><br /><br />http://kemkiaraz.blogfa.com/post-343.aspx<br /><br />تشابهات موجود مابين اعلام جغرافيايي منطقه آذربايجان و اصفهان از جالب­ترين مسائلي است كه مي­بايست مورد پژوهش مورخان اين دو منطقه قرار گيرد. به نظر مي­رسد اين تشابهات در تاريخ عهد صفوي و جريان مهاجرت سال 1013هـ.ق. ريشه دارد:<br /><br />- شاه عباس تنها ارامنه را به اصفهان كوچ نداد. ارامنه بخشي از مهاجران بودند كه در منطقه­اي از اصفهان اسكان داده شدند و آنجا جلفا ناميده شد.<br /><br />- گرجي­هاي منطقه نيز به اصفهان كوچ داده شدند. آنها به زودي مسلمان گشتند اما تا به روزگار ما زبان خود را حفظ نمودند. اصفهاني­ها آنان را گرج مي­نامند.<br /><br />- بوميان ترك نيز بخشي از مهاجران به اصفهان بودند و در منطقه فريدن و فريدون شهر حضور يافتند. <br /><br />نكته جالب: نام داران نيز در منطقه اصفهان و آذربايجان تكرار مي­شود. داران و شام داران نام دو روستا در جلفاي آذربايجان است. حال اينكه داران نام شهري در اصفهان نيز مي­باشد. نكته بسيار جالب تر اينكه در داران اصفهان جمعيت­ها ترك و گرج ديده مي­شوند.<br /><br />نكته جالب ديگر اينكه در اصفهان منطقه­اي بنام علمدار نيز موجود است و فاميلي علمداري از جمله فاميلي­هاي مشهور در منطقه اصفهان است. اين موضوع خاطره علمدار قديم و ويراني هاي موجود در اطراف باير علمدار را به ذهن تداعي مي­نمايد. شايد ويراني علمدار قديم نيز در نتيجه سياست زمين سوخته شاه عباس در سواحل ارس بوده است.<br /><br />+ نوشته شده در شنبه بیست و یکم آذر 1388ساعت 9:13 توسط سجاد حسینی<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-5698964220018243780?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-33178094585853147862009-11-24T14:20:00.000-08:002009-12-15T08:11:30.556-08:00<strong>دستگيري دكتر اكبر كرمي از تركان اصفهان در شهر قم</strong><br /><br />دكتر اكبر كرمي از محققان و متفكرين ترك كه اصلا از اصفهان مي باشد و در شهر قم به طبابت اشتغال دارد توسط اطلاعات دستگير شد. <br /><br />مئهران باهارلي<br /><br />turk aydin ve arashdirmacilarindan, eslen isfahanli olan ve qum sheherinde metebbi bulunan doktor ekber keremi tutuqlanmishdir. turk siyasi qurublar ve insan haqlari derneklerinin diqqetine sunulur.<br /><br />mehran baharli<br /><br />------------------------------<br />بازداشت در قم <br />دکتر اکبر کرمی دستگیر شد <br /><br />• اکبر کرمی از فعالین سیاسی شهر قم توسط نیروهای اطلاعات این شهر دستگیر و به زندان منتقل شده است ...<br /><br />سه‌شنبه ٣ آذر ۱٣٨٨ - ۲۴ نوامبر ۲۰۰۹ <br /><br />اخبار روز: دکتر اکبر کرمی از فعالین سیاسی شهر قم روز سه شنبه دستگیر شد. بنا به گزارشی که در اختیار اخبار روز قرار گرفته است، دکتر کرمی در مطب خود همراه با منشی اش دستگیر شده است. بنابر این گزارش منشی وی سپس آزاد شده است. <br /><br />دکتر کرمی از اعضای ستاد انتخاباتی مهدی کروبی بود که مستقیما زیر نظر فاطمه کروبی همسر مهدی کروبی در قم فعالیت میکردند..<br /><br />در این گزارش گفته شده است که اطلاعی از علت دستگیری دکتر اکبر کرمی در دست نیست. اطرافیان دکتر کرمی خواهان توجه نهادهای بین المللی مدافع حقوق بشر به وضعیت دکتر کرمی و تلاش برای آزادی وی شده اند. <br />دکتر اکبر کرمی به مدت چندین سال مقالات خود را در سایت اخبار روز منتشر کرده است. برای مراجعه به مقالات دکتر اکبر کرمی، می توان به آدرس زیر مراجعه کرد: <br /><br />http://www.akhbar-rooz.com/search.jsp?authorId=136<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-3317809458585314786?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-73091334376185833452009-05-29T19:00:00.000-07:002009-05-29T19:01:05.134-07:00<strong>بیانیه دانشجویان آذربایجانی دانشگاه های استان اصفهان :خاتمی افکار راسیستی را با اصلاح طلبی اشتباه گرفته است</strong><br /><br />میللی حرکت سه شنبه ۵ خرداد ۱۳۸۸: <br /> اهانت و توهین به ملل غیرفارس ساکن در چارچوب سیاسی ایران تبدیل به امری عادی و قابل توجیه شده است. سیاستی که به طور کاملا سیستماتیک و برنامه ریزی شده درصدد نهادینه کردن چنین طرز تفکری در اذهان است و نه تنها در دوران بعد از انقلاب با دادن شعارهای اسلامی، تغییری در این رویه ایجاد نشده بلکه رفته رفته به شکلی فراگیر در رسانه های جمعی حالتی نیمه رسمی به خود گرفته است.<br /> <br /> <br />در یک نگاه اجمالی به جنبش ها و حرکات به اصطلاح دموکراسی خواه و روشن فکری چند دهه اخیر ، فهم نگرش ها و رویکردهای پان فارسی و آریایی گری در اندیشه و عمل آنها به عنوان یکی از پایه ها و اصول تغییر ناپذیر آن امری واضح و انکارناپذیر است. این بار نوبت به خاتمی رسیده که یک بار دیگر پرده از افکار نژاد پرستانه خود بردارد و چهره واقعی جبهه ای موسوم به اصلاحات !!! را بر همگان آشکار سازد.<br /><br /> <br />توهین بی شرمانه خاتمی تنها اعتراف شخصی وی از احوالات درونی خویش نیست ، بلکه نمونه ای است آشکار از افکار کسانی که با دادن شعارهایی همچون ایران برای همه ایرانیان ، دموکراسی خواهی ، حقوق بشر و ... ، سعی در انحراف و بعضا مصادره خواسته های بر حق ملل تحت ستم ایران ، به خصوص آذربایجان دارند. صورت خونی و مجروح هادی شفیق ،نمونه ای از رفتار دموکراتیک این مدعیان حقوق بشر است . <br /><br /> <br />با اندک تاملی می توان دریافت که این افراد که داعیه رفورمیستی دارند افکار راسیستی خود را در لفافه ای اصلاح طلبی به خورد مردم می دهند. افرادی که دم از دموکراسی می زنند و حتی حاضر به اعلام موضع(تکذیب یا تاکید) در مورد رفتار زننده خود نیستند ، انگار منتظرند تا خردادی دیگر تکرار شود. و در اثر فشارهای ناشی از آن مجبور به عذر خواهی شوند. <br /><br /> <br />ما دانشجویان آذربایجانی استان اصفهان ضمن محکوم کردن عمل گستاخانه خاتمی و نزدیکانش در اهانت به ملت آذربایجان خواستار اعلام موضع دو چهره دیگر منتسب به جریان اصلاح طلبی که در انتخابات ریاست جمهوری شرکت کرده اند هستیم. <br /><br /><br />گله جک بیزیمدیز<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-7309133437618583345?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-59854390795353873552009-05-29T18:59:00.001-07:002009-05-29T18:59:13.330-07:00<strong>درگیری لفظی موسوی و خاتمی در اصفهان بر سر فیلم جلسه موهن ضد آذربایجانی خاتمی و هم محفلی هایش در کرمان</strong><br /><br />میللی حرکت چهار شنبه ۶ خرداد ۱۳۸۸: <br />سایت حکومتی قلم: در پی انتشار فیلم جنجالی لطیفه گویی خاتمی، میرحسین موسوی پس از سفر اصفهان در جلسه ای با خاتمی مشاجره لفظی داشته و از وی خواسته است که با عذر خواهی ستاد میرحسین را از تبعات انتشار آن رهاکند اما خاتمی امتناع کرده است.<br /><br />به گزارش کلمه نیوز در این جلسه میرحسین ضمن گلایه شدید به خاتمی گفته است عذرخواهی کند در مقابل خاتمی نیز به میرحسین می گوید شما عذر خواهی کنید که میرحسین برآشفته شده و می گوید شما خراب کرده اید من جمع کنم؟! نهایتاً خاتمی زیر بار نمی رود و جلسه را ترک می کند. پس از خروج خاتمی، موسوی خوئینی ها میرحسین خشمگین را توصیه به آرامش می کند و قول می دهد خاتمی را برای عذر خواهی متفاعد کند.<br /><br />انتشار فیلم جنجالی خاتمی ضربه سنگینی به ستادهای خاتمی در استانهای آذری زبان وارد کرده است.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-5985439079535387355?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-3770120756587779152009-05-29T18:48:00.001-07:002009-05-29T18:48:40.283-07:00<strong>شماره دوزاردهم نشریه علمی ،ادبی،ورزشی سهند در دانشگاه اصفهان منتشر شد</strong><br /><br />میللی حرکت پنجشنبه ۷ خرداد ۱۳۸۸: <br /><br />شماره یازدهم سهند در روز چهار شنبه 6 خرداد ماه ، با مضامینی همچون " قانون هماهنگی آواها در زبان تورکی آذربایجانی" ، "نگاهی به فعل از منظر وجه در تورکی آذربایجانی"، "آنا دیلی" ، "آراز" ،"ناغیل" ، مراسم عروسی در ایل قشقایی" ، ناسیونالیسیم نژادگرا" . . . منتشر شد. این نشریه با همکاری دانشجویان تورک دانشگاه اصفهان به صورت فصلنامه تحریر می شود.<br /><br /> لازم به ذکر است که در تحریر این نشریه دانشجویان تورک دانشگاههای علوم پزشکی اصفهان، دانشگاه صنعتی اصفهان، مالک اشتر اصفهان، شیخ بهایی و دانشکده مهاجر ؛ دانشجویان دانشگاه اصفهان را مساعدت می کنند.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-377012075658777915?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-91223847033875970102009-02-28T05:50:00.001-08:002009-02-28T05:50:08.167-08:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: center"><br /><strong><br />جغرافياي انساني خلق ترك در ايران<br /><br /><br />مئهران باهارلي<br /><br />اودگون، بوز آيي، سيغير ايلي<br />Odgün, Boz Ayı, Sığır İli<br />چهارشنبه، ١٨ فوريه- ٢٠٠٩<br /><br /><p style="text-align: justify"><br />سؤزوموز</strong><br /><br />ايران موطن بيش از ٣٥ ميليون تن ترك زبان مي باشد. روند خودآگاهي ملي و سير ملت شوندگي اين توده عظيم مخصوصا در دو دهه اخير آن چنان سريع بوده است كه امروز به راحتي مي توان به جاي صحبت از "گروههاي گوناگون ترك زبان"، از وجود و قوام "ملت ترك" ساكن در ايران سخن راند. <br /><p style="text-align: center"><br /><a href="http://i82.photobucket.com/albums/j253/mehran0/zazaz1-1.jpg"><img src="http://i82.photobucket.com/albums/j253/mehran0/zazaz1-1.jpg" width="750" height="550" align="center"></a><br /><p style="text-align: center"><br /><strong>سه زيرگروه جغرافيائي خلق ترك در ايران:</strong><br /><p style="text-align: justify"><br /><br />خلق ترك ساكن در ايران، از سه زيرگروه جغرافيائي مشخص تشكيل يافته است. از اين سه زيرگروه جغرافيائي، ساكنين زيرگروه شمال غرب باشندگان در وطن، و زيرگروههاي جنوب-مركز و شمال شرق ايران در شمار دياسپوراي ملت ترك محسوب مي شوند:<br /><br /><strong>يك- زيرگروه جغرافيائي شمال غرب:</strong> بدنه اصلي ملت ترك در ايران در ناحيه شمال غرب كشور ساكن است. اين منطقه كه در ادبيات سياسي "آزربايجان جنوبي" ناميده مي شود مركز ثقل تركزبانان ساكن در ايران مي باشد. آزربايجان جنوبي كمابيش معادل "مملكت آزربايجان" در نظام سنتي و بومي "ممالك محروسه" دولتهاي توركي سلجوقي تا قاجاري است. "مملكت آزربايجان" و يا "آزربايجان جنوبي" اقلا شامل همه "آزربايجان ائتنيك" است. برخي آنرا معادل "آزربايجان تاريخي" و يا "آزربايجان سياسي" كه هر دو بزرگتر از "آزربايجان ائتنيك" مي باشند دانسته اند. زيرگروه جغرافيائي شمال غرب و يا "آزربايجان ائتنيك" شامل بخشهاي پيوسته ترك نشين شمال غرب كشور پيش از سالهاي ١٩٠٦-١٩٠٥ يعني سال شكست جنبش مشروطه و آغاز حاكميت عملي قوميتگرائي فارسي بر بروكراسي، دولت و جامعه ايران است. آزربايجان ائتنيك نواحي ترك نشين استانهاي دوازده گانه امروزي آزربايجان شرقي (همه)، آزربايجان غربي (اكثر)، اردبيل (همه)، زنجان (همه)، همدان (اكثر)، قزوين (همه)، مركزي (اكثر)، گيلان (بخشي)، كردستان (بخشي)، تهران (بخشي)، قم (بخشي) و كرمانشاهان (بخشي) در سالهاي ١٩٠٥-١٩٠٦ را در بر مي گيرد و متروپل تهران را نيز شامل مي شود. اكثريت مطلق تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي ملت ترك به لهجه آزربايجاني و اندكي نيز به لهجه سنقري زبان تركي متكلم اند. <br /><br /><strong>دو- زيرگروه جغرافيائي شمال شرق: </strong>اين زيرگروه جغرافيائي، تركان پراكنده در استانهاي امروزي خراسان شمالي، خراسان رضوي، گلستان، مازندران، سمنان و خراسان جنوبي را شامل مي شود. تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي به دو گروه لهجه خراساني و آزربايجاني زبان تركي متكلم اند. "افشاريورد" و يا ناحيه پيوسته ترك نشين در شمال شرق ايران در محدوده اين زيرگروه جغرافيائي قرار دارد. <br /><br /><strong>سه- زيرگروه جغرافيائي جنوب-مركز ايران: </strong>اين زيرگروه جغرافيائي همه تركان ايران به جز دو زيرگروه جغرافيائي شمال غرب و شمال شرق ايران را شامل مي گردد. اكثريت مطلق تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي به گروه لهجه هاي آزربايجاني و اندكي (ابولوردي) به لهجه خراساني زبان تركي متكلم است. "قاشقاي يورد" و يا ناحيه پيوسته ترك نشين در جنوب ايران در محدوده اين زيرگروه جغرافيائي قرار دارد.<br /><br />تركهاي ساكن در شمال غرب كشور و يا آزربايجان جنوبي كه شامل كلان شهر تهران نيز مي باشد، ٨٠،٣% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٢٩،٠% از كل جمعيت ايران)؛ تركهاي ساكن در جنوب ايران ١١،٦% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٤،٢% از كل جمعيت ايران)؛ و تركهاي ساكن در شمال شرق كشور ٨،١% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٢،٩% از كل جمعيت ايران) را تشكيل مي دهند. با اين حساب شمار تركهاي ايران، اقلا ٣٦،١% از كل جمعيت ايران و يا بيش از يك سوم آن است. <br /><p style="text-align: center"><br /><br /><strong>سه زيرگروه لهجه اي خلق ترك در ايران:</strong><br /><p style="text-align: justify"><br /><br />در ايران به شش زبان از زبانهاي عضو خانواده زبانهاي توركي (Turkic) سخن گفته مي شود. اين زبانها عبارتند از تركي (Turkish)، تركمني، خلجي، قزاقي، ازبكي و اويغوري. در اينجا به دو نكته مي بايست توجه كرد. نخست آنكه "توركي"Turkic نام خانواده زباني و "تركي"Turkish نام يكي از زبانهاي داخل در اين خانواده زباني است. براي نشان دادن فرق بين اين دو مفهوم متفاوت در زبان فارسي، نام خانواده زباني به شكل "توركي" و نام زبان مشخص به شكل "تركي" نوشته مي شود. قبلا هر دوي اين مفاهيم با نام يكسان "تركي" ناميده مي شدند (مانند "لاتيني" كه هم نام يك خانواده زباني و هم نام يكي از زبانهاي داخل در آن خانواده زباني است). بنابر اين مقصد از توركي ازبكي و تركي آزربايجاني، به ترتيب زبان ازبكي متعلق به خانواده زبانهاي توركي و لهجه آزربايجاني زبان تركي مي باشد. دوم آنكه مراد از زبان "تركي" در اينجا شاخه شرقي توركي اوغوز غربي است. شاخه غربي توركي اوغوز غربي، كه آن هم زبان تركي ناميده مي شود لهجه هاي عثماني-تركيه اي اند و در ايران رايج نيستند (شاخه شرقي توركي اوغوز، زبان تركمني و لهجه هاي وابسته است). <br /><br />زبان تركي، كه زبان اول ايران به لحاظ شمار متكلمين آن است، در اين كشور داراي سه گروه لهجه هاي "آزربايجاني"، "خراساني" و "سنقري مي باشد. اين وضعيت مشابه وضعيت زبان كردي در ايران است كه در اين كشور داراي سه گروه لهجه هاي كرمانجي، سوراني و جنوبي (كلهري، كرمانشاهي و...) مي باشد با اين تفاوت كه فرق بين لهجه هاي آزربايجاني، سنقري و خراساني زبان تركي بسيار كمتر از فرق بين لهجه هاي كرمانجي، سوراني و جنوبي زبان كردي است (بسياري از زبانشناسان كرمانجي و سوراني و جنوبي كه بينشان تفاهم متقابل وجود ندارد را به عنوان زبانهائي عليحده و جداگانه مي پذيرند).<br /><br /><strong>گروههاي لهجه اي زبان تركي در ايران عبارتند از:</strong> <br /><br /><strong>يك-گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي:</strong> اين گروه، پرمتكلمترين لهجه زبان تركي بوده و زبان اكثريت مطلق خلق ترك در ايران است. اين گروه لهجه ها، زبان دو زيرگروه جغرافيائي "شمال غرب" (آزربايجان جنوبي) و "مركز- جنوب ايران" است و به اين اعتبار، لهجه اي سراسري مي باشد. لهجه هاي گوناگون تركان ساكن در جنوب و مركز ايران به جز ابيوردي، فارغ از منشاء ايلي و يا تباري متكلمينشان، همه جزء گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي شمرده مي شوند. لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي، همچنين زبان همه تركان منسوب به شاخه شرقي اوغوز غربي ساكن در قفقاز (آزربايجان، ارمنستان، گرجستان، داغستان)، آسياي صغير (شرق و جنوب شرقي تركيه) و خاورميانه (عراق، سوريه، اردن، لبنان و اسرائيل) بوده و به اين اعتبار زباني منطقه اي است.<br /><br /><strong>ب-گروه لهجه سنقري" زبان تركي: </strong>اين گروه كه كم متكلمترين لهجه زبان تركي است در واقع لهجه اي ويژه از گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي مي باشد. اين لهجه صرفا در يك منطقه مشخص آزربايجان يعني در بخشهاي آزربايجاني استان كرمانشاهان (عمدتا شهرستان سنقر) در شمال غرب كشور بكار ميرود. اين گروه لهجه اي منحصرا در آزربايجان جنوبي و ايران رايج است.<br /><br /><strong>ج-گروه لهجه هاي خراساني" زبان تركي:</strong> اين گروه در شمال شرق ايران در بخشهاي ترك نشين استانهاي امروزي خراسان شمالي، گلستان، مازندران، خراسان رضوي، خراسان جنوبي و بخشهائي از استان سمنان و منطقه ملي موسوم به "افشار يورد" و يا "سلجوق" كه در داخل آن قرار دارد رايج مي باشد. علاوه بر آن، گروههايي چند از خلق ترك كه به لهجه خراساني زبان تركي و يا لهجه هاي نزديك به آن متكلمند در خارج شمال شرق ايران در ديگر نقاط كشور نيز يافت ميشوند. به عنوان نمونه لهجه تركان ابيوردي ساكن در استان فارس، يكي از لهجه هاي زبان تركي است كه علي رغم سكونت متكلمين آن در جنوب ايران، در ميان گروه لهجه هاي خراساني زبان تركي و يا لهجه هاي مابين خراساني و آزربايجاني جاي داده ميشود. اين گروه لهجه اي منحصرا در ايران رايج است (در برخي منابع، از وجود گويشوران به تركي خراساني در مناطق جنوبي جمهوري تركمنستان ذكر شده است).<br /><p style="text-align: center"><br /><br /><strong>متكلمين به لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي در خارج آزربايجان</strong><br /><p style="text-align: justify"><br /><br />در ايران متكلمين به لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي در خارج آزربايجان را ميتوان به سه بخش تقسيم كرد: <br /><br /><strong>١-گروههاي تاريخي پيش-آزربايجاني: </strong>اينها گروههاي تاريخي و بومي ترك هر منطقه اند كه از ديرباز، به ويژه در دوره امپراتوريهاي توركي غزنوي-سلجوقي-خوارزمشاهي-موغولي در اين نقاط سكونت نموده اند و به يكي از لهجه هاي پيش-آزربايجاني سخن ميگويند. <br /><br /><strong>٢-گروههاي تاريخي آزربايجاني:</strong> گروههاي تاريخي و بومي ترك هر منطقه اند كه در دوره امپراتوريهاي تركي قاراقويونلو-آغ قويونلو-صفوي-افشاري در اين نقاط سكني گزيده و به يكي از لهجه هاي آزربايجاني سخن ميگويند. خاستگاه تباري و مسقط الراس همه گروههاي تاريخي آزربايجاني؛ تركيه (آزربايجان تركيه، همچنين مركز و غرب آن)، جمهوري آزربايجان، عراق-سوريه و آزربايجان جنوبي است. <br /><br /><strong>٣-گروههاي مهاجر آزربايجاني:</strong> گروههاي مهاجر متكلم به لهجه هاي آزربايجاني اند كه در قرون نوزده و بيست و در دو دوره قاجار و پهلوي از آزربايجان جنوبي به اين نقاط مهاجرت نموده اند. <br /><br />اغلب تركان خراسان و بخشهائي از تركان ايران مركزي (استان اصفهان، ....) از گروههاي تاريخي پيش آزربايجاني اند. در مورد بقيه تركان ساكن در جنوب و مركز ايران، هرچند بدنه اصلي اين دسته را گروههاي تاريخي آزربايجاني تشكيل مي دهند، اما آنها به لحاظ تباري و لهجه اي، در اصل تركيب سه گروه مذكورند، يعني اساس آنها را گروههاي تاريخي آزربايجاني كه با گروههاي تاريخي پيش-آزربايجاني و گروههاي مهاجر آزربايجاني آميخته شده اند تشكيل مي دهد. <br /><p style="text-align: center"><br /><br /><strong>سه حوزه عشايري خلق ترك:</strong><br /><p style="text-align: justify"><br /><br />عشاير ترك ساكن در ايران را مي¬توان در سه حوزه تقسيم بندي كرد. اين تقسيم بندي در انطباق با زيرگروههاي جغرافيائي خلق ترك ساكن در اين كشور مي باشد. گروههاي داخل در اين حوزه ها، تنها شامل آن بخش از خلق ترك است كه هنوز هويت ايلي خود را حفظ نموده اند. قابل ذكر است كه امروز صرفا بخش كوچك و تقليل يابنده اي از گروههائي كه هويت ايلي خود را همچنان حفظ نموده اند داراي حيات كوچرو مي باشند: <br /><br /><strong>يك-حوزه عشايري شمال غرب و يا آزربايجان جنوبي: </strong>اين حوزه كه منطبق بر آزربايجان ائتنيك است شامل استانهاي آزربايجان غربي، آزربايجان شرقي، اردبيل، گيلان، همدان، تهران، قم، قزوين، زنجان، مركزي، كردستان و كرمانشاه مي¬باشد. <br /><br />تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: شاهسئوه¬ن (شاهسون)، قاجار، قاراپاپاق (قره پاپاق)، قاراداغلو (قره داغ)، قاراگؤزلو (قره گوزلو)، قاراقويونلو (قره قوينلو)، خدابنده¬لو (خارابانتو-خيرماندالي)، ياريم تاقلي (يارم طاقلو)، ....<br /><br />تعدادي از ايلات ترك هنوز كوچنده در اين حوزه را ايلات شاهسون، قره داغ (ايل ارسباران)، قره پاپاق، شاهسون بغدادي، مغان و يارم طاقلو و .... تشكيل مي¬دهند.<br /> <br /><strong>دو-حوزه عشايري جنوب و جنوب غرب:</strong> اين حوزه شامل مناطق ملي فارسستان، عربستان، لرستان، لارستان و بلوچستان (شامل استانهاي چهار محال و بختياري، فارس، اصفهان، كهگيلويه و بويراحمد، بوشهر، يزد، خوزستان، كرمان، سيستان و بلوچستان و هرمزگان) مي باشد. <br /><br />تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: قشقائي، خمسه (ايناللو، بهارلو، نفر، ...)، افشار، بوچاقچي، آغاجري، قاجار، كنگرلو، چهرازي، لره¬كي، بهارلو، سيرجان، قرائي، گوندوزلو، رائيني، ....<br /><br />تعدادي از ايلات كوچنده ترك اين حوزه جغرافيايي را ايلات قشقايي، خمسه، فارسيمدان، كشكولي، دره شوري، افشار، قرايي، بچاقچي و ... تشكيل مي¬دهند. اين حوزه، اكثريت عشاير كوچنده ترك كشور را در خود جاي داده است. <br /><br /><strong>سه-حوزه عشايري شمال شرق:</strong> اين حوزه شامل استانهاي خراسان شمالي، خراسان جنوبي، خراسان رضوي، مازندران، گلستان و سمنان مي باشد.<br /><br />تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: گرايلو، قرائي، آينالو، مهينه¬اي، تميرلو، ناردين، گوداري، گوارسي، آلي ايلي، قاراقويونلو، بيات، قاراچورلو، ايمورلو، بوكانلو، جويانلو، بورانلو، قليجانلو، ...<br /><br /><strong>جامعه تحليل رونده عشاير كوچنده ترك:</strong><br /><br />تا يك قرن پيش در ايران، تغيير و تحولات سياسي كلان كشور توسط دولتهاي تركي عمدتا آزربايجاني كه خانواده حاكمشان داراي منشاء ايلي بود مانند سلجوقي، ايلدنيزلي، قاراقويونلو، آغ قويونلو، صفوي، آفشار و قاجار رقم زده مي شد. در كل ايران نيز در قرن نوزده بيش از ٣٠ درصد از كل جمعيت كشور را عشاير كوچنده تشكيل مي¬داد. اما طي سده اخير به موازات تغييرات سياسي و اجتماعي در كشور، در نسبت سه الگوي زيستي عشايري، شهري و روستائي نيز دگرگوني حاصل شد. نتيجتا جامعه عشايري بتدريج جايگاه و سيطره نظامي، سياسي و اقتصادي خود در كشور را از دست داد، به صورت جامعه اي پيراموني و اقماري در آمد و به سرعت رو به اضمحلال رفت. بگونه¬اي كه بر اساس نتايج آمارگيري سال ١٣٦٦ توسط مركز آمار ايران، اكنون عشاير كوچنده با ٢٠٠،٠٠٠ خانوار عشايري كوچنده، و جمعيتي حدود ١،٣٠٠،٠٠٠ نفر صرفا ٢ درصد كل جمعيت كشور را به خود اختصاص مي¬دهند. <br /><br />در همخواني با سير نزولي جمعيت عشاير كوچنده در كل ايران، وزنه جمعيتي عشاير كوچنده در ميان تركان نيز كاهش يافته است. در واقع در ميان ملل عمده ساكن در ايران، ملت ترك پس از فارسها داراي كمترين درصد عشاير كوچنده است. در حال حاضر ملل داراي بيشترين درصد منسوبيت ايلي و عشايري ايران به ترتيب نزولي عبارتند از ١-بلوچ، ٢-تركمن، ٣-عرب، ٤-كرد ٥-لر، ٦-ترك، ٧-فارس. درصد متوسط عشاير كوچنده ترك نسبت به كل جمعيت تركان منطقه در مقياس كل ايران حداكثر ٢-٣؛ در مقياس آزربايجان جنوبي اندكي كمتر از متوسط ٢-٣ درصد و در مقياس جنوب- مركز ايران اندكي بيشتر از آن است. <br /><p style="text-align: center"><br /><br /><strong>هفت زيرگروه اعتقادي ملت ترك:</strong><br /><p style="text-align: justify"><br /><br />ملت ترك ساكن در ايران را به لحاظ اعتقادي مي توان به شكل "ناباوران" (افراد غيرديني، ضدديني، ....) و "دين باوران" تصنيف نمود. به دليل تضييقات دولتي و نبود آزاديهاي اعتقادي-ديني-مذهبي در ايران تعيين دقيق تعداد "ناباوران" ترك غيرممكن است.<br /><br />"دين باوران ترك" در ايران را مي توان به دستجات زير تقسيم كرد. از اين گروهها، دو مذهب جعفري و علوي قزلباشي از مصاديق "اسلام توركي" بوده و در ميان ملل غيرتورك ديده نمي شوند:<br /><br /><strong>يك-جعفري:</strong> مذهب جعفري، قرائت تركي شيعه دوازده امامي متشرعه از اسلام اورتودوكس است. سه فرق اصلي اين مذهب با قرائت فارسي شيعه دوازده امامي متشرعه و يا مذهب امامي عبارت است از عدم اعتقاد مذهب جعفري به عصمت امامان شيعي، قائل نبودن به امتيازات صنف روحاني و در راس آنها ولايت فقيه و باور به لزوم جدائي دين از امور دولتي. تخمين زده مي شود كه اكثريت مطلق تركان ايران بر اين مذهب بوده باشند. جعفريان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.<br /><br /><strong>دو-علوي:</strong> اين گروه بازماندگان تركان قزلباش در تاريخ است. "قزلباشي-بكتاشي" قرائت تركي شيعه دوازده امامي متصوفه از اسلام هترودوكس است (در مقابل قرائت ايراني-كردي شيعه دوازده امامي متصوفه كه "اهل حق" نام دارد). فرق عمده مذهب علوي با شيعه دوازده امامي متشرعه، عدم اعتقاد علويان به شريعت اسلامي است. تخمين زده مي شود كه بين ١٠ تا ٢٠ در صد تركان ساكن در ايران بر اين مذهب بوده باشند. علويان ترك كه در ايران با نامهاي گوناگون (قيرخلار، قاراقويونلو، آبدال بيگ، صوفولار، شاملو، علي اللهي، سير طاليبي، يئدديلر، قارداش، شاغي، آتش بيگ، ...) شناخته مي شوند در سراسر آزربايجان و بخشهائي از خراسان پراكنده اند. اكثريت مطلق تركان آزربايجاني به شمول همه طوائف تاريخي ترك مانند شاهسئوه¬ن، افشار، بيات، قاراقويونلو، بهارلو، قشقائي و .... ابتدائا بر اين مذهب بوده اند. علويان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.<br /><br /><strong>سه-سني:</strong> تركان سني عمدتا در استان آزربايجان غربي (در اورميه، سلماس، خوي، ... و اطراف آنها) و قسما در استان اردبيل و گيلان ساكن اند. رايج ترين نام آنها در استان آزربايجان غربي "كوره سونني" است. تعداد تركان سني بين ١ تا ٣ درصد كل تركان ساكن در ايران است. اين دسته اكثرا شافعي و برخي حنفي، هر دو از مذاهب اسلام اورتودوكس اند. در خارج ايران ٣٠ در صد تركان جمهوري آزربايجان و اكثريت مطلق تركان آزربايجاني تركيه سني مذهب اند. سنيان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.<br /><br /><strong>چهار-جريانات پراكنده باطني، تصوفي، وحدت وجودي: </strong>اين گروهها گذار از شيعه متصوفه از اسلام هترودوكس به شيعه متشرعه از اسلام اورتودوكس (و يا عكس آن) را نشان مي دهند. ذهبيه، وحدت وجوديها، شيخيه، خاكساريه، نعمت اللهيه، مولويه، ...... را مي توان در اين دسته جاي داد. تعداد دقيق پيروان اين فرق و طريقتها كه اكثرا در شهرهاي بزرگ طرفداراني دارند معلوم نيست. همه اين دسته جات در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.<br /> <br /><strong>پنج-بهائي: </strong>دين بهائي انشعابي از شيعه دوازده امامي متشرعه است. تعداد دقيق تركان بهائي در آزربايجان و ديگر نقاط ايران دانسته نيست. اما شمار آنان پس از تاسيس جمهوري اسلامي و آغاز تضييقات سيستماتيك و قتل و كشتارهاي خياباني بهائيان توسط عوامل دولتي و بنيادگرايان امامي و فرار و مهاجرت گروهي بهائيان به خارج كشور به شدت كاهش يافته است.<br /><br /><strong>شش-امامي:</strong> مذهب امامي قرائت فارسي شيعه امامي متشرعه از اسلام اورتودوكس است. فرق عمده مذهب فارسي امامي با مذهب تركي جعفري، اعتقاد گروه نخست به عصمت امامان، امتيازات صنف روحاني از جمله ولايت فقيه و در هم آميزي امور ديني و امور دولتي است. مذهب امامي در ميان تركان پديده اي نوظهور است. رواج اين مذهب در ميان تركان ساكن در ايران، تناسب مستقيم با آسيميلاسيون و فارسسازي آنها دارد. نخستين اماميان از تركان آزربايجان به تعداد انگشت شمار در عصر صفوي – علي رغم آنكه نه طريقت صفويه و نه بنيانگذاران دولت صفويه شيعه امامي نبوده اند- پديدار شده اند. سپس در دوره قاجار - تاسيس شده توسط ايل تركي آزربايجاني قاجار كه خود بر مذهب تركي قزلباشي بود- گروهي بومي معتقد به اين مذهب در ميان تركان پديد آمد كه در آغاز از روحانيون امامي و خانواده هاي آنها تشكيل مي شده اند. در عصر دو دولت فارس پهلوي و جمهوري اسلامي مذهب فارسي امامي به سرعت در ميان صنف بازاري و برخي طبقات محروم شهري ترك گسترش يافت. پس از تاسيس جمهوري اسلامي، رايج ساختن اجباري مذهب امامي و تبديل جبري مذهب تركان جعفري، علوي، وحدت وجودي، بهائي و .... به اين مذهب فارسي، از سياستهاي راهبردي دولت جمهوري اسلامي براي آسيميلاسيون تركان ساكن در ايران و ساختن "ملت ايران" (فارسي زبان، امامي مذهب) بوده است. از اينرو مذهب فارسي امامي در ميان تركان را مي توان به عنوان مذهبي استعماري و هكذا نمايندگان ولايت فقيه و حوزه هاي علميه امامي را به عنوان عمال و پايگاههاي استعمار فارسي در آزربايجان توصيف نمود. <br /><br /><strong>هفت-مسيحي:</strong> در ايران ترك مسيحي وجود ندارد. اما بخشي از دياسپوراي تركان آزربايجاني ساكن در عراق (موسوم به توركمان) بر دين مسيحي اند. اين گروه كه سابقا تعداد آنها سي هزار تن بود و در شهر كركوك اقامت داشتند با نام "قالا گاوورو" شناخته مي شدند.<br /><p style="text-align: center"><br /><br />ز<strong>يرگروههاي كشوري ملت ترك</strong><br /><p style="text-align: justify"><br /><br />همانگونه كه ذكر شد، مراد از "خلق ترك" در اين نوشته، تركزبانان متكلم به "شاخه شرقي توركي اوغوز غربي" است. ("شاخه غربي توركي اوغوز غربي" كه توده تركزبان مركز و غرب تركيه، بالكان، قبرس و .... را شامل مي شود نيز "تركي" نام دارد). مرزهاي سياسي بين المللي توده متكلم به "شاخه شرقي توركي اوغوز غربي" را بين چند كشور همسايه تقسيم كرده است، يعني وضعيتي مشابه توده كردزبان كه بين چندين كشور خاورميانه تقسيم شده است. محل اسكان اين توده تركزبان، نخست بين دو دولت عثماني و صفوي-افشار-قاجاري تقسيم گرديده، سپس با ورود روسيه به صحنه بخشي از آن در قفقاز به قلمرو دولت تزاري ضميمه شده است. با فروپاشي عثماني، قسمتهائي از آن در كشورهاي تركيه، عراق، سوريه، اردن، لبنان و بعدها اسرائيل و پس از تجزيه اتحاد جماهير شوروي بخشهائي از آن در كشورهاي آزربايجان، ارمنستان، گرجستان و روسيه (داغستان) قرار گرفته است. بسياري از اين گروهها در كشورهاي مذكور و حتي در يك كشور خاص با نامهاي گوناگون (ترك، آزربايجانلي، آزري، توركمان، قشقائي، افشار، كوره سونني، ....) خوانده مي شوند، وضعيتي مشابه آسوريان كه به دليل تفرق و اشتقاق ملي علاوه بر آسوري به نامهاي گوناگوني چون آشوري، كلداني، يعقوبي، سرياني و .... ناميده مي گردند. <br /><br />به همه حال تركان متعلق به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي و يا "ملت ما" همه داراي هويت ملي واحدي بوده و عضو يك ملت اند. پاره هاي اين ملت امروزه در كشورهاي زير ساكن است (گروههاي مستقر در جنوب و شمال شرق ايران، آخيسقا-مئسخئت، افغانستان و كشورهاي عربي در شمار دياسپوراي تركان اند):<br /><br /><strong>يك-ايران:</strong> اين زيرگروه همه تركزبانان ساكن در ايران كه به يكي از لهجه هاي آزربايجاني، سنقري و خراساني صحبت مي كنند را شامل مي شود.<br /><br /><strong>دو-قفقاز: </strong>اين زيرگروه همه تركزبانان ساكن در قفقاز كه در دوره حكومت شوروي اصطلاحا و در راستاي سياستهاي استعماري روسيه به نادرستي "آزربايجانلي" خوانده مي شدند را شامل مي گردد و مشتمل است بر تركان آزربايجان، گرجستان، ارمنستان (قبل از ديپورت شدن) و داغستان روسيه. اكثريت دين باوران اين گروه جعفري و بخشي سني مذهب است.<br /><br /><strong>سه-آخيسقا-مئسخئت: </strong>موطن اين زيرگروه كه اصلا آميخته اي از تركان آزربايجاني قفقاز و تركان آزربايجاني تركيه است كشور گرجستان مي باشد. اكثريت دين باوران اين گروه سني و بخش كوچكي علوي مذهب است.<br /><br /><strong>چهار-شرق تركيه:</strong> اين زيرگروه عمدتا تركزبانان ساكن در ناحيه موسوم به آزربايجان تركيه مركب از استانهاي ايغدير، قارس، آرداهان، ارزروم، گوموشخانا، بايبورت و ارزينجان را شامل است. اكثريت دين باوران اين گروه سني، بخشي علوي و گروهي كوچك نيز جعفري مذهب است.<br /><br /><strong>پنج-عراق-سوريه-اردن-لبنان-اسرائيل:</strong> اين زيرگروه همه تركزبانان كشورهاي عراق، سوريه، اردن، لبنان و اسرائيل را شامل مي گردد. اكثر اين گروهها به ويژه در عراق با نام "توركمان" شناخته مي شوند. به تقريب نيمي از دين باوران اين گروه سني و نيمي علوي مذهب است.<br /><br /><strong>شش-افغانستان: </strong>در اين كشور گروه بسيار كوچكي از تركان آزربايجاني بنام افشار در هرات و كابل و احتمالا قندهار ساكن اند. افشارها بخشي از توده بسيار بزرگتر قزلباشها در اين كشور مي باشند. به جز افشارها، همه قزلباشهاي ساكن در افغانستان تغيير زبان داده و تاجيك زبان شده اند.<br /><p style="text-align: center"><br /><br /><strong>پان ايرانيسم و پان توركيسم</strong><br /><p style="text-align: justify"><br /><br />-هنگامي كه از ملت ترك ساكن در ايران سخن گفته مي شود منظور صرفا كساني هستند كه زبان مادري و ملي تاريخيشان يكي از سه لهجه "آزربايجاني" (شامل قشقائي، ايناللو و .....)، "سنقري" و "خراساني" زبان تركي، و نه مثلا يكي از زبانهاي تركمني، ازبكي و قزاقي است. در ايران "ملت ترك" غير از "ملت تركمن" و "قزاق" است. حتي خلق "ترك" و خلق "خلج" كه در بخشهاي جنوب شرقي آزربايجان جنوبي ساكن است، دو گروه ملي توركي خويشاوند اما جداگانه اند.<br /><br />-هنگامي كه از ملت ترك سخن گفته مي شود منظور صرفا متكلمين به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي است. امروزه در جهان دو ملت با نام ملي "ترك" وجود دارد: يكي شاخه شرقي توركي اوغوز غربي به وجهي كه در بند يكم ذكر شد و ديگري شاخه غربي توركي اوغوز غربي كه شامل تركان تركيه مركزي و غربي، بالكان و قبرس است (توركي اوغوز شرقي، زبان تركمني است). اين دو گروه علي رغم آنكه به دو لهجه يك زبان واحد سخن مي گويند، نام ملي هر دويشان "ترك" است و به لحاظ زباني و فرهنگي و تباري نزديكترين ملل به يكديگرند، به دلائل بسيار تاريخي، زبان شناسي، جامعه شناسي و سياسي دو ملت و دو هويت ملي خويشاوند اما جداگانه اند، مانند "عرب" كه نام ملي چند ملت متفاوت اما خويشاوند در خاورميانه و شمال آفريقا مي باشد.<br />-تقسيم شدگي لهجه اي و جغرافيائي و چندپارگي خلق ترك توسط مرزهاي بين المللي و سيستمهاي اعتقادي واقعيتي تاريخي است. اين تقسيم شدگي و چندپارگي به دليل نبود دولت واحد فراگير در تاريخ اخير كه چتر حاكميت خود را بر همه اين زيرگروهها بگستراند و نيز فقدان ذهنيتي در ميان نخبگان و روشنفكران گروههاي مذكور كه وحدت ملي آنها را درك و تقويت نمايد تشديد شده است.<br /><br />-با اينهمه، همه تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي ساكن در ايران و منطقه فارغ از لهجه، طائفه، اعتقاد، استان و يا كشور محل سكونت و .... اعضاء و افراد يك گروه ملي بنام "ملت ترك" اند. همانگونه كه همه ارمنيان ايران، منطقه و حتي جهان و يا كردهاي ايران و منطقه منسوب به يك ملت با نامهاي به ترتيب ارمني و كرداند. <br /><br />-دسته بندي و تجزيه هويتي، ملي، زباني، فرهنگي و سياسي تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي تحت نامهاي "ملت آزربايجان"، "تركان ايراني"، "ايرانيان آزري زبان"، "قوم قشقائي"، "طائفه افشار"، "فرقه اهل حق" و .... سياستي استعماري و در دشمني آشكار با ملت ترك و هويت و منافع ملي آن است.<br /><br />-مراكز استعماري غربي، روسي و فارسي تلاش بسيار گسترده اي را انجام داده و مي دهند تا زيرگروههاي لهجه اي، جغرافيائي، اعتقادي، طائفه اي و استاني ملت ترك ساكن در ايران و يا زيرگروههاي كشوري خلق ترك را به اقوام و گروههاي ملي جدا و متفاوت تجزيه و بدل سازند. <br /><br />-پان ايرانيسم كه بر مبناي انكار هويت ملي ملل ساكن در ايران بنياد گذارده شده، يكي از انديشه هائي است كه ملت بودن تركان شاخه شرقي توركي اوغوز غربي را انكار مي كند و از اين رو نيز انديشه اي ضدملي و ضدتركي است. <br /><br />-پان ايرانيسم كه انديشه اي زائيده استعمار فارسستان بوده و ايدئولوژي رسمي دولت ايران است علاوه بر دولت ايران و پان ايرانيستهاي آشكار، از سوي برخي از آزربايجانيان مدافع پان ايرانيسم نقابدار چپگرا (سيروس مددي) و راستگرا (مرتضي نگاهي) نيز در لفافه گفتمانهاي ديگر تبليغ و مدافعه مي شود. <br /><br />-تلقي و تقديم تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي ساكن در ايران به عنوان اقوام و گروههاي ملي متفاوت و جدا يكي از اصلي ترين و دقيقترين معيارها براي شناخت پان ايرانيستهاي نقابدار و مدافعين سياستهاي استعماري فارسي و روسي در ميان تركان و آزربايجانيان است. هر انديشه، گروه، شخصيت و ... كه معتقد به جدائي ملي و ائتنيكي زيرگروههاي تركزبانان ساكن در ايران و منطقه- به وجهي كه گذشت- باشد، يا پان ايرانيستي آگاه است و يا متاثري ناآگاه از پان ايرانيسم.<br /><br />-اگر امروز در داخل و خارج ايران كسي يافت نمي شود كه ادعا كند كردهاي ساكن در غرب ايران و شمال شرق ايران (خراسان) و حتي كردهاي ساكن در ايران و تركيه و عراق و سوريه و قفقاز هر كدام براي خود اقوام و ملل جداگانه اي اند، اين در سايه تلاش گسترده نخبگان و مجاهدات روشنفكران كرد براي خودشناسي، تثبيت هويت مشترك و واحد كردي و شناساندن موفقيت آميز اين خود و هويت به توده كرد و جهانيان است.<br /><br />-امروز اگر دول استعماري، دولت ايران، ناسيوناليسم فارسي و پان ايرانيستهاي آزربايجاني آشكار و نهان همچو سيروس مددي و مرتضي نگاهي مي توانند ادعا كنند كه تركان استانهاي آزربايجان شرقي و غربي اقوامي جدا از تركان استانهاي همدان و مركزي، و اين دو نيز جدا از تركان ساكن در جنوب ايران و عراق و قفقاز و سوريه و تركيه و .... كه خود آنها هم هر كدام اقوام جداگانه اي اند مي باشند، اين صرفا در اثر غفلت نخبگان و روشنفكران ترك در امر خودشناسي، تثبيت هويت مشترك و واحد تركي و ناكامي در شناساندن اين خود و هويت به توده ترك و جهانيان است.<br /><br />-انديشه اي كه در ميان برخي از كمونيستهاي آزربايجاني روسگرا و روسزده مانند سيروس مددي طرفداراني داشته و صرفا بخشي از ترك زبانان ساكن شمال غرب ايران را "ملت آزربايجان-آزربايجانلي" مي نامد، در اساس انديشه اي استعماري ساخته روسيه و رايج شده توسط چپ فارس و عمال ترك آنها در ايران است. اين انديشه استعماري، ارتجاعي و فاشيستي، عليرغم آنكه طرفداران آن خود را مترقي و دمكراتيك مي خوانند، در همسوئي تمام با انديشه ارتجاعي، فاشيستي و استعماري ديگر يعني پان ايرانيسم قرار دارد.<br /><br />-يكي ديگر از انديشه هائي كه ملت بودن تركان ساكن در ايران را انكار مي كند، پان توركيسم است. اين انديشه كه سي و اندي ملت و گروه ملي تورك معاصر را ملت واحدي گمان مي كند، در تحليل نهائي انديشه اي ضدملي و ضدتركي است زيرا بسان پان ايرانيسم ملت عليحده بودن تركان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي را نفي مي نمايد.<br /><br />-پان توركيسم و پان ايرانيسم در انكار استقلال ملي و وحدت ملي تركان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي و يا ملت ترك وحدت نظر دارند.<br /><br /><strong>گرچه يه هو!!!! </strong><br /><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-9122384703387597010?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-8008835987713755652009-02-22T16:24:00.001-08:002009-02-22T16:24:53.823-08:00<strong> بيانيه دانشجويان ترک دانشگاههاي اصفهان در اعتراض به احكام سنگين فعالين آذربايجاني در اردبيل</strong> <br /><br />پيش آمدن بحثهايي نظير جرايم رايانه اي در ماههاي اخير و نيز تلاش براي تعريف جرم سياسي در سيستم قضايي كشور، شاهد تغيير برخوردهاي ماموران امنيتي و سير رسيدگي به پرونده ها در رابطه با فعالين سياسي، فرهنگي، مدني و حقوق بشري بوده ايم. دستگيريهاي گسترده فعالين مدني آذربايجاني و بازداشتهاي خودسرانه و طولاني مدت آنها در چند ماهه اخير، و نيز طرح اتهامات تازهاي چون "تشكيل گروه حركت ملي آذربايجان" بر فعالين هويت طلب، نشان از فصل جديدي از برخوردها با فعالين حركت ملي آذربايجان دارد كه خواسته اشان جز حق تحصيل به زبان مادري و رفع تبعيضهاي سياسي، اقتصادي و فرهنگي از آذربايجان نيست.<br /> <br />اخيرا تعدادي از فعالين آذربايجاني به نامهاي "عسگر اکبرزاده"، "حسین حسینی"، "بهروز علیزاده"، "اردشیر کریمی خیاوی"، "ودود سعادتی"، و "رحیم غلامی" در شعبه یک دادگاه انقلاب اردبيل طی محاکمه ای غيرعلني و ناعادلانه با حکم پنج سال زندان همراه با تبعید روبرو شدهاند. عسگر اكبرزاده بايد پنج سال حبس خود را در زندان زاهدان، حسين حسيني(كه به خاطر حضور در مراسم بزرگداشت ستارخان در آبان ماه امسال بيش از دو ماه را در زندان به سر برده است) در زندان كرمان، بهروز عليزاده در زندان بجنورد، اردشير كريمي در زندان هرمزگان، ودود سعادتي در زندان سمنان و رحيم غلامي در زندان همدان و در تبعيد بگذرانند.<br /> <br />ما دانشجويان دانشگاههاي اصفهان ضمن ابراز نگراني از برخوردهاي ناعادلانه دستگاه قضايي كشور، احكام صادره براي فعالين آذربايجاني در اردبيل را مغاير با قوانين حقوقی جمهوري اسلامي دانسته، لغو احكام صادره براي اين فعالين مدني و هويت طلب را خواهانيم.<br /> <br />دانشجويان دانشگاههاي اصفهان (دانشگاه اصفهان، دانشگاه علوم پزشكي اصفهان، دانشگاه صنعتي اصفهان، دانشگاه صنعتي مالك اشتر، دانشگاه هنرهاي اسلامي اصفهان، دانشگاه مهاجر، دانشگاه غيرانتفاعي شيخ بهايي)<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-800883598771375565?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-31420854009251144862008-11-12T16:19:00.000-08:002008-11-12T16:20:48.868-08:00<strong>علي رغم سنگ اندازي مسئولان، كنسرت موسيقي آذربايجاني در دانشگاه صنعتي اصفهان برگزار شد</strong><br /><br />اؤيرنجي نيوز: كنسرت موسيقي آذربايجاني به همراه تك نوازي ساز باغلاما روز جمعه (10/8/1387) در دانشگاه صنعتي اصفهان برگزار شد. اين برنامه كه با تلاش مجمع دانشجويان تورك دانشگاه صنعتي اصفهان براي دانشجويان جديدالورد تورك ( آذربايجاني، توركمن و قشقايي) تدارك ديده شده بود، با استقبال پر شور دانشجويان تورك دانشگاه هاي استان اصفهان مواجه گشت.<br /><br /> گروه موسيقي ائل سسي از اورميه و نوارندگي گروه باغلاما به سرپرستي يانار سؤنمز حال و هواي ديگري به اين مراسم بخشيده بود.<br /><br /> در اين مراسم دانشجويان با ابراز خوشحالي از آزاد شدن دانشجويان در بند، بار ديگر با محكوم كردن بازداشت هاي بي دليل اخير فعالان مدني آذربايجان و خصوصا مهدي نعيمي كه زحمات زيادي را در زمينه تدريس زبان توركي در دانشگاه هاي اصفهان متحمل شده بود، خواستار آزادي سريع و بي قيد و بند اين عزيزان شدند.<br /><br /> علي رغم تلاش مسئولين دانشگاه براي كنسل كردن اين برنامه كه در اقدامي عجيب موجب كنسل شدن بيش از 200 بيليط فروخته شده بود، حضور پر شور دانشجويان خط بطلاني بود بر خواست آنها مبني بر لغو اين مراسم.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-3142085400925114486?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-87288533910822132762008-10-05T00:29:00.000-07:002008-10-05T00:30:15.990-07:00<strong>مسئله آذربایجان به صورت راسته حسینی / سید حیدر بیات</strong><br />خزل آی ۱۴, ۱۳۸۷<br /><br /><br />دو سه هفته پیشتر بحثی بین سایت پیک نت و دوست شاعرم جناب اسماعیل جمیلی در گرفته بود مبنی بر اینکه نویسندگان آذربایجان در تهران چرا دستگیر شده‌اند؟ بنده نیز قاتی ماجرا شده و یادداشتی به پیک نت فرستادم. پیک نت یادداشت مرا به صورت کامل منتشر کرد، اما تیتری را به آن افزود که تمام رشته‌های نگارنده را پنبه نمود. بنده توضیح داده بودم که اکثر نویسندگان آذربایجانی پس از تبریز در تهران زندگی می‌کنند و بیشتر محصولات نشریات ترکی نیز در تبریز و تهران تولید و منتشر می‌شود و تیتر پیک نت این بود: تولید فرهنگی از تهران برای آذربایجان.<br /><br />این تیتر تداعی‌گر این معنا بود که تولیدات فرهنگی آذربایجانی در تهران مشتری ندارد و فقط تولید می‌شود و مشتریان آن در آذربایجان هستند. نگارنده قصد نداشت که به این شیطنت یا سوء تفاهم پیک‌نتی پاسخ بگوید، لیکن خواندن یک مقاله در شرق اوسط انگیزه‌ای شد برای پیگیری دوباره ماجرا. منتها نه برای اینکه پاسخی برای کسی داده باشم بلکه برای اینکه حقیقت مسئله آذربایجان واقعا برای دوست و دشمن روشن گردد و بالاخره اصحاب رسانه و سیاست بدانند که اصل این قضیه چیست.<br /><br />ابتدا بهتر است توضیح مختصری در مورد مقاله‌ شرق اوسط بنویسم. عنوان مقاله به عربی چنین است: غیاب عربی فی القضیه الکردیه (غیبت عربی در مسئله کرد) به قلم آزا حسیب قرداغی.<br />این مقاله توضیح میدهد که مسئله کرد در عراق که اکنون برای مردم عراق و جهان عرب تا این اندازه حاد می‌نماید یک مسئله امروزی نیست بلکه سابقه دهها ساله دارد اما جهان عرب و سیاستمداران و رسانه‌های عربی یا آن را ندیده‌اند یا به سادگی از کنار آن گذشته‌اند و این مسئله سبب شده است که کردهای عراق در غیاب حساسیت‌ جهان عرب هزینه‌های بسیاری را متحمل شوند و…<br /><br />این مقاله جهان عرب را متهم می‌کند و جهان عرب جوابی جز شرمساری و قبول آن ندارد، به گونه‌ای که شرق اوسط این سند - و این داغ تغافل را که نویسنده به پیشانی جهان عرب می زند- منتشر می کند.<br /><br />با خواندن این مقاله به یاد وضعیت امروز آذربایجان افتادم و اینکه هنوز رسانه‌های فارسی تصور روشنی از مسئله آذربایجان ندارند و باید اندکی بیشتر در این مورد درنگ نمود و برای آنان توضیح داد.<br /><br />اما توضیح مسئله: چیزی که اینروزها از آن با عنوان حرکت ملی آذربایجان نام برده می‌شود سابقه‌ای حدودا ۱۰۰ ساله دارد. مرحوم میرزا حسن رشدیه، پدر مدارس نوین ایران و به تعبیر فرهنگ معین «پدر فرهنگ ایران»، برای مدارس جدید خود که برای نخست بار در ایران تاسیس کرده بود. سه کتاب تالیف کرد. یکی از این کتابها به زبان عربی، دیگری به زبان فارسی و سومی به زبان ترکی با نام وطن دیلی، و این کتابها در مدارس جدید تدریس شدند. جبار باغچه‌بان نیز کتاب شعری برای کودکان به زبان ترکی با نام «پروانه نئجه قیزدی» دارد که احتمالا برای آموزش در مدارس استنایی آن زمان تدارک دیده بود.<br /><br />بعد از به قدرت آمدن رضا شاه اما زبان ترکی ممنوع شد و کار رشدیه در این زمینه ناتمام ماند. بعد از رضا شاه و در اوایل حکومت محمد رضا شاه نیز مسئله فرقه دموکرات آذربایجان پیش آمد. در زمان حاکمیت فرقه زبان رسمی در آذربایجان ترکی بود، و حتی کارنامه‌هایی که در آن زمان برای دانش آموزان صادر شده است نیز به زبان ترکی است. بعد از شکست فرقه، سنت ترکی نویسی و ترکی خوانی در آذربایجان - با افت و خیزهایی که دارد – هماره وجود داشته است، لیکن به مثابه آتش زیر خاکستری تا زمان انقلاب پنهان ‌ماند. در اوایل انقلاب دوباره این مسئله مطرح شد و نشریات چندی از جمله نشریه وارلیق و یولداش منتشر شدند، لیکن با شروع جنگ ایران و عراق دوباره مسئله فروکش کرد لیکن مجله وارلیق همچنان و تا به امروز منشتر میشود و یکی از معروفترین نشریه‌ها نه تنها در آذربایجان بلکه در تمام کشورهای ترک زبان است.<br /><br />بعد از جنگ این مسئله دوباره مطرح شد و در اواخر ریاست جمهوری آقای هاشمی رفسنجانی به اوج خود رسید. با آمدن سید محمد خاتمی نشریات بسیاری اعم از نشریات دانشجویی و نشریات استانی به صورت دوزبانه و هر ازگاهی تک زبانه به ترکی منتشر می‌شوند. دولت ابتدا با یک نگاه فانتزی به این مسئله نگاه می‌کند لیکن مسئله رفته رفته جدی و جدی‌تر میشود. در کنار این ماجراها مسئله همایش سالانه قلعه بابک و پخش‌سی‌دی‌های تصویری آن در بین مردم و اخبار آن از انترنت حاکمیت نیز برخوردهای خود را تشدید می‌کند.<br /><br />اینها مسائلی از آذربایجان بودند که اکثر رسانه‌های فارسی کم و بیش نسبت به آن آگاهی دارند. لیکن مسئله‌ای که میخواهم مطرح کنم چیزی غیر از این است و آن جغرافیایی است که این مسئله در آن اتفاق می‌افتد. اکثر مردم و از جمله احتمالا گردانندگان سایت پیک نت فکر می‌کنند که آذربایجان در چهار استان آذربایجان شرقی، غربی، اردبیل و زنجان خلاصه شده است. اما این دوستان به دو مسئله توجه ندارند. نخست اینکه پراکنش جمعیت ترکان از مرزهای غربی آذربایجان تا تهران و قم ادامه دارد. به عبارت دیگر مابین تبریز و تهران و تبریز و قم روستاهای ترک زبان بومی به صورت لاینقطع وجود دارند که شامل روستاهای ترک زبان قزوین، کرج، همدان، بوئین‌زهرا، ساوه، شهریار، اراک و خود قم هستند و بنده بسیاری از این روستاها را از نزدیک دیده‌ام. حتی در بخشهای جنوبی، و شرقی قم یعنی در دو سوی جاده قم و کاشان نیز روستاهای ترک زبان وجود دارند. این ترکهای بومی که زمانی خود را ترک غیر اصیل می‌دانستند امروزه به برکت وجود اینترنت و نشریات و احیانا رادیوها و ماهواره‌ها و نیز حضور دانشجویان و سربازان این مناطق در بین سایر ترکان آذربایجان، اینک خود را یک ترک درجه دوم نمی‌دانند و نسبت به هویت و زبان ترکی خود حساس هستند. در میان ۱۹ نویسنده و روشنفکری که در تهران و به همراه مهندس صرافی دستگیر شده‌اند، نام حسین حیدری نیز به چشم میخورد. حسین حیدری از ترکان قزوین و صاحب امتیاز نشریه دوزبانه دانشجویی اولوس بود و خود همین نشان می‌دهد که گستره جریان موسوم به حرکت ملی آذربایجان چه قدر گسترده است. علاوه بر آن میتوان به شهر قم اشاره کرد. در این شهر بیش از چهار استریوی ترکی فعالیت می‌کنند که عمدتا محصولات عاشیقی و موسیقی ترکان بومی منطقه را تامین می‌کنند و بیش از صد عاشیق و نوازنده شاهسون و … در قم، ساوه و سایر مناطق تهران، قزوین، همدان و مرکزی زندگی می‌کنند که برای اینکه حرف بی‌مدرکی نزده باشم دوستان می‌توانند به مقاله «قم، ساوه عاشیق محیطی» که در سایت اینجانب منشتر شده است مراجعه نمایند و در همین روزها گویا تضییقاتی نسبت به برخی از عاشیقهای قم از جمله عاشیق محبوب و جوان، اکبر غلامی صورت گرفته است.<br /><br />شاخص‌ترین نماد هویت‌خواهی ترکان این منطه مراسم سالانه بزرگداشت حکیم تیلیم‌خان ساوه‌ای است که هر ساله در آخر تیر ماه در زادگاه این شاعر واقع در روستای مراغه ساوه برگزار می‌شود امسال بیش از دوهزار نفر در آن شرکت کرده‌ بودند که از سوی بعضی‌ ناظران این مراسم آلتیرناتیو تجمع سالانه قلعه بابک تلقی شد، اگر چه این مراسم با مراسم قلعه بابک یک تفاوت ماهوی دارد.<br /><br />مسئله دوم اما مسئله ترکهای مهاجر از آذربایجان است. سیاست تمرکز گرایی که در دوران پهلوی دنبال شد و به تبع آن اکثر کارخانه‌ها و شرکت‌های تولیدی در تهران و اطراف احداث گشت. این مسئله موجب شد که سیل مهاجران از آذربایجان به تهران، قم، کرج و قزوین سرازیر شود. در ادامه همین سیاست است که اکنون آنگونه که در مصاحبه آقای موسوی تبریزی که در پیک نت هم درج شد آمده بود: امروزه حدود ششصد هزار نفر از ساکنان قم را ترک‌زبانها تشکیل می‌دهند. در تهران و کرج و قزوین نیز وضعیت به همین منوال است. به تعبیر رضا براهنی که روی این تعبیر اصرار نیز دارند: «تهران بزرگترین شهر آذری نشین جهان است». در تهران، کرج، قم و سایر شهرهای نزدیک پایتخت گاه شهرکهایی وجود دارند که بیش از نود و پنج درصد آن را ترک زبانها تشکیل می‌دهند. تبعا قضیه به اینجا نیز ختم نمی‌شود ترکان قشقایی، ترکان گچساران، ترکان فریدن اصفهان، ترکان خراسان شمالی و… همه جمعیت معتنابهی هستند که امروزه مسئله هویت برایشان جدی شده است و دیگر مسئله حرکت مدنی آذربایجان در چهار استان آذربایجانی خلاصه نمی‌شود.<br /><br />در چنین شرایطی وظیفه رسانه‌ها و روشنفکر طبیعتا ندیدن این مسئله و سکوت در قبال آن نیست. بلکه پرداختن به آن و یافتن راه حلهایی هست که شهروندان ایرانی را با کمترین خطر از این مرحله به مراحل بعدی سوق دهد. پذیرفتن هویت ترکی ترکهای ایران، و به رسمیت شناختن زبان، تاریخ و… از جمله فاکتورهایی است که باید به آن اهمیت داده شود. نپذیرفتن مسئله اما تبعاتی دارد که آن خود بر اهل خرد پوشیده نیست. چیزی که یاد‌آوری آن خالی از لطف نخواهد بو آن است که امروزه برای برخورد با مسئله آذربایجان حکومت ایران از سوی گروههای مختلفی در فشار است. یعنی گروهها و اشخاصی در اپوزسیون هستند که جمهوری اسلامی را برای برخورد با فعالان آذربایجانی تشویق می‌کنند و حتی تحت فشار رسانه‌ای و تبلیغاتی قرار می‌دهند. اگر موضع این گروهها نسبت به این مسئله تعدیل شود بعید نیست که موضع جمهوری اسلامی نیز تعدیل شود و مطمئنا هیچ کس از این تعدیل زیان نخواهد دید.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-8728853391082213276?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-26198426062294460162008-05-12T16:34:00.003-07:002008-05-12T16:34:33.350-07:00بزرگداشت روز دانشجویی آذربایجان در شهر اصفهان<br /><br /> <br /><br />آذربایجان اویرنجی حرکاتی ( ایصفاهان ) : پنج شنبه ی هفته ی گذشته و به مناسبت بزرگداشت روز دانشجویی آذربایجان نشستی با حضور پرشور دانشجویان تورک اصفهان برگزار گردید . در این محفل ، دانشجویان مبارز آذربایجانی به بحث و گفتگو در مورد موضوعات مختلف حرکت ملی آذربایجان و به خصوص جنبش دانشجویی چرداختند . لازم به ذکر است در پایان این نشست پوسترهای تهیه شده توسط جنبش دانشجویی آذربایجان که مزین به عکسهای ائلمان نوری و هادی حمیدی بودند در بین حضار پخش گردید .<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-2619842606229446016?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-36029288375721812162008-05-12T16:34:00.001-07:002008-05-12T16:34:17.393-07:00نشریه ی یاساق به مناسبت روز دانشجویی آذربایجان منتشر گردید .<br /><br /> <br /><br />آذربایجان اویرنجی حرکاتی ( ایصفاهان ) : طبق خبر ارسال شده از اصفهان به مناسبت روز دانشجویی آذربایجان اولین شماره از نشریه ی یاساق در دانشگاههای این شهر تهیه و در بین دانشجویان منتشر گشته است . از جمله موضوعاتی که در این شماره می خوانیم می توان به : جایگاه زبان تورکی ، قتل عام آذربایجانیها توسط ارامنه ، اصطلاحات سیاسی و خاطرات 19 اردیبهشت 1374 اشاره نمود . گفتنی است با توجه به لابی های گسترده ی ارمنی ها در این شهر ، پخش نشریه ی یاساق بازخورد وسیعی در میان دانشجویان داشته است .<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-3602928837572181216?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-65565084075583866192008-03-26T10:41:00.001-07:002008-03-26T10:41:49.576-07:00<div dir="rtl"> <br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>دودمان تركي اينجو </strong><br /><br />اينْجو، دودمانى‌ ايرانى‌ كه‌ در نيمة اول‌ سدة 8 ق‌/14م‌ مقارن‌ با اواخر عصر ايلخانان‌، چندي‌ به‌ مناصب‌ ديوانى‌ و فرمانروايى‌ ايالات‌ جنوبى‌ ايران‌ از اصفهان‌ تا كناره‌هاي‌ خليج‌ فارس‌ دست‌ يافتند (قس‌: شبانكاره‌اي‌، 296: كه‌ اين‌ دودمان‌ را ترك‌ نژاد خوانده‌ است‌). نخستين‌ فرد نام‌ آور آنان‌ شرف‌ الدين‌ محمود شاه‌ فرزند محمدبن‌ فضل‌الله‌ بود كه‌ نسب‌ خود را به‌ چند واسطه‌ به‌ خواجه‌ عبدالله‌ انصاري‌ مى‌رساند ( منتخب‌التواريخ‌...،170؛ فصيح‌، 3/32؛ حمدالله‌، تاريخ‌...، 664)، اگرچه‌ در صحت‌اين‌ انتساب‌ترديد هست‌. به‌روايت‌ ديگر نام‌ پدر محمود شاه‌، امير طخطاخ‌ اينجو بوده‌، و رشيدالدين‌ فضل‌الله‌ در مكتوبى‌ كه‌ به‌ او نوشته‌، از وي‌ با اين‌ عنوان‌ ياد كرده‌ است‌ (ص‌ 168-169). اينجو در اصل‌ واژه‌اي‌ مغولى‌ و به‌ معناي‌ املاك‌ خالصه‌ و اختصاصى‌ سلطانى‌ و ديوان‌ بود (نك: ه د، اينجو، اصطلاح‌) و چون‌ ادارة املاك‌ خالصه‌ در اواخر عهد ايلخانى‌ در عهدة شرف‌الدين‌ محمود شاه‌ بود، بدين‌ لقب‌ معروف‌ شد (غفاري‌، تاريخ‌ جهان‌ آرا، 221، تاريخ‌ نگارستان‌، 280). <br /><br />پس‌ از شرف‌الدين‌، ديگر افراد خانوادة او نيز به‌ اينجو شهرت‌ يافتند (قزوينى‌، محمد، 1/166). تصدي‌ خالصه‌ شغل‌ مهم‌ و پراستفاده‌اي‌ بود و شرف‌الدين‌ از اين‌ راه‌ مال‌ بسيار اندوخت‌ (غنى‌، 1/5). محمودشاه‌ اوايل‌ سلطنت‌ محمد خدابنده‌، يعنى‌ از 703ق‌/1304م‌ مأمور فارس‌ شد و به‌ تدريج‌ بر آنجا استيلا يافت‌ و در 725ق‌/1325م‌ توانست‌ بر مجموعة ولايات‌ فارس‌ به‌ استقلال‌ حكومت‌ كند و بلوكات‌ آنجا را متحد نمايد (احمد زركوب‌، 101-102)؛ اما او بيشتر اوقات‌ ملازم‌ اردوي‌ سلطانى‌ بود و از سوي‌ خود نايبانى‌ را به‌ فارس‌ مى‌فرستاد ( منتخب‌التواريخ‌،172). <br /><br />محمود شاه‌ به‌ تدريج‌ و در طى‌ ساليان‌ با مردم‌ فارس‌ و به‌ ويژه‌ شيراز ارتباط نزديكى‌ برقرار كرده‌ بود، به‌ گونه‌اي‌ كه‌ حتى‌ زمانى‌ كه‌ عنوان‌ حكومت‌ نداشت‌، فرمانروايان‌ بى‌ مشورت‌ او نمى‌توانستند كاري‌ از پيش‌ ببرند (قزوينى‌، يحيى‌، 262-263). روابط محمود با سلطان‌ ابوسعيد، در اواخر سلطنتش‌ تيره‌ شد (اقبال‌، تاريخ‌ مفصل‌ايران‌ از صدر...، 567). از اين‌ رو، در 734ق‌/1334م‌ ابوسعيد او را از حكومت‌ فارس‌ بركنار كرد، اما محمود از فرمان‌ او سر برتافت‌ و ابوسعيد فرمان‌ به‌ قتل‌ او داد. غياث‌الدين‌ محمد رشيدي‌ وزير خويشاوند شرف‌الدين‌ محمود به‌وساطت‌ برخاست‌ و ابوسعيد به‌ زندانى‌ شدن‌ وي‌ در قلعة طبرك‌ اصفهان‌ اكتفا كرد. متعاقب‌ آن‌ فرزندش‌ مسعود شاه‌ نيز به‌ روم‌ (آسياي‌ صغير) تبعيد گرديد (حافظ ابرو، 187- 188؛ اقبال‌، همانجا). ظاهراً محمود مدتى‌ طولانى‌ در زندان‌ نماند و باز مورد اعتماد و اقبال‌ واقع‌ شد؛ اما آرپاخان‌ كه‌ پس‌ از قتل‌ ابوسعيد در 18 ربيع‌الا¸خر 736 رسماً به‌ جانشينى‌ او منصوب‌ شد، به‌ گمان‌ آنكه‌ شرف‌الدين‌ محمود يكى‌ از فرزندان‌ هلاكو را در خانة خود نگه‌ داشته‌، تا در موقع‌ مناسب‌ او را به‌ سلطنت‌ برساند، بر وي‌ خشم‌ گرفت‌ و در نيمة رجب‌ 736 او را به‌ قتل‌ رساند. دو تن‌ از پسران‌ محمود، يعنى‌ مسعودشاه‌ و ابواسحاق‌ نيز كه‌ در تبريز بودند، از آنجا گريختند (فصيح‌، 3/47؛ شبانكاره‌اي‌، 298- 299؛ اقبال‌، تاريخ‌ مفصل‌ ايران‌ از استيلاي‌...، 1/349-350). <br /><br />شرف‌الدين‌ محمود فرمانروايى‌ مردم‌ دار بود و از ثروت‌ كلان‌ خود در كارهاي‌ خير و عام‌المنفعه‌ استفاده‌ مى‌كرد، چنانكه‌ بارويى‌ تازه‌ و مستحكم‌ بر گرد شيراز كشيد (حمدالله‌، نزهة...، 137). ابن‌ بطوطه‌ هنگام‌ گذر از يزد به‌ شيراز وصف‌ كاروانسرايى‌ را مى‌كند كه‌ آن‌ را محمودشاه‌ آبادان‌ كرده‌ بود (ص‌ 202-203). از مأنوسان‌ و معاشران‌ وي‌ يكى‌ امين‌الدين‌ بليانى‌ ممدوح‌ نام‌ آور حافظ بود. امين‌الدين‌ پس‌ از شرف‌الدين‌ نامة اديبانة تسليت‌ آميزي‌ به‌ مسعود شاه‌ فرزند او نوشت‌ كه‌ متن‌ آن‌ اكنون‌ در دست‌ است‌ (صفا، 3(2)/877 - 878). از شرف‌الدين‌ محمودشاه‌ 6 فرزند پسر برجاي‌ ماند كه‌ هر يك‌ ولايت‌ و امارت‌ يافتند، از جمله‌: <br />جلال‌الدين‌ مسعودشاه‌: وي‌ در 725ق‌/1325م‌ از سوي‌ پدر ادارة ولايات‌ فارس‌ را در دست‌ گرفت‌ و بعداً ابوسعيد نيز حكومت‌ كرمان‌ و مكران‌ تا حدود سند و هند را بدو سپرد (شبانكاره‌اي‌، 297)، اما در 730ق‌/1330م‌ براي‌ مدتى‌ برادر ديگر وي‌ - غياث‌الدين‌ كيخسرو - عهده‌دار امور فارس‌ شد (احمد زركوب‌، 102). مسعودشاه‌ كه‌ پس‌ از قتل‌ پدر به‌ روم‌ گريخته‌ بود، اندكى‌ بعد با كمك‌ شيخ‌ حسن‌ بزرگ‌ ايلكانى‌ كه‌ امير ياغى‌ باستى‌ را همراه‌ او كرد، به‌ شيراز بازگشت‌ (738ق‌) (معين‌الدين‌، 93-94؛ قزوينى‌، يحيى‌، 264- 265؛ اقبال‌، تاريخ‌ مفصل‌ ايران‌ از صدر، 568 -569)، اما چندي‌ بعد ياغى‌ باستى‌ با مسعودشاه‌ كه‌ سخت‌ مورد توجه‌ شيرازيان‌ بود، درگير شد و او را در 743ق‌/1342م‌ به‌ قتل‌ رساند (حافظ ابرو، 214- 215؛ قزوينى‌، يحيى‌، همانجا). پس‌ از كشته‌ شدن‌ مسعودشاه‌، مادرش‌ - تاشى‌ خاتون‌ كه‌ زنى‌ مدبّر بود - مردم‌ شيراز را شوراند و آنان‌ امير ياغى‌ باستى‌ را از شهر بيرون‌ راندند (شبانكاره‌اي‌، 312). جلال‌الدين‌ مسعودشاه‌ اميري‌ كاردان‌ بود و در آبادانى‌ شيراز اهتمام‌ داشت‌ و آثار بسيار و بقاع‌ خير از خود برجاي‌ نهاد، از جمله‌ بايد از مدرسة مسعوديةشيراز، رباط ايزد - خواست‌ و چند بناي‌ ديگر نام‌ برد ( منتخب‌ التواريخ‌، 173). <br /><br />غياث‌الدين‌ كيخسرو: وي‌ به‌ روزگار پدر زمانى‌ نيابت‌ حكومت‌ فارس‌ را بر عهده‌ داشت‌ و با سركوب‌ گردنكشان‌ آرامشى‌ در آن‌ ناحيه‌ پديد آورد. در دوران‌ تبعيد برادر خود مسعودشاه‌، حكومت‌ همانجا را در دست‌ داشت‌. هنگامى‌ كه‌ مسعودشاه‌ به‌ فارس‌ بازگشت‌ (738ق‌)، غياث‌الدين‌ كيخسرو از تحويل‌ حكومت‌ به‌ او سر باز زد و همين‌ امر اختلافى‌ درميان‌ دو برادر پديد آورد كه‌ به‌ دنبال‌ آن‌ غياث‌الدين‌ دستگير شد و به‌حبس‌ افتاد.او در سال‌بعد (739ق‌/1338م‌)در زندان‌درگذشت‌ (فصيح‌، 3/55). <br /><br />ابواسحاق‌ اينجو: وي‌ از ناموران‌ خاندان‌ اينجو و ممدوح‌ حافظ بود (نك: ه د، 5/161- 165). <br /><br />شمس‌الدين‌ محمد (717-740ق‌): وي‌ چهارمين‌ پسر محمودشاه‌ بود كه‌ در شيراز مقام‌ داشت‌ و هنگامى‌ كه‌ مسعودشاه‌ به‌ شيراز بازگشت‌، با او نافرمانى‌ آغاز كرد. پس‌ در قلعة سفيد شولستان‌ به‌ بند افتاد (غنى‌، 1/34). در 740ق‌/1339م‌ كه‌ پيرحسين‌ چوپانى‌ از سوي‌ امير شيخ‌ حسن‌ چوپانى‌ مأمور حكومت‌ فارس‌ و مقابله‌ با مسعودشاه‌ شد، شمس‌الدين‌ محمد از زندان‌ گريخت‌ و به‌ او پيوست‌ (فصيح‌، 3/57). پيرحسين‌ به‌ ياري‌ وي‌ مسعودشاه‌ را از شيراز راند و حكومت‌ فارس‌ را در دست‌ گرفت‌. اما مردم‌ به‌ شمس‌الدين‌ بيش‌ از او توجه‌ داشتند و اين‌ امر حسادت‌ وي‌ را برانگيخت‌، تا آنكه‌ شمس‌الدين‌ را در 28 رمضان‌ 740 به‌ قتل‌ رساند (شبانكاره‌اي‌، 315؛ فصيح‌، 3/57؛ قزوينى‌، محمد و اقبال‌، 377، حاشية 3). پس‌ از اندكى‌ مردم‌ شهر، پيرحسين‌ را به‌ انتقام‌ خون‌ او از شيراز بيرون‌ راندند و بار ديگر مسعودشاه‌ به‌ شيراز بازگشت‌ (عبدالرزاق‌، 1/155؛ كتبى‌، 16-17). <br /><br />مآخذ: ابن‌ بطوطه‌، رحلة، بيروت‌، 1384ق‌/1964م‌؛ احمد زركوب‌، شيرازنامه‌، به‌ كوشش‌ اسماعيل‌ واعظ جوادي‌، تهران‌، 1350ش‌؛ اقبال‌ آشتيانى‌، عباس‌، تاريخ‌ مفصل‌ ايران‌ از استيلاي‌ مغول‌ تا اعلان‌ مشروطيت‌، تهران‌، 1347ش‌؛ همو، تاريخ‌ مفصل‌ ايران‌ از صدراسلام‌ تا انقراض‌ قاجاريه‌، به‌ كوشش‌ محمد دبيرسياقى‌، تهران‌، 1362ش‌؛ حافظ ابرو، عبدالله‌، ذيل‌ جامع‌التواريخ‌ رشيدي‌، به‌ كوشش‌ خانبابا بيانى‌، تهران‌، 1350ش‌؛ حمدالله‌ مستوفى‌، تاريخ‌ گزيده‌، به‌ كوشش‌ عبدالحسين‌ نوايى‌، تهران‌، 1362ش‌؛ همو، نزهةالقلوب‌، به‌ كوشش‌ محمد دبيرسياقى‌، تهران‌، 1336ش‌؛ رشيدالدين‌ فضل‌الله‌، مكاتبات‌ رشيدي‌، به‌ كوشش‌ محمد شفيع‌، لاهور، 1364ق‌/ 1945م‌؛ شبانكاره‌اي‌، محمد، مجمع‌ الانساب‌، به‌ كوشش‌ هاشم‌ محدث‌، تهران‌، 1363ش‌؛ صفا، ذبيح‌ الله‌، تاريخ‌ ادبيات‌ در ايران‌، تهران‌، 1366ش‌؛ عبدالرزاق‌ سمرقندي‌، مطلع‌ سعدين‌ و مجمع‌ بحرين‌، به‌ كوشش‌ عبدالحسين‌ نوايى‌، تهران‌، 1353ش‌؛ غفاري‌ قزوينى‌، احمد، تاريخ‌ جهان‌ آرا، تهران‌، 1343ش‌؛ همو، تاريخ‌ نگارستان‌، به‌ كوشش‌ مرتضى‌ مدرس‌ گيلانى‌، تهران‌، 1340ش‌؛ غنى‌، قاسم‌، بحث‌ در آثار و افكار و احوال‌ حافظ، تهران‌، 1366ش‌؛ فصيح‌ خوافى‌، احمد، مجمل‌ فصيحى‌، به‌ كوشش‌ محمود فرخ‌، مشهد، 1339ش‌؛ قزوينى‌، محمد، يادداشتها، تهران‌، 1346ش‌؛ همو و عباس‌ اقبال‌ آشتيانى‌، مقدمه‌ و حاشيه‌ بر شدالازار جنيد شيرازي‌، تهران‌، 1328ش‌؛ قزوينى‌، يحيى‌، لب‌التواريخ‌، تهران‌، 1363ش‌؛ كتبى‌، محمود، تاريخ‌ آل‌ مظفر، به‌ كوشش‌ عبدالحسين‌ نوايى‌، تهران‌، 1335ش‌؛ معين‌الدين‌ يزدي‌، مواهب‌ الهى‌، به‌ كوشش‌ سعيد نفيسى‌، تهران‌، 1326ش‌؛ منتخب‌التواريخ‌ معينى‌، منسوب‌ به‌ معين‌الدين‌ نطنزي‌، به‌ كوشش‌ ژان‌ اوبن‌، تهران‌، 1336ش‌. <br /><br />سيدعلى‌ آل‌داود <br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-6556508407558386619?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-58328881437232450722008-03-26T10:31:00.001-07:002008-03-26T10:31:46.803-07:00<div dir="rtl"> <br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>آل تركه از خجند تركستان در اصفهان</strong><br /><br />آل ترکه<br /><br />آل تُر ْکه، از خانواده‎های نامی دین و دانش در ایران که بیش از 2 قرن در اصفهان معروفیت عام داشته‎اند. اصل این خانواده از خجند ترکستان بود و نسبت ترکه از این‎رو با نام افراد آن همراه گشت. جدّ آنان در عصر خوارزمشاهیان (یا سلاجقه) به اصفهان هجرت کرد. فرزندان وی درآنجا ماندگار شدند و جمعی از ایشان در دانش به مقامات عالی رسیدند. از این خانواده تنی چند در تاریخ شهرت یافتند که در زیر از آنان یاد می‎شود: <br /><br />1.صدرالّدین ابوحامد محمّد، از حکما و متکلّمین نامی نیمه اول سده 8ق/14م. وی با رشیدالّدین فضل‎الله دوستی و مکاتبه داشت و تصدّی امور شرعی پیروان مذهب حنفی در اصفهان به او و برخی خویشاوندانش محوّل بود. کتاب قواعدالتّوحید از او باقی‎مانده است (سنگی، تهران 1315ق؛ خطی، تهران، کتابخانه مرکزی). نواده مشهور وی، صاین‎الدّین، در مقدمه شرحی که بر این کتاب نوشته، آثار زیر را نیز به صدرالدّین نسبت داده است: رساله در وجود مطلق؛ الاعتمادالکبیر؛ الحکمةالرّشیدیة. اثر اخیر به نام رشیدالدّین فضل‎الله نوشته شده است. <br /><br />2.صاین‎الدین علی‎بن‎محمّد نواده صدالدّین مذکور در فوق (د ذیحجه 836ق/ژوئیه 1433م) فقیه و عارف. در سالهای 50 سده 8ق/14م در اصفهان زاده شد. سالیان دراز نزد برادرش که از فقیهان و متصوّیان مترشع بود، درس خاوند و در فقه، علوم غریبه، حروف و تصوّف مهارت یافت. پس از فتح اصفهان توسط سپاهیان تیمور، وی و برادرانش به سمرقند کوچانیده شدند و در آنجا به مناصب قضا و جز آن اشتغال یافتند. صاین‎الدین همچنان در نزد برادر درس می‎خواند. گویند که وی مجموعاً مدت 25 سال از محضر برادر استفاده کرد. سپس به عزم حج روانه مکه شد و مدت 15 سال در حجاز، مصر، شام و عراق به سر برد و در مجالس درس علمای این بلاد حضور یافت. <br /><br />ازجمله در مصر نزد شیخ‎سراج‎الدین بلقینی تلمّذ کرد. پس از آن به اصفهان بازگشت. در 809ق/1406م پیرمحمد گورکانی، نواده تیمور و فرمانروای فارس و عراق عجم، او را به شیراز که مقرّ حکومت وی بود، دعوت کرد. پس ازکشته شدن پیرمحمد (812ق/1409م) و فرمانروایی برادرش‎میرزا اسکندر، صاین‎الدین به خدمت او درآمد و چون میرزا‎اسکندر در 813ق/1410م اصفهان را نیز به قلمرو حکومت خویش منضم ساخت، صاین‎الدین به اصفهان بازگشت. پس از شورش اسکندر بر شاهرخ و غلبه شاهرخ بر وی و کشته شدن او، صاین‎الدین نخست مدتی انزوا پیشه ساخت، سپس به خراسان رفت و از عنایت شاهرخ برخوردار گردید و و از جانب او به عنوان قاضی یزد برگزیده شد؛ اما برخی فقهای قشری که با او خصومت داشتند، رسایلی را که وی در سالهای جوانی در باب عرفان نوشته بود، بهانه تکفیر او ساختند. صاین‎الدین برای پاسخگوی به اتهامات آنان به هرات فراخوانده شد. از تفصیل گفت و گوی او با مخالفانش اطلاعی در دست نیست، اما خود او در کتاب مشهورش، به نام نفةالمصدور اول، که کمی دیرتر از این تاریخ خطاب به پادشاه نوشته، اعلام می‎دارد که گرچه از گرایش سالهای جوانی خود به عرفان و تصوّف دست برداشته است، اما اندیشه‎های عرفانی را نیز دور از اسلام نمی‎داند. <br /><br />در 830ق/ 1427م مردی به نام «احمد لُر»، شاهرخ را در مسجد جامع هرات مجروح ساخت. شاهرخ جان به در برد، اما احمد را کشتند و جمعی از علما به‎ویژه اهل عرفان را به همدستی با وی متّهم ساختند و به ازار ایشان پرداختند. از آن جمله، صاین‎الدین را نخست زندانی ساختند و سپس به همدان و کردستان و تبریز تبعید کردند. بعدها، امیر علاءالدین حاکم گیلان، او را نزد خویش خواند و صاین‎الدین مدتی در آنجا به سر برد. پس از آن به نطنز رفت، مدّتی بعد در صاین قلعه (در نزدیکی زنجان) با شاهرخ دیدار کرد و و شاهرخ کوشید از او دلجویی کند. پس از این تاریخ نیز گویا مدتی بر مسند قضای شهر نیشابور نشست. صاین‎الدین در هرات درگذشت. <br /><br />از او در آثار بسیار به عربی و فارسی برجای مانده است؛ برخی از آنها را نام می‎بریم: <br /><br />الف ـ آثار عربی: الرّسالةالانزالیّة درباره نزول قرآن؛ الرسالةالبائیة؛ الرسالةالمحمدیة؛ شرح نظم‎الدر ابن‎الفارض؛ شرح فصوص‎الحکم؛ شرح بسمله؛ مهر نبوت؛ المناهج، در منطق؛ رسائل (برای اطلاع بیشتر درباره این آثار نکـ شوای ملّی ٠سابق)، فهرست خطی)؛ المفاحص، در علم حروف و اعداد (شورای ملی (سابق)، فهرست خطّی؛ کتابخانه مرکزی، فهرست خطّی)؛ التّمهید‎فی‎شرح قواعدالتوحید، سنگی، تهران، 1315ق. <br /><br />ب ـ آثار فارسی: اسرارالصلوة (شورای ملی (سابق)، فهرست خطّی؛ کتابخانه مرکزی، فهرست خطّی؛ استانبول، بایزید ولی‎الدین؛ دارالکتب‎المصریة)؛ اعتراف، نیز زیر عنوان اعتقاد، اعتقادیه (شورای ملی (سابق)، فهرست خطی؛ دانشکده ادبیات تهران، فهرست خطی؛ کتابخانه بایزید ولی‎الدین، استانبول)؛ ترجمه قصیده نظم‎الدّرَابن‎فارض (شورای ملی (سابق)، فهرست فهرست خطّی؛ آیت‎الله مرعشی، فهرست خطّی؛ کتابخانه امیرالمؤمنین، نجف؛ دارالکتب‎المصریة؛ موزه ملی پاکستان، فهرست خطی)؛ تحفه علائی (شورای ملی (سابق)، فهرست خطی)؛ تصوف و حروف (آیت‎الله مرعشی، فهرست خطّی؛ موزه ملی پاکستان، فهرست خطی)؛ جامع اطوار علم الحروف (شورای ملی (سابق)، فهرست خطّی)، خواص علم صرف (شورای ملی (سابق)، فهرست خطی، آیت‎الله مرعشی، فهرست خطی)؛ رساله در حروف (شورای ملی (سابق)، فهرست خطی؛ دانشکده ادبیات تهران، فهرست خطی؛ آیت‎الله مرعشی، فهرست خطی؛ موزه ملی پاکستان، فهرست خطی؛ کتابخانه عمومی پنجاب، لاهور؛ دارالکتب‎المصریة)؛ رساله در عرفان (شورای ملی (سابق)، فهرست خطی؛ آیت‎الله مرعشی، فهرست خطی)؛ ره انجام (شورای ملی (سابق)، فهرست خطی؛ دانشکده ادبیات تهران، فهرست خطی)؛ سلم دارالسلام، در بیان احکام و ارکان ایمان (شورای ملی (سابق)، فهرست خطی؛ آیت‎الله مرعشی، فهرست خطی؛ کتابخانه بایزید ولی‎الدین، استانبول)؛ سؤال‎الملوک یا مقبول‎الملوک (شورای ملی (سابق)، فهرست خطی؛ موزه ملی پاکستان، فهرست خطی)؛ شرح ابیاتی از ابن‎العربی (شورای ملی (سابق)، فهرست خطی؛ آیت‎الله مرعشی فهرست خطی)؛ شرح حدیث عماء (شورای ملی (سابق)، فهرست خطی؛ آیت‎الله مرعشی فهرست خطی)؛ شرح گلشن راز (کتابخانه مرکزی، فهرست خطی)؛ شرح دو حدیث (آیت‎الله مرعشی فهرست خطی)؛ شرح رساله تجلی (کتابخانه مرکزی، فهرست خطی)؛ شق‎القمر (مجلس شورای ملی (سابق)، فهرست خطی؛ دانشکده ادبیات تهران، فهرست خطی؛ کتابخانه مرکزی، فهرست خطی، سپهسالار (سابق)، فهرست خطی؛ آیت‎الله مرعشی، فهرست خطی؛ گنج بخش، فهرست خطی؛ کتابخانه بایزید ولی‎الدین، استانبول؛ دارالکتب‎المصریة)؛ ضوءاللمعات یا شرح لمعات عراقی (شورای ملی (سابق)، فهرست خطی؛ کتابخانه مرکزی، فهرست خطی؛ دانشکده ادبیات تهران، فهرست خطی؛ دارالکتب‎المصریة؛ کتابخانه بایزید ولی‎الدین، استانبول؛ موزه ملی پاکستان، فهرست خطی؛ کتابخانه عمومی پنجاب، لاهور)؛ قابلیت (شورای ملی (سابق)، فهرست خطی؛ کتابخانه ملی، فهرست خطی، کتابخانه مرکزی، فهرست خطی؛ آیت‎الله مرعشی، فهرست خطی؛ گنج بخش، فهرست خطی؛ موزه ملی پاکستان، فهرست خطی)؛ مبدأ و معاد (شورای ملی (سابق)، فهرست خطی؛ آیت‎الله مرعشی فهرست خطی؛ کتابخانه بایزید ولی‎الدین، استانبول)؛ مدارج افهام‎الافواج‎فی‎تفسیر آیة ثمانیة ازواج (شورای ملی (سابق)، فهرست خطی؛ آیت‎الله مرعشی، فهرست خطی)؛ مناظرات خمس (شورای ملی (سابق)، فهرست خطی؛ کتابخانه مرکزی، فهرست خطی؛ دانشکده ادبیات تهران، فهرست خطی؛ کتابخانه بایزید ولی‎الدین، استانبول؛ دارالکتب‎المصریة؛ موزه ملی پاکستان؛ کتابخانه عمومی پنجاب، لاهور)؛ مناظره بزم و رزم (شورای ملی (سابق)، فهرست خطی؛ آیت‎الله مرعشی، فهرست خطی؛ کتابخانه امیرالمؤمنین، نجف؛ کتابخانه بایزید ولی‎الدین، استانبول؛ موزه ملی پاکستان؛ کتابخانه عمومی پنجاب، لاهور)؛ مناظره عقل و عشق (شورای ملی (سابق)، فهرست خطی؛ کتابخانه ملی، فهرست خطی؛ کتابخانه مرکزی، فهرست خطی)؛ نفئةالمصدور اول و دوم (شورای ملی (سابق)، فهرست خطی؛ کتابخانه مرکزی، فهرست خطی؛ آیت‎الله مرعشی، فهرست خطی)؛ نامه‎های صاین‎الدین (شورای ملی (سابق)، فهرست خطی)؛ نقطه، در معنی اناالنقطةالتی تحت‎الباء (شورای ملی (سابق)، فهرست خطی؛ کتابخانه مرکزی، فهرست خطی؛ ملی ملک، فهرست خطی؛ دانشکده ادبیات تهران، فهرست خطی؛ آیت‎الله مرعشی، فهرست خطی؛ کتابخانه امیرالمؤمنین، نجف؛ دارالکتب‎المصریة؛ گنج بخش، فهرست خطی، موزه ملی پاکستان، فهرست خطی). <br /><br />3.افضل‎الدین محمدبن‎صدرالدّین (د 850ق/1446م). به احتمال قوی برادرزاده صاین‎الدین علی‎بن‎محمد بود و مانند بسیاری از اعضای این خاندان در کلام و ادبیات تبحّر داشت. افضل‎الدین از 846ق/1442م در دربار میرزا‎سلطان محمد پسر بایسنقر، که ایالت قم و ری از جانب جدّش شاهرخ به او واگذار شده بود، می‎زیست و به تشویق او، کتاب‎الملل و‎النّحل شهرستانی را به فارسی برگرداند و مطالبی نیز به ان افزود و آن را تنقیح‎الادلّة و‎العلل‎فی‎ترجمة کتاب‎الملل و‎النّحل نام نهاد. وی در دیباچه این کتاب، آن را به شاهرخ تقدیم کرده است. در 850ق/1446م سلطان محمد به اندیشه توسعه منطقه حکمرانی خود افتاد، اصفهان را تصرف کرد و شیراز را در محاصره گرفت. شاهرخ به عزم سرکوب نواده‎اش به اصفهان و شیراز لشکر کشید، سلطان محمد به لرستان گریخت و شاهرخ بسیاری از نزدیکان دربار سلطان محمد را به جرم همکاری با وی به قتل رساند. ازجمله به فرمان وی، افضل‎الدین را در 13 رمضان 850ق/2 دسامبر 1446م در ساوه به دار آویختند. جنازه او را از ساوه به اصفهان منتقل ساختند و در محل معروف به درب استان به خاک سپردند. <br /><br />4. افضل‎الدین محمدبن‎حبیب‎الله (د 991ق/1583م) از فقهای سده 10ق/16م. وی تحصیلات مقدماتی خود را در کاشان به پایان برد و سپس نزد فقهای نجف و شام و حجاز به تعلّم پرداخت. سرانجام به خدمت شاه‎طهماسب درآمد و از جانب او به عنوان قاضی اصفهان تعیین گشت. 2 سال نیز تولیت آستان علی‎بن‎موسی‎الرّضا(ع) را داشت. در دوران سلطان محمد خدابنده بار دیگر قاضی اصفهان شد. در مشهد درگذشت. از آثار او، اصول‎الفقه (کتابخانه مرکزی، فهرست خطی) و انموذج‎العلوم (آقابزرگ، الذریعه) شایان ذکر است. <br /><br />از دیگر افراد این خانواده، ضیاءالدین علی، حبیب‎الله جلال‎الدین محمّد و ملّا مظفّر را باید نام برد. آل ترکه در نزدیکی مسجد لنبان اصفهان مقبره‎ای خانوادگی داشته‎اند و تنی چند از انان درآنجا مدفونند. <br /><br /><br />مآخذ: آقابزرگ، الذریعة 9 (2)/404، 570-571؛ آیت‎الله مرعشی، فهرست خطی، 8/227-237؛ اهدایی مشکوة، فهرست خطی، 3/423-425، 465، 498-499؛ بهار، محمدتقی، سبک شناسی، تهران، امیرکبیر، 1349ش، 3/228-237؛ ترکه اصفهانی، افضل‎الدین، تنقیح‎الادلة والعلل‎فی‎ترجمة کتاب‎الملل والنحل، به کوشش محمدرضا جلالی نایینی، تهران، علمی، 1321ش؛ صص 47-59؛ دانش پژوه، محمدتقی، «مجموعه رسایل خجندی»، فرهنگ ایران زمین، تهران، 1354ش، 14/307-312؛ دولتشاه سمرقندی، تذکرةالشعراء، به کوشش محمد رمضانی، تهران، کلاله خاور، 1328ش، ص 256؛ رازی، امین احمد، هفت اقلیم، به کوشش جواد فاضل، تهران، علمی، 1340ش؛ 2/404-405؛ شورای ملی (سابق)، فهرست خطی، 2/613-614، 5/424، 6/92، 98-99، 15/200، 21/184؛ صفا، ذبیح‎الله، تاریخ ادبیات در ایران، تهرا، فردوسی، 1363ش، 4/71، 489-491، 497-499؛ طرازی، نصرالله، فهرست‎المخطوطات‎الفارسیة، 1/91؛ کتابخانه مرکزی، فهرست خطی، 9/822، 11/2188، 2302، 2303، 12/2523؛ همان، فهرست میکروفیلمها، 1/133، 478، 734؛ کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد، فهرست خطی، 16/8، 109-110، 17/232؛ کتابخانه ملی، فهرست خطی، 4/439، 6/274-275؛ کحاله، عمررضا، معجم‎المؤلفین، بیروت، داراحیاءالتراث‎العربی، 1376ق، 9/175؛ مدرس، محمدعلی، ریحانةالادب، تبریز، 1346ش، 2/165-166؛ مشار، فهرست چاپی عربی، ص 217؛ منزوی، احمد، فهرست خطی، ج 2 (1)؛ همو، فهرست مشترک، ج 2، 3؛ مهدوی، مصلح‎الدین، تذکرةالقبور، اصفهان، ثقفی، 1347ش، صص 19-22؛ نفیسی؛ سعید، تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی، تهران، فروغی، 1363ش، صص 274-275، 448، 452، 498، 499. <br /><br />محمدعلی مولوی<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-5832888143723245072?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-73401663833020505402008-03-26T10:14:00.000-07:002008-03-26T10:15:25.612-07:00<div dir="rtl"> <br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>بركيارق سلطان سلجوقي متولد اصفهان</strong><br /><br />بركيارق‌<br /><br />بَرْكيارُق‌، ابوالمظفر (حك 485- ربيع‌الا¸خر 498ق‌/1092- دسامبر 1104م‌)، سلطان‌ سلجوقى‌ و فرزند ملكشاه‌. <br /><br />كلمة بركيارق‌ كه‌ به‌ شكلهاي‌ بركياروق‌ و بركيارغ‌ نيز آمده‌ است‌ (نك: ابن‌خلكان‌، 1/268؛ صفدي‌، 10/121؛ سبط ابن‌ جوزي‌، 8(1)/8، 12؛جوينى‌، 3/207)؛ نامى‌تركى‌، و مركب‌ از دو جزء«بِرْك‌» و «ياروق‌/ ياروغ‌»، به‌ معنى‌ «فروغ‌ نافذ»، يا «درخشش‌ نيرومند» است‌ (نك: استرابادي‌، 256؛ بخاري‌، 1/74، 292؛ كلاوسن‌، 962 .(361-362, <br /><br />بيشتر مآخذ موجود، تولد بركيارق‌ را در 474ق‌/1081م‌ در اصفهان‌ دانسته‌اند (ظهيرالدين‌، 39؛ راوندي‌، 138؛ ابن‌خلكان‌، همانجا)، اما در اين‌ صورت‌، او در زمان‌ مرگ‌ پدرش‌ ملكشاه‌ (485ق‌)، 11سال‌ داشته‌ است‌؛ در حالى‌ كه‌ بيشتر منابع‌ او را در زمان‌ مرگ‌ ملكشاه‌ 13 ساله‌ دانسته‌اند (مثلاً نك: ظهيرالدين‌، 35؛ راوندي‌، 139). ابن‌ اثير تولد او را در 471ق‌ آورده‌ (10/112)، و بنداري‌ سن‌ او را در آغاز حكومتش‌، 12 سال‌ گفته‌ است‌ (ص‌ 90). مادرش‌ زبيده‌ خاتون‌، دختر عموي‌ ملكشاه‌ و دختر امير ياقوتى‌ بود (راوندي‌، 134؛ ابن‌ اثير، 10/215). القاب‌ بركيارق‌ را ركن‌الدين‌، ركن‌ الدنيا و الدين‌، برهان‌ اميرالمؤمنين‌، يمين‌ اميرالمؤمنين‌، شهاب‌ الدوله‌، مجدالملك‌ و قسيم‌ اميرالمؤمنين‌ آورده‌اند (معزي‌، 118، 169؛ مجمل‌ ...، 429؛ راوندي‌، 85، 138؛ بنداري‌، 82؛ حسينى‌، 75؛ حسينى‌ يزدي‌، 71؛ ابن‌اثير، 10/229). <br /><br />بركيارق‌ از آغاز سلطنت‌ گرفتار رقابتها و نزاعهاي‌ ممتد بر سر جانشينى‌، ونيز جنگهاي‌ خانگى‌ در خاندان‌ سلجوقى‌ شد كه‌ تادرگذشت‌ او ادامه‌ داشت‌ (بازورث‌، .(102 منشأ اين‌ اختلافات‌، فقدان‌ قانون‌ مشخصى‌ براي‌ جانشينى‌ بود، زيرا وليعهد سلجوقى‌، تنها يكى‌ از پسران‌ سلطان‌ بود و فرزند ارشد، حق‌ مطلقى‌ در اين‌ باره‌ نداشت‌ (لمتن‌، .(226 افزون‌ بر اين‌، ظاهراً فرزندان‌ يك‌ شاهزاده‌ خانم‌ سلجوقى‌، بر فرزندان‌ ديگر مادران‌، برتري‌ نداشتند. چنانكه‌ با وجود بركيارق‌ - فرزند زبيده‌ خاتون‌ (شاهزاده‌ خانم‌ سلجوقى‌) - ملكشاه‌ در 480ق‌/1087م‌، پسر ديگرش‌ احمد را كه‌ از تَركان‌ خاتون‌ (شاهزاده‌ خانم‌ تراخانى‌ و نخستين‌ همسرخويش‌) داشت‌، به‌جانشينى‌برگزيد؛ اما او، يك‌سال‌بعددرگذشت‌ (ابن‌ اثير، 10/162، 169؛ لمتن‌، 258 ,227 -226 ؛ بازورث‌، .(76<br /> <br />با اينكه ‌برخى‌ از منابع‌ اشاره‌ كرده‌اند كه‌ ملكشاه ‌و خواجه ‌نظام‌الملك‌، به‌ جانشينى‌ بركيارق‌ تمايل‌ داشتند و ملكشاه‌، او را به‌ وليعهدي‌ برگزيده‌ بود (مثلاً نك: ظهيرالدين‌، 33، 35؛ راوندي‌، 134، 139؛ حسينى‌ يزدي‌، همانجا)، اما پس‌ از مرگ‌ ملكشاه‌، همسر با نفوذش‌ تركان‌ خاتون‌ كوشيد تا پسر خردسال‌ خود، محمود را بر تخت‌ بنشاند؛ سرانجام‌، مقتدي‌ خليفة عباسى‌ (حك 467-487ق‌/1075-1094م‌) هم‌ او را به‌ عنوان‌ جانشين‌ ملكشاه‌ به‌ رسميت‌ شناخت‌ و در جمعة 22شوال‌ 485، به‌ نام‌ محمود خطبه‌ خوانده‌ شد (ظهيرالدين‌، همانجا؛ راوندي‌، 139-140؛ حسينى‌ يزدي‌، 72-73؛ ابن‌ اثير، 10/214؛ قس‌: بنداري‌، 83: خليفه‌ مستظهر). با اينهمه‌، تركان‌ خاتون‌ كه‌ مى‌دانست‌ با وجود بركيارق‌، حكومت‌ پسرش‌ پا برجا نمى‌ ماند، يكى‌ از خواص‌ خود را به‌ قصد دستگيري‌ بركيارق‌ به‌ اصفهان‌ فرستاد؛ اما غلامان‌ نظاميه‌، بركيارق‌ را از اصفهان‌ گريزانده‌، به‌ ري‌ بردند و بر تخت‌ نشاندند (ظهيرالدين‌، همانجا؛ راوندي‌، 140-141؛ حسينى‌ يزدي‌، 73؛ اقبال‌، 81 -82؛ قس‌: ابن‌ اثير، 10/215). در اين‌ ميان‌، تركان‌ خاتون‌ و محمود از بغداد به‌ اصفهان‌ رسيدند و در آنجا مستقر شدند. چندي‌ بعد، ميان‌ سپاه‌ ايشان‌ و بركيارق‌ نزديك‌ بروجرد نبردي‌ روي‌ داد كه‌ به‌ شكست‌ تركان‌ خاتون‌ انجاميد (اواخر ذيحجة 485). آنگاه‌ بركيارق‌ اصفهان‌ را در محاصره‌ گرفت‌ و سرانجام‌، با دريافت‌ 500هزار دينار، به‌ همدان‌ عقب‌ نشست‌ (ظهيرالدين‌، 36؛ راوندي‌، 141؛ حسينى‌ يزدي‌، 74؛ حمدالله‌، 440؛ ابن‌ اثير، 10/215- 216). <br /><br />با اينهمه‌، تركان‌ خاتون‌ از توطئه‌ بر ضد بركيارق‌ باز نايستاد و به‌ اسماعيل‌بن‌ ياقوتى‌ دايى‌ بركيارق‌ و پسر عموي‌ ملكشاه‌ - كه‌ در آذربايجان‌ امارت‌ داشت‌ - وعده‌ داد كه‌ اگر بركيارق‌ را براندازد، به‌ ازدواج‌ او درآيد. اسماعيل‌ سپاهى‌ فراهم‌ آورد و در كرج‌ ابودلف‌ با بركيارق‌ درگير شد، اما شكست‌ خورد (486ق‌) و مدتى‌ بعد به‌ دست‌ هواداران‌ بركيارق‌، يا به‌ فرمان‌ او، كشته‌ شد (ظهيرالدين‌، همانجا؛ راوندي‌، 141- 142؛ ابن‌ اثير، 10/224). <br /><br />بركيارق‌ در اواخر سال‌ 486ق‌ وارد بغداد شد و روز جمعه‌ 14محرم‌ 487 در بغداد خطبه‌ به‌ نام‌ او خوانده‌ شد (همو، 10/229). چندي‌ بعد، تُتُش‌، عموي‌ بركيارق‌ بر وي‌ شوريد و در شوال‌ 487/اكتبر 1094 وي‌ را مغلوب‌ كرد. بركيارق‌ كه‌ توان‌ پايداري‌ نداشت‌، به‌ اصفهان‌ گريخت‌. اندكى‌ پيش‌ از اين‌، در رمضان‌ همين‌ سال‌، تركان‌ خاتون‌ درگذشته‌ بود. در ورود به‌ اصفهان‌، محمود برادر بركيارق‌ ابتدا از او استقبال‌ كرد. اما اميران‌ محمود، بركيارق‌ را دستگير كردند و قصد هلاكش‌ را داشتند. چندي‌ بعد، محمود به‌ آبله‌ مبتلا شد و از آن‌ بيماري‌ درگذشت‌ (487ق‌). از اين‌ رو، بزرگان‌ بر سلطنت‌ بركيارق‌ اتفاق‌ كردند و او را بر تخت‌ نشاندند (ظهيرالدين‌، همانجا؛ راوندي‌، 142؛ حسينى‌ يزدي‌، 75- 76؛ حمدالله‌، 441؛ ابن‌ اثير، 10/234- 235؛ ابن‌ جوزي‌، 17/14). سرانجام‌، بركيارق‌ در نبردي‌ كه‌ با سپاه‌ تتش‌ نزديك‌ ري‌ روي‌ داد، پيروز شد و تتش‌ در صفر 488 به‌ قتل‌ رسيد (راوندي‌، 143؛ بنداري‌، 84 - 85؛ حسينى‌، 76؛ ابن‌ اثير؛ 10/244- 245). در همين‌ ايام‌، عموي‌ ديگر بركيارق‌، ارسلان‌ ارغون‌ كه‌ بعد از مرگ‌ ملكشاه‌، بر سراسر خراسان‌ تسلط يافته‌ بود، از بركيارق‌ خواست‌ تا فرمانروايى‌ او را بر اين‌ ولايت‌ تأييد كند. بركيارق‌ مدتى‌ بعد عموي‌ ديگر خود، بوري‌ بَرْس‌ را به‌ جنگ‌ ارسلان‌ ارغون‌ فرستاد. ارسلان‌، ابتدا شكست‌ يافت‌، اما در نبردي‌ ديگر، بوري‌ برس‌ مغلوب‌ (488ق‌)، و بعد كشته‌ شد (بنداري‌، 256- 257؛ حسينى‌، 84 - 85؛ ابن‌ اثير، 10/262-264). از اين‌ رو، بركيارق‌ در 489ق‌، خراسان‌ را به‌ برادرش‌ سنجر - كه‌ از مادري‌ ديگر بود - سپرد و او را با سپاهى‌ راهى‌ آن‌ ديار كرد. اما ارسلان‌ ارغون‌ پيش‌ از جنگ‌ به‌ دست‌ يكى‌ از غلامانش‌ در مروكشته‌ شد (490ق‌). در اين‌ وقت‌، بركيارق‌ به‌ سنجر پيوست‌ و تمامى‌ خراسان‌ را تصرف‌ كرد و در شهرهاي‌ ماوراء النهر نيز، خطبه‌ به‌ نام‌ او خوانده‌ شد (راوندي‌، همانجا؛ حسينى‌، 78، 86؛ بنداري‌، 258؛ ابن‌ اثير، 10/262، 265؛ ابن‌ خلكان‌، 1/268؛ صفدي‌، 10/121). <br /><br />پس‌ از سركوب‌ شدن‌ بعضى‌ از شورشهاي‌ محلى‌ برضد بركيارق‌ در 490ق‌ - مانند شورش‌ محمد بن‌ سليمان‌ (معروف‌ به‌ امير اميران‌)، يارقطاش‌ و قودن‌ (نك: ابن‌ اثير، 10/265-267) - مؤيدالملك‌ پسر نظام‌الملك‌ كه‌ از وزارت‌ بركيارق‌ معزول‌ شده‌ بود، اُنر امير سلجوقى‌ را بر ضد بركيارق‌ برانگيخت‌؛ اما انركه‌ به‌ قصد عصيان‌، از اصفهان‌ روي‌ به‌ ري‌ آورده‌ بود، در 492ق‌ نزديك‌ ساوه‌، به‌ دست‌ باطنيان‌، و به‌ روايتى‌ به‌ وسيلة تركان‌ سپاهش‌ كشته‌ شد (ظهيرالدين‌، 37؛ راوندي‌، 144- 145؛ حسينى‌ يزدي‌، 77؛ قس‌: ابن‌ اثير، 10/281-282؛ ابن‌ جوزي‌، 17/50). مؤيدالملك‌ اين‌ بار به‌ گنجه‌ نزد محمد - برادر بركيارق‌ كه‌ از مادري‌ ديگر بود - رفت‌ و او را براي‌ دست‌ يابى‌ به‌ سلطنت‌، تحريك‌ كرد. محمد نيز در آن‌ ولايت‌، خطبه‌ به‌ نام‌ خويش‌ كرد و مؤيد الملك‌ را به‌ وزارت‌ برداشت‌ و سپس‌ با سپاهى‌ گران‌ به‌ سوي‌ بركيارق‌ راند و در ذيقعدة 492 به‌ ري‌ - كه‌ بركيارق‌ از آنجا گريخته‌ بود - دست‌ يافت‌. در آنجا، زبيده‌ خاتون‌ مادر بركيارق‌ دستگير گرديد و پس‌ از چندي‌، به‌ فرمان‌ مؤيدالملك‌ كشته‌ شد (ظهيرالدين‌، همانجا؛ راوندي‌، 145؛ بنداري‌، 87، 259؛ ابن‌ اثير، 10/287- 288). <br /><br />از اين‌ پس‌، باقى‌ روزگار بركيارق‌ به‌ جنگهاي‌ پنجگانه‌ با برادر ناتنيش‌ محمد گذشت‌ (4 رجب‌ 493، 3جمادي‌ الا¸خر 494، صفر 495، جمادي‌ الاول‌ 495، 8جمادي‌ الا¸خر 496) كه‌ در اين‌ ميان‌، پيروزي‌ بيشتر با بركيارق‌ بود (ظهيرالدين‌، 39؛ راوندي‌، 148؛ ابن‌ اثير، 10/294، 303، 329، 332، 359؛ نيز نك: بازورث‌، .(108-111 <br /><br />سرانجام‌، در ربيع‌ الا¸خر 497/ژانوية 1104، دو طرف‌ صلح‌ كردند و موافقت‌ شد كه‌ محمد بر شمال‌ شرقى‌ ايران‌، از سفيد رود تا باب‌ الابواب‌ و نيز بر ديار بكر، جزيره‌، موصل‌ و سوريه‌ حكومت‌ كند و بركيارق‌ بر نواحى‌ مركزي‌ ايران‌، جبال‌، طبرستان‌، خوزستان‌، اصفهان‌، فارس‌، بغداد، مكه‌ و مدينه‌ فرمان‌ براند. همچنين‌، قرار شد كه‌ سنجر حاكم‌ خراسان‌ باشد، اما به‌ نام‌ محمد خطبه‌ بخواند. بدين‌ ترتيب‌، امپراتوري‌ سلجوقى‌ تجزيه‌ شد (بنداري‌، 261؛ ابن‌ اثير، 10/369-371؛ ابن‌جوزي‌، 17/85؛ سبط ابن‌ جوزي‌، 8(1)/8؛ بازورث‌، .(111 <br /><br />بركيارق‌ در 2 ربيع‌ الا¸خر 498 در اثر بيماري‌ در بروجرد درگذشت‌. جنازة او را به‌ اصفهان‌ بردند و به‌ خاك‌ سپردند. وي‌ پيش‌ از مرگ‌، فرزند خردسالش‌ ملكشاه‌ را به‌ جانشينى‌ برگزيد. اما در واقع‌، پس‌ از مرگ‌ بركيارق‌، محمد فرمانرواي‌ تمام‌ امپراتوري‌ سلجوقى‌ شد و بدين‌ ترتيب‌، بار ديگر وحدت‌ قلمرو سلاجقه‌ تا مدتى‌ محقق‌ گرديد (بنداري‌، 89 -90، 261؛ ابن‌ اثير، 10/380؛ حسينى‌، 78؛ مجمل‌، 465، قس‌: 410؛ ابن‌ جوزي‌، 17/93؛ سبط ابن‌ جوزي‌، 8(1)/12-13). <br /><br />وزارت‌ بركيارق‌ در دست‌ عزالملك‌، مؤيد الملك‌، فخرالملك‌ (3تن‌ از پسران‌ خواجه‌ نظام‌ الملك‌) و نيز مجدالملك‌ قمى‌، عبدالجليل‌ دهستانى‌ و خطيرالملك‌ ميبدي‌ بود (ظهيرالدين‌، 35، 39؛ راوندي‌، 138-139؛ مجمل‌، 409- 410؛ ناصرالدين‌، 52؛ عقيلى‌، 216- 218، 226؛ اقبال‌، 104- 105؛ لمتن‌، 303 -302 )؛ اما هيچ‌ يك‌ شايستگى‌ و توانايى‌ كافى‌ براي‌ ادارة اوضاع‌ آشفتة آن‌ روزگار را نداشتند. اختلافات‌ بركيارق‌ و برادرانش‌، به‌ توسعة نفوذ و قدرت‌ باطنيان‌ نيز كمك‌ كرد. تسامح‌ بركيارق‌ نسبت‌ به‌ ايشان‌، باعث‌ شد كه‌ باطنيان‌ نه‌ تنها بر بعضى‌ از دژهاي‌ نظامى‌ دست‌ يافتند، بلكه‌ به‌ تدريج‌ نفوذ خود را در ميان‌ سپاه‌ بركيارق‌ نيز افزايش‌ دادند و به‌ تبليغ‌ عقايد خويش‌ پرداختند و اين‌ نفوذ بدانجا رسيد كه‌ بعضى‌، بركيارق‌ را هم‌ متمايل‌ به‌ ايشان‌ مى‌دانستند و لشكريان‌ او را باطنى‌ مى‌ خواندند. از اين‌ رو، سرانجام‌، بركيارق‌ در شعبان‌ 494، فرمان‌ قتل‌ عام‌ باطنيه‌ را صادر كرد و آنها را از سپاه‌ خويش‌ بيرون‌ راند (راوندي‌، 155؛ جوينى‌، 3/207- 208؛ رشيدالدين‌، 80، 116-117، 120؛ ابن‌ اثير، 10/313، 322-323؛ ابن‌جوزي‌، 17/62 -63). <br /><br />گرفتاريهاي‌ داخلى‌ بركيارق‌ و دوري‌ قلمرو وي‌ از صحنة جنگهاي‌ صليبى‌، باعث‌ شد كه‌ او حتى‌ به‌ درخواست‌ خليفه‌، پس‌ از تسخير بيت‌المقدس‌ به‌ دست‌ صليبيان‌ نيز واكنشى‌ نشان‌ ندهد. گرچه‌ پيش‌ از آن‌، در ربيع‌ الا¸خر 491/مارس‌ 1098، بركيارق‌ با نوشتن‌ نامه‌اي‌ به‌ امرا وفرماندهان‌،آنان‌رابه‌ جنگ‌ باكفار تشويق‌ كرد(ابن‌خلدون‌،4(1)/142؛ ابن‌ جوزي‌، 17/43؛ را نسيمان‌، ؛ II/13 بازورث‌، .(103 <br /><br />تقريباً تمام‌ دورة حكومت‌ بركيارق‌، در جنگها و كشمكشهاي‌ بى‌حاصل‌ داخلى‌ گذشت‌. بسياري‌ از مورخان‌، اوصاف‌ و اخلاق‌ او را ستوده‌اند (مثلاً نك: ظهيرالدين‌، همانجاها؛ راوندي‌، 79، 138-139؛ ابن‌ اثير، 10/381؛ قس‌: حسينى‌، همانجا؛ ابن‌ خلكان‌، 1/268، كه‌ عيب‌ او را مى‌گساري‌ دانسته‌اند) و بعضى‌ شاعران‌ نيز او را مدح‌ گفته‌اند (مثلاً نك: معزي‌، 118، 164- 166، جم ). <br /><br />مآخذ: ابن‌ اثير، الكامل‌؛ ابن‌ جوزي‌، عبدالرحمان‌، المنتظم‌، به‌ كوشش‌ محمد عبدالقادر عطا و مصطفى‌ عبدالقادر عطا، بيروت‌، 1412ق‌/1992م‌؛ ابن‌ خلدون‌، العبر؛ ابن‌خلكان‌، وفيات‌؛ استرابادي‌، محمد مهدي‌، سنگلاخ‌، به‌ كوشش‌ روشن‌ خياوي‌، تهران‌، 1374ش‌؛ اقبال‌ آشتيانى‌، عباس‌، وزارت‌ در عهد سلاطين‌ بزرگ‌ سلجوقى‌، تهران‌، 1338ش‌؛ بخاري‌، سليمان‌، لغت‌ چغتاي‌ و تركى‌ عثمانى‌، استانبول‌، 1298ق‌؛ بنداري‌ اصفهانى‌، فتح‌، زبدة النصرة، به‌ كوشش‌ هوتسما، ليدن‌، 1889م‌؛ جوينى‌، عطاملك‌، تاريخ‌ جهانگشاي‌، به‌ كوشش‌ محمد قزوينى‌، ليدن‌، 1355ق‌/1936م‌؛ حسينى‌، على‌، اخبار الدولة السلجوقية، به‌ كوشش‌ محمد اقبال‌، لاهور، 1933م‌؛ حسينى‌ يزدي‌، محمد، العراضة فى‌ الحكاية السلجوقية، به‌ كوشش‌ كارل‌ زوسهايم‌، ليدن‌، 1327ق‌/1909م‌؛ حمدالله‌ مستوفى‌، تاريخ‌ گزيده‌، به‌ كوشش‌ عبدالحسين‌ نوايى‌، تهران‌، 1362ش‌؛ راوندي‌، محمد، راحة الصدور، به‌ كوشش‌ محمد اقبال‌، تهران‌، 1364ش‌؛ رشيدالدين‌ فضل‌الله‌، جامع‌ التواريخ‌، به‌ كوشش‌ محمد تقى‌ دانش‌ پژوه‌ و محمد مدرسى‌، تهران‌، 1356ش‌؛ سبط ابن‌جوزي‌، يوسف‌، مرآة الزمان‌، حيدرآباد دكن‌، 1370ق‌/1951م‌؛ صفدي‌، خليل‌، الوافى‌ بالوفيات‌، به‌ كوشش‌ ژاكلين‌ سوبله‌ و على‌ عماره‌، ويسبادن‌، 1402ق‌/1982م‌؛ ظهيرالدين‌ نيشابوري‌، سلجوق‌ نامه‌، تهران‌، 1332ش‌؛ عقيلى‌، حاجى‌ بن‌ نظام‌، آثار الوزراء، به‌ كوشش‌ جلال‌الدين‌ محدث‌ ارموي‌، تهران‌، 1364ش‌؛ مجمل‌ التواريخ‌ و القصص‌، به‌ كوشش‌ محمد تقى‌ بهار، تهران‌، 1318ش‌؛ معزي‌، محمد، ديوان‌، به‌ كوشش‌ عباس‌ اقبال‌ آشتيانى‌، تهران‌، 1318ش‌؛ ناصرالدين‌ منشى‌ كرمانى‌، نسائم‌ الاسحار، به‌ كوشش‌ جلال‌ الدين‌ محدث‌ ارموي‌، تهران‌، 1364ش‌؛ نيز: <br /><br />Bosworth, C.E., X The Political and Dynastic History of the Iranian World n , The Cambridge History of Iran, vol. V, ed. J. A. Boyle, Cambridge, 1968; Clauson, G., An Etymdogical Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish, Oxford, 1972; Lambton, A.K.S., Continuity and Change in Medieval Persia, New York, 1988; Runciman, S., A History of the Crusades, Harmondsworth, 1965. <br /><br />روزبه‌ زرين‌ كوب<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-7340166383302050540?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-10390911938805287352007-11-15T23:01:00.000-08:002007-11-15T23:07:09.535-08:00ایصفاهان خاطیره لری<br /><br /><img src="http://www.durna.se/clip_image002.jpg"> 1-ایکی ایل اؤنجه ایصفاهان بیلیم یوردونون آزربایجانلی اؤیره نجیلرینین چاغیریشی ایله 9 نفرلیک بیر قوروپ ایله موسیقی کونسئرت اوچون بو بؤلگه یه چاتدیق.<br /><br />اؤیره نجی لر چوخلو امک قویوب موجوویز آلدیقدا بیر بؤیوک ورزیش سالونون کیرایه ائده ره ک صندل ایله دولدوروب، ائله جه ده سس سیستئمیني قوشدورموش و هر بیر شرایيطی کونسئرت اوچون دوزه نله میشدیلر.<br /><br />کونسئرتین باشلانیشینا اوچ ساعات قالمیش خبر گلدی کی، موجوویز باطیل و کونسئرت لغو اولوبدور. سایین سولئیمازلده و یواداشلاری چوخلو چالیشدیقدان سونرا، کونسئرتین باش توتا بیلمه یه جه ییني بیلدیردیکده، بئله بیر حورمتسیزلیيه لعنت ديیه ره ک تبریزه دؤنمه يه قرار وئردیک.<br /><br /> 2- بیر آی اونجه بیر داها ایصفاهاندان کونسئرت اوچون چاغيریش آلدیم.<br /><br />بو دونه آزربایجان مدنییتینه اوره ک یاندیران سایین مجید ماکوئی (ائلیار) بو آغیر قایغی کئشیکلیيی اؤز اوزه رینه گؤتورموش ایدی.<br /><br />پيروقرام بیر نئچه اوستان آراسیندا فولکلور تانیشلیقلاری ایدی.<br /><br />سحر ائرته ایصفاهانا چاتیقدا، ائلیار بیزی قارشیلادی. ایصفاهان بیلیم یوردوندا یئر به یئر اولوب سرگی ائوینه (نمایشگاه) گئدیب اؤلکه میزین بیر نئچه غئیرتلی جاوانین الیله قوراشدیریلمیش طنطنه لی و آزربایجانین 4 اوستانین تمثیل ائده ن گؤزه ل بیر غورفه ایله اوز به اوز اولدوق و بو گؤزه للیک موسیقی قوروپونو جوشدوراراق یاریم ساعاتلیق چیخیش ائدیب سرگی سالونونا یئنی بیر روح باغیشلادی.<br /><br />بئش گونلوک سرگینین سونا چاتما (اختتامیه) پيروقرامیندا بیر نئچه اوستانین موسیقی قوروپو اورتاقلیق ائمیشدی و بو چیخیشلارین سون بولومو بیزیم قوروپا دوشموش ایدی.<br /><br />قوروپلار بیر – بیرینین آردیجا چیخیشلاریني ائتدیلر، بیزیم چیخیش ائده جه ییمیزه 40 دقیقه لیک وقت قرار وئریلمیشدی، چیخیش اورتاسیندا یعنی 20 دقیقه سونرا تاماشاچیلارین مدنی، عئین حالدا شورلو آلقیشلاریني گورن مسئوللار قیجیقلاناراق چالقییا سون قویماغی ایسته دیلر. چوخ دئییب ائشیتدیکدن سونرا آزربایجان مارشینین اوخونماسینا 4 دقیقه لیک ایذین آلدیق، مارشین اورتاسیندا سس سیستئمیني سؤندوروب سئنین پرده سیني چکه ره ک، اوخویان سئن اوسته قالدی بیز ایسه پرده نین آرخاسیندا، مارش یاریمچیلیق قالماسین دییه پرده نی دارتیب اؤزوموزو اوخویانا چاتدیریب مارشی و چیخیشی سونا چاتدیردیق.<br /><br />بئله لیکله ایکینجی دونه اولاراق مین کیلومئتر یول گلیب ایصفاهان مسئوللارینین بیر داها بیزه قارشی حورمتسیزلیيینین شاهیدی اولدوق.<br /><br />موسیقیمیزه عئشق اولسون<br /><br />ایصفاهان 2/8/85 دمیرچی<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-1039091193880528735?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-66083567643401044642007-11-14T15:49:00.000-08:002007-11-14T15:50:19.901-08:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>نگاهي اجمالي بر فعاليتهاي دانشجويان تورك دانشگاه صنعتي اصفهان</strong><br /><br />میللی شورا- چهار شنبه23 آبان ماه: اویرنجی نیوز: دانشجويان تورك استان اصفهان بيشتر در چهار دانشگاه بزرگ اين استان يعني دانشگاه اصفهان، صنعتي اصفهان، مالك اشتر شاهين شهر و آزاد نجف آباد متمركز هستند.<br /><br />دانشجويان تورك دانشگاه صنعتي اصفهان در اين بين نسبت به ساير دانشگا ه از محدوده فعاليتي بيشتري برخوردار هستند. دانشجويان اين دانشگاه فعاليت هاي خود را از سال1353 يعني از زمان تأسيس آن اغاز كردند و تا سال 1376 به صورت نسبتا منظم به فعاليت هاي خود ادامه ميدادند ولي سال 1376 نقطةعطفي در اين فعاليت ها بود. در اين سال با رسمي شدن مجمع دانشجويان تورك دانشگاه،اين مجمع فعاليت هاي خود را در شكل وسيع و منظمي ادامه داد. شب شعر، كلاس هاي آموزش زبان توركي، برگزاري كنسرت و... از جمله برنامه هاي اجرايي اين مجمع بود. با گسترده تر شدن دامنه فعاليت ها و جذب دانشجويان فعال نشريه دانشجويي«دان الدوز» از سال 1379 شروع به چاپ كرد و اخرين شماره آن سال قبل به صورت ويژه نامه «چالش هويت در آذربايجان»با كمك جمعي از دوستان چاپ شد.<br /><br /> در سال 1384 و با منحل شدن كميته اقوام در شوراي صنفي دانشگاه، فعاليت هاي اين مجمع نيز از حالت رسمي خود خارج شد و ازآن موقع تا كنون اين مجمع فعاليت هاي خود را به صورت غير رسمي دنبال ميكند. تعداد دانشجويان اين دانشگاه حدود 250 نفر ميباشد. در اين چند سال اخير هم گرايي خوبي در بين دانشجويان تورك اين استان بوجود آمده است. همكاري هاي خوب در بين دانشجويان تورك استان باعث بيشتر و بهتر شدن اين فعاليت ها شده است. اين مجمع قصد دارد از اين به بعد نيز فعاليت هاي خود را در زمينه هاي مختلف به صورت هماهنگ با ساير دانشگاههاي استان ادامه دهد. <br /><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-6608356764340104464?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-38043755656008865462007-11-07T12:49:00.001-08:002007-11-07T14:22:17.792-08:00<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-3804375565600886546?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-30968490411307623952007-11-07T12:47:00.000-08:002007-11-07T12:48:04.201-08:00<strong>برگزاری کلاس های تورکی در اصفهان</strong><br /><br />میللی شورا-چهار شنبه16 آبان ماه: آذوح: بنا بر خبر رسیده ، در اصفهان کلاس های آموزش زبان ترکی آذربایجانی برگزار شد . در اولین جلسه ی این کلاس که در روز جمعه برگزار گردید بیش از 60 نفر از دانشجویان تورک زبان دانشگاه های اصفهان حضور داشتند و این جلسات به صورت مداوم ادامه خواهد داشت .<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-3096849041130762395?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-14948876603382680312007-10-27T05:16:00.001-07:002007-10-27T05:16:58.341-07:00<strong>نواخته شدن مارش ملی آذربایجان در دانشگاه صنعتی اصفهان</strong><br /><br />آذربایجان اویرنجی حرکاتی - اصفهان - طبق اخبار رسیده از دانشگاه صنعتی اصفهان ، در ادامه ی برگزاری نمایشگاه آداب و رسوم ملل ایران که توسط کانون آریا ( !! ) از روز شنبه هفته ی گذشته و به قصد ایجاد وحدت ملی و انسجام اسلامی ( !! ) در این دانشگاه در حال برگزاری بود ، عصر سه شنبه کنسرت موسیقی با همین مضمون در آمفی تئاتر دانشگاه برگزار شد . <br /><br />این کنسرت موسیقی با اجرای موسیقی جنوب ایران آغاز شد و در ادامه با اجرای رقص آذربایجانی توسط گروه ایلدیریم در حال برگزاری بود که کردهای دانشگاه که سابقه ی شیطنتهای غیر اخلاقی را حین برگزاری نمایشگاه داشتند ، بار دیگر با بهانه های واهی مانع اجرای صحیح کنسرت شدند که این حرکات غیر متمدنانه با اعتراض فعالین جنبش دانشجویی آذربایجان همراه شد . <br /><br />در انتهای کنسرت گروه موسیقی آذربایجان به سرپرستی استاد بزرگ موسیقی آذربایجانی ، حسن دمیرچی ، به اجرای موسیقی های ملی آذربایجان پرداختند .<br /><br />این اجراهای ملی که با استقبال فوق العاده ی ترکهای دانشجو اعم از قشقایی و ترکمن و آذربایجانی همراه شد با گستاخی ماموران حراست و کانون شوونیستی آریا حین اجرای مارش ملی با قطع سیستم صوتی و بسته شدن پرده و اعتراض دانشجویان ناسیونالیست آذربایجان که ایستاده و استوار مارش می خواندند همراه شد . <br /><br />گروه استاد دمیرچی نیز با آمدن به جلوی صحنه و ادامه دادن مارش به همراهی با خیل کثیر دانشجویان میللتچی ، ندای خداگون یاشاسین آذربایجان را چندین و چند باره سر دادند .<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-1494887660338268031?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-7322997543038258082007-10-24T02:44:00.000-07:002007-10-24T02:46:51.883-07:00<strong>“چاغري” درگيسي ؛ ايصفاهان تئكنيكال بيليم يوردونون تورك اؤيره نجيلرينين هارايي</strong><br /><br /> جمعه,۲۷ مهر ۱۳۸۶ <br /><br />آزاد تبریز- ايصفاهان بيليم يوردوندا تحصيل آلان تورك اؤيره نجيلرين چاليشمالاري ايصفاهان تئكنيكال بيليم يوردونون تورك اؤيره نجيلر درنه يينين آچيليشينا و بو درنه يين درگيسي ساييلان “چاغري” آدلي اؤيره نجيسه ل درگينين موجوويزينين آلينماسينا سونوجلاندي. بو درنه يين اساس ايشلريندن توركجه ديل كيلاسلارين تشكيل وئريب، توركجه يازيب اوخوماغي بيلمه يه ن تورك و آزربايجانلي اؤيره نجيلره آنا ديللريني اؤيره تمكدير. <br /><br />آزربايجان اؤيره نجي حركاتي _ ايصفاهان<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-732299754303825808?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-69657555107869951852007-10-11T14:11:00.001-07:002007-10-11T14:11:10.247-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>بیات</strong> <br /><br />قبیلة ترک از قبایل بیست و دوگانة اغز (غز * ) پراکنده در ایران افغانستان ترکمنستان ازبکستان جمهوری آزربايجان ارمنستان ترکیه سوریه و عراق . واژة بیات که به صورت «بایات » هم ضبط شده به معنای بادولت و پرنعمت است . اصل این قبیله در نسبنامه های افسانه ای ترکان به «بای آت » پسر دوم گون خان پسر اغوزخان می رسد (رشیدالدین فضل الله ج 1 ص 39 حمدالله مستوفی 1362 ش الف ص 566 تاریخ قزلباشان ص 24 قائم مقام ص 403). قبیلة بیات همچون سایر قبایل بزرگ ترک علامتی مخصوص داشته که شکل آن در منابع متفاوت است (کاشغری ص 172 رشیدالدین فضل الله ج 1 ص 40 اوزون چارشیلی ج 1 ص 113). بیاتها طبق بعضی اخبار از روزگاران قدیم و پیش از مهاجرتهای گستردة خود به غرب آسیا در اطراف رودخانة قراموران یا بنابر ضبط حمدالله مستوفی (1362 ش ب ص 218) قارامران واقع در شمال چین می زیسته اند (قائم مقام همانجا). از اشارات جامع التواریخ برمی آید که گروههایی از این قبیله مشهور به «بایاوت » دهها سال پیش از آغاز سلطنت چنگیزخان در زمرة طوایف مغول درآمده بودند. اینان در تقسیم بندی قومی مغولان از جملة طوایف درلگین بودند که معرف مغولان عام و بی اصل و نسب است . دو شعبة معروف این طایفه «جدی بایاوت » و «کهرون بایاوت » بودند. اولی نام خود را از رودخانة جدی مغولستان اخذ کرده و دومی به دلیل زندگی در صحرا به این عنوان موسوم شده بود. اینان در لشکرکشیهای چنگیزخان و هولاکوخان به ایران شرکت داشتند (رشیدالدین فضل الله ج 1 ص 111ـ112 136ـ 138).<br /><br />در قرون ششم و هفتم یک طایفة بزرگ ترک به نام «بیاووت » در صحرای خوارزم می زیستند که ظاهرا از طوایف یمک یا کیمک بودند (نسوی ص 38 329). به سبب انتساب ترکان خاتون مادر سلطان محمد خوارزمشاه و انتساب مادر ازلغ (اوزلاغ )شاه ولیعهد سلطان محمد به طایفة بیات امرای این طایفه در دربار خوارزمشاه صاحب نفوذ و قدرت شدند چنانکه قتلغ خان ] بیاووتی [ در رقابتی که بر سر جانشینی سلطان محمد خوارزمشاه پیش آمده بود به جانبداری ازلغ شاه قصد جان سلطان جلال الدین خوارزمشاه را کرد (همان ص 85 ابن خلدون ج 4 ص 754 اقبال آشتیانی ص 44). با این حال نمی توان قاطعانه بیات را با بیاووت و بایاوت یکی دانست . مجتبی مینوی در تعلیقات خود بر سیرت جلال الدین مینکبرنی (ص 329ـ330) تنها به طرح این سؤال قناعت کرده که آیا ارتباطی بین بیات و بیاووت هست یا نه . بعضی از پژوهشگران در سالهای اخیر تصریح کرده اند که «بایاوت »ها نه از قبایل مغول که همان بیاتهای ترک اند (قفس اوغلی ص 165 پانویس 21).<br /><br />تاریخ ورود قبیلة بیات به فلات ایران چندان روشن نیست اما از برخی منابع تاریخی برمی آید که این مردم ظاهرا در اوایل قرن پنجم و مقارن حملات غزان و سلجوقیان در فلات ایران پراکنده شده و در مسیر کوچ نظامی خود تا صحاری شام و سواحل مدیترانه پیش رفته اند. در این پیشرویهای پرماجرا گروههایی از این قبیله بتدریج در بعضی نواحی خراسان بزرگ عراق عجم کردستان و لرستان استقرار یافتند. چنانکه خبر انتصاب امیرسنقر بیاتی (مقتول 511) به نیابت حکومت بصره از جانب امیر آق سنقر بخاری اقطاع دار این ولایت از سابقة دراز حضور بیاتها در ایران و عراق عرب حکایت می کند (ابن خلدون ج 4 ص 93). استقرار قبیلة بیات در بعضی نواحی غربی ایران پس از چندی به تشکیل دولت محلی کوچکی در اراضی میان لرستان کوچک و عراق عرب انجامید اما خصومت حاکمان بیات و اتابکان لر سرانجام به انقراض حکومت بیات منجر شد و اتابک شجاع الدین خورشید شاه حاکم لرستان که از دست اندازیهای مکرر ترکان بیات به متصرفات خویش خشمگین بود بر سر آنان تاخت . در نتیجه آخرین حاکم بیات هزیمت یافت و قلمرو او که به ولایت بیات مشهور بود به تصرف سپاه خورشیدشاه درآمد (حمدالله مستوفی 1362ش الف ص 553 معین الدین نطنزی ص 54 ـ 55 بدلیسی ص 60). نام ولایت بیات در قرون بعد نیز در منابع دیده می شود. عطاملک جوینی در نیمة دوم قرن هفتم در گزارش کوتاهی راجع به اشتغالات دیوانی خود در تاریخ جهانگشای از برانداختن باجهای قدیم بلاد تستر و بیات سخن گفته است (ج 1 ص 25). نام ولایت بیات در اواخر قرن هشتم در ردیف نامهای ولایات معتبری چون بغداد عراق عرب خوزستان و لرستان قرار گرفت (شمس منشی ج 2 ص 170ـ171). در قرون بعد نام این ولایت بر حوزة محدودی اطلاق می شد که مشهورترین ناحیة آن قلعة بیات بر سر راه دزفول و عراق عرب بود (نویدی ص 101). نادرشاه هنگامی که از عراق عرب به سوی خوزستان می رفت تا شورش محمدخان بلوچ را سرکوب کند بر سر راه خود در این قلعه توقف کرد (استرآبادی ص 223). ویرانة این قلعه امروزه در کشور عراق برجاست (لسترنج ص 69ـ70).<br /><br />مشیرالدوله تبریزی (متوفی 1279) در شرح مأموریتش برای تشخیص و تعیین مرزهای ایران و عثمانی «قریة بیات » را از توابع پشتکوه لرستان دانسته و از پراکندگی بیاتها در توابع شوشتر و دزفول خبر داده است (ص 102).<br /><br />میدان فعالیت سیاسی طوایف بیات در تاریخ ایران محدود به پشتکوه لرستان نبود گروههایی از اینان در جنگهای شیخ ابواسحاق اینجو (متوفی 758) و امیر مبارزالدین محمد مظفری (ح 700ـ 765) شرکت داشتند (وزیری کرمانی ص 384ـ385). در حکومت زندیه نیز بیاتها صاحب نفوذ بودند و مهر علی خان بیات اسلاملو از جمله بزرگان شیراز در زمان کریم خان زند و علی مرادخان زند بود (غفاری کاشانی ص 165 188 191 476). بیاتهای شیراز که تا اوایل قرن چهاردهم در یکی از گذرهای محلة اسحاق بیگ به خریدوفروش اسب اشتغال داشتند احتمالا بازماندگان طوایف چادرنشین بیات فارس بودند که بتدریج از شیوة زندگی پدران خود دست کشیده و یکجانشین شده بودند (فسائی ج 2 ص 919).<br /><br />جمعی از بیاتها که در پایان مهاجرت طولانی خود به آناطولی و شام رسیده بودند در اواخر قرن هشتم و اوایل قرن نهم به قره عثمان فرمانروای آق قوینلوها پیوستند و ظاهرا در جنگ وی با امیر چکم والی شام شرکت کردند (طهرانی ص 60 64 65 روملو ج 11 ص 27ـ30). پس از انقراض سلسلة آق قوینلو بسیاری از طوایف تشکیل دهندة آن اتحادیه از جمله طایفة بیات به دولت صفوی پیوستند ( تاریخ قزلباشان ص 8 21ـ29 هینتس ص 96). احتمالا بسیاری از طوایف خاک آناطولی را ترک گفته و به ایران آمده اند اما آثار آنان هنوز در بعضی روستاهای آناطولی و شام برقرار است ( ایرانیکا ذیل ماده ). این گروه از طوایف بیات را بعدها قره بیات نامیدند تا از بیاتهایی که از قبل در ایران می زیستند متمایز شوند. بر همین اساس طوایف بیات ایران را آق بیات یا بیات مطلق می خواندند (قائم مقام ص 403ـ404). ظاهرا تیرة شام بیاتی از تیره های تشکیل دهندة ایل قاجار (خورموجی ص 3) و از بیاتهای شام یا قره بیاتها بوده که پس از استقرار در آزربايجان به طوایف قاجار پیوسته است . بزرگان این طایفه از جمله امرای دربار فتحعلی شاه به شمار می آمدند (قائم مقام همانجا).<br /><br />پیش از تشکیل دولت صفویه چندین طایفة چادرنشین ترک و مغول در دشتهای قزوین و ری و شهریار به سر می بردند (فریومدی ص 344 اولیاءالله ص 192ـ194 مرعشی ص 44). هر چند نام طوایف بیات در منابع اخیر نیامده است اما به نظر می رسد که این طوایف پیش از دولت صفوی در قسمتهایی از لرستان و عراق عجم سکونت داشته اند. این احتمال از آنجا تقویت می شود که شاه اسماعیل اول (حک : 905ـ930) در همان سالهای نخست سلطنت خود پس از آنکه آزربايجان و شیروان را از تصرف دولت عثمانی خارج کرد و آن نواحی را تحت حکومت خود درآورد جمعی از این طوایف را از عراق ] عجم [ به شابران و دربند تبعید کرد (باکیخانوف ص 93). بعدها بزرگان این طوایف با دربار روسیه پیوند یافتند و در جلب حمایت روسها کوشیدند (همان ص 165).<br /><br />رؤسای طوایف بیات عراق عجم که ظاهرا بزرگترین گروه از طوایف بیات مطلق یا آق بیات به شمار می آمدند در سالهای سلطنت شاه طهماسب اول (930ـ984) از جمله بزرگان دولت صفوی محسوب می شدند. سلیمان بیگ و برادرش حسن بیگ یوزباشی قورچیان بیات پیش از اینکه به سبب رفاقت با اسماعیل میرزا پسر شاه طهماسب اول مغضوب شوند از امرای بزرگ و مقرب شاه صفوی بودند (نویدی ص 111 تاریخ قزلباشان ص 24). حتی صدماتی که شاه صفوی بر این طوایف وارد آورد مانع از اطاعت و خدمتگزاری آنان نشد. هنگامی که القاص میرزا برادر شورشی شاه طهماسب با حمایت سلیمان قانونی پادشاه عثمانی از عراق عرب تا قم پیش آمد جمعی از طوایف بیات عراق عجم که در حدود قم می زیستند به مقابله با القاص میرزا شتافتند. جنگجویان این طایفه در جنگ مغلوب و به دستور القاص میرزا کلیة اسرای طایفة بیات اعدام شدند ( عالم آرای شاه طهماسب ص 109). طوایف بیات عراق عجم همچنین مدتی در ملازمت و خدمتگزاری سلطان مصطفی میرزا پسر شاه طهماسب بودند. سلطان مصطفی میرزا که از دوستداران سلطنت برادر خود سلطان حیدر میرزا بود پس از قتل برادر به دست هواداران اسماعیل میرزا برادر دیگر خود به امیدنجات به میان طایفة بیات گریخت . حاجی اویس بیگ بیات حاکم طایفه که در ظاهر پذیرای شاهزادة متواری شده بود بازداشت محترمانة او را به قزوین اطلاع داد و پس از ورود شاه اسماعیل دوم (حک : 984ـ 985) به قزوین او را به حضور شاه رسانید (اسکندرمنشی ص 143 منجم یزدی ص 29ـ30 حسینی استرآبادی ص 55). در اوایل سلطنت شاه عباس اول (995ـ 1037) که حکومت قلمرو علیشکر ـ همدان ـ به محمد باقر میرزا پسر خردسال شاه عباس تفویض شد اغورلو سلطان بیات حاکم طایفه بیات و نواحی کزاز و کرهرود به نیابت از او به حکومت همدان رفت . اما شاهوردی خان لر حاکم لرستان کوچک که از مدتها قبل قصد تصرف بعضی مناطق تابعة همدان را داشت قلت یاران اغورلوسلطان را مغتنم شمرد و به بروجرد مقر او حمله برد. در این جنگ اغورلو سلطان کشته شد و لشکریان بیات متفرق شدند. تا اینکه شاه عباس خود به جنگ شاهوردی خان رفت و پس از شکست دادن او متوجه ایل بیات شد و کلیة مناصب موروثی اغورلو سلطان را به برادر او شاهقلی سلطان بیات تفویض کرد. وی که از تأخیر ایل بیات در امداد به اغورلو سلطان خشمگین بود به خواهش شاهقلی سلطان از مجازات ایل بیات درگذشت و پس از دریافت سه هزار تومان پول و سه هزار کره اسب بیاتی نژاد که همواره مورد توجه قزلباشان بود به قزوین بازگشت (اسکندرمنشی ص 352ـ353 بدلیسی ص 81ـ82 تاریخ قزلباشان همانجا).<br /><br />گروهی از طوایف بیات دو قرن بعد به آقامحمدخان قاجار (حک : 1210ـ1211) پیوستند و سرانشان در زمرة بزرگان دربار قاجار درآمدند (سپهر ص 26 وکیلی طباطبائی تبریزی ص 373). یکی از مشهورترین بزرگان این طایفه که در عهد ناصرالدین شاه (1264ـ1313) می زیست علینقی خان بیات ملقب به نظام لشکر و صمصام الملک است که از مالکان بزرگ ایران و سرکردة یکی از افواج نظامی آن روزگار بود. فرزندانش به نامهای ذوالفقارخان (صمصام الملک ) و عباسقلی خان (سهم الملک ) همانند پدرشان از بزرگان آن سامان به شمار می آمدند (اعتمادالسلطنه 1367 ش ج 2 ص 1615 وکیلی طباطبائی تبریزی ص 388 453). مرتضی قلی خان بیات * ملقب به سهام السلطان که بارها به وکالت مجلس شورای ملی و یکی دو بار به وزارت و صدارت رسید پسر عباسقلی خان است (بامداد ج 4 ص 69). امروزه تمامی طوایف بیات عراق عجم در محال کزاز و کرهرود و بعضی دیگر از روستاهای اراک سکونت دارند و به زراعت و دامداری روزگار می گذرانند (وکیلی طباطبائی تبریزی ص 388). گروهی دیگر از طوایف بیات که در ماکو به سر می برند از اواخر سلطنت شاه عباس اول در این سامان استقرار یافته اند (اسکندرمنشی ص 793 فرامین فارسی ماتناداران ج 2 ص 507) و یا اینکه در اوایل سلطنت شاه عباس دوم (1052ـ1077) از ایروان به ماکو آمده اند. ریاست این مردم با مصطفی بیگ بیات جد حکام موروثی ماکو بود (نصرت ماکوئی ص 3ـ48). فرزندزادگان مصطفی بیگ در سلطنت قاجاریه و بویژه در صدارت حاج میرزا آقاسی (متوفی 1265) که خود از اعضای طایفة بیات ایروان بود حکومت چندین ناحیه از ایران را در دست گرفتند ( رجوع کنید به همان ص 16ـ 18). شاه عباس دوم در اواخر سلطنت گروههایی از طوایف ترک بیات منطقة قره باغ را به همراه طوایف دیگر به گرجستان انتقال داد. اینان اغلب در اطراف قلعه های اسلام آباد و شاه آباد و نصرت آباد که خود بنا کرده بودند اسکان یافتند. خصومت مذهبی و ستیزه جویی ترکان مهاجر سرانجام سبب جنگ میان آنان و گرجیان شد که در پی آن جمع کثیری از مهاجران ترک به قتل رسیدند (وحید قزوینی ص 288ـ289).<br /><br />گروهی دیگر از طوایف بیات در کردستان عراق عرب سکونت داشتند که شاه طهماسب دوم (حک : 1135ـ 1145) بسیاری از آنان را به حوالی تهران و ساوجبلاغ کرج تبعید کرد (حکیم ص 757). در 1144 نیز نادرشاه که هنوز وکیل السلطنة شاه طهماسب دوم بود پس از اینکه کرکوک را به تصرف در آورد گروهی دیگر از این مردم را به خراسان تبعید کرد. اینان به روایتی به هرات رفتند و به روایت دیگر به طوایف بیات نیشابور پیوستند (استرآبادی ص 193 مروی ج 1 ص 254). طوایف بیات منطقة کرکوک در اوایل قرن حاضر مشتمل بر هفت طایفه بودند که در بیست و چند روستا نزدیک جبل حمرین و قره تپه به سر می بردند (ادموندز ص 303). نادرشاه همچنین در دورة سلطنت خود گروههایی از طوایف بیات و افشار و جوانشیر و شاهسون و بختیاری را به افغانستان تبعید کرد. اغلب اینان که در کابل اسکان یافتند با عنوان عمومی قزلباش نامیده می شدند. بزرگان این مردم تا سالهای سلطنت امیر عبدالرحمان خان عهده دار بعضی مناصب و مقامات مهم اداری و لشکری افغانستان بودند (فیض محمد ص 143ـ144). محلة قزلباش کابل یادگاری از همین مردم است . <br /><br />گروه دیگر از طوایف بیات ایران که قدمت و سابقة حضور آنان در ایران به قبل از قرن دهم می رسد طوایف بیات نیشابورند که به قره بیات شهرت داشتند. وجه تسمیة قره بیاتها و تاریخ دقیق ورود آنها به خراسان روشن نیست . تشابه عنوان این طوایف با قره بیاتهای شامی این گمان را تقویت می کند که اینان احتمالا شعبه ای از قره بیاتهای شام بوده اند که پیش از قرن دهم به خراسان مهاجرت کرده اند. اما دلیل روشنی برصحت این مدعا در دست نیست تنها احتمال قابل اعتنا اخبار مهاجرت اجباری قره تاتارهای آناطولی است که در آغاز قرن نهم به دستور تیمور لنگ به سوی خراسان و ترکستان حرکت کرده بودند. گروههایی از این مردم هنگام مهاجرت از صفوف مهاجران گریختند و در گوشه و کنار مسیر مهاجرت پنهان شدند. اگر چه دربارة تاریخ ورود این طوایف به خراسان خبری در دست نیست اما از آنجا که اسکندر منشی این طوایف را در شمار طوایف جغتایی آورده است (ص 794) می توان گمان کرد که اینان نیز همانند گرایلیها و جلایرها و جمشیدیها پس از حملات مغولان به خراسان آمده باشند. شهرت و اعتبار این طایفه از سالهای آخر قرن دهم و مقارن اوایل سلطنت شاه عباس آغاز شد و تا اوایل قرن سیزدهم ادامه یافت . در سال 1000 قره بیاتها که از دو سه سال قبل پیشرویهای ازبکان را متوقف کرده و مانع سقوط تعدادی از شهرهای خراسان شده بودند سرانجام تسلیم قوای عبدالمؤمن خان ازبک شدند و بسیاری از بزرگانشان از جمله محمود سلطان پسر باباالیاس به قتل رسیدند اما سال بعد صفویان نواحی اشغالی خراسان را از دست ازبکان خارج ساختند. شاه عباس در ازای خدمات قره بیاتها املاک بزرگان بیات نیشابور را از جمیع مالیاتها معاف کرد و محمد سلطان پسر دیگر بابا الیاس را به حکومت اسفراین گماشت . حکومت اولاد باباالیاس به نیشابور هم کشیده شد و تا پایان سلطنت شاه عباس اول ادامه یافت (همان ص 333 337ـ339 794). طوایف بیات نیشابور در سالهای قدرت نمایی و سلطنت نادرشاه افشار (1148ـ1160) در اغلب جنگهای او شرکت داشتند و حکومت موروثی خوانین بیات بر نیشابور که تا اواسط سلطنت فتحعلی شاه (1212ـ 1250) ادامه یافت در همین سالها شکل گرفت (مروی ج 1 ص 81 109 ج 3 ص 961 1134). پس از قتل نادرشاه بعضی از رؤسای طوایف قره بیات نیشابور با استفاده از فرصت به دست آمده به قدرت نمایی پرداختند و به مقامات و مناصب عالی اداری و لشکری دست یافتند از جملة آنان صالح خان بیات بود که در 1160 از سوی عادلشاه افشار به حکومت فارس منصوب شده بود. وی تا 1168 که به دست شیخعلی خان زند کشته شد به همراه هاشم خان بیات سرکردة فوج بیات شیراز و حاکم فارس تا استقرار قطعی دولت کریم خان زند از جمله عوامل اصلی بحران و ناآرامی اوضاع و احوال فارس بود (مرعشی صفوی ص 121 کلانتر ص 48 فسائی ج 1 ص 583 ـ596). در سلطنت کوتاه مدت سید محمد صفوی متولی آستان قدس رضوی طایفة قره بیات نیشابور متحد او بود و صالح خان بیات با حفظ سمت عهده دار قورچی باشیگری و حاجی سیف الدین خان بیات نایب او بود (مرعشی صفوی ص 131). این طایفه در دفع حملات احمدخان ابدالی پادشاه افغانستان به نیشابور کوشید اما سرانجام در 1164 احمدخان بر نیشابور دست یافت و گروهی از طوایف بیات را به غزنه تبعید کرد (غبار ص 363). بازماندگان این مردم دست کم تا سالهای پایانی سدة سیزدهم در آن نواحی به سر می بردند (ریاضی ص 67 139). حکومت منطقة نیشابور در طول سلطنت شاهرخ افشار و آقامحمدخان و فتحعلی شاه قاجار در اختیار اولاد حسن خان بیات سردار معروف نادرشاه بود. عباسقلی خان بیات مختاری پسر حسن خان و جعفرخان پسر عباسقلی خان و علیقلی خان پسرجعفرخان تا اوایل سلطنت فتحعلی شاه به ترتیب حاکم نیشابور بودند. پس از شکست شورش علیقلی خان بیات و استقرار قدرت فتحعلی شاه در خراسان حکومت نیشابور از دست این خاندان خارج شد و پس از آن نفوذ و قدرت طایفة بیات نیشابور رو به کاستی نهاد و بتدریج از صحنة سیاسی و نظامی خراسان حذف شد. طوایف بیات نیشابور در قرنهای دوازدهم سیزدهم و چهاردهم بتدریج در روستاهای بلوک سرولایت و خرو اسکان یافتند و به زراعت و دامداری مشغول شدند (گلستانه ص 69 ـ71 75 طرب نایینی ص 107ـ 108 حکیم ص 757ـ 758 اعتمادالسلطنه 1362ـ1363 ش ج 3 ص 91 بامداد ج 1 ص 233ـ234 ج 5 ص 132ـ 135 ییت ص 343ـ344). یکی از آخرین قدرت نماییهای بزرگان بیات نیشابور شورش امام وردی خان بیات و پسرانش بود. وی که در آغاز سلطنت ناصرالدین شاه به حکومت نیشابور منصوب شده بود به حسن خان سالار بار پیوست و در جنگهای او با قوای دولتی شرکت جست . پس از پیروزیهای سلطان مراد میرزا حسام السلطنه بر قوای حسن خان سالار بار امام وردی خان از حسن خان جدا شد و شهر نیشابور را تسلیم حسام السلطنه کرد. وی در 1267 بر حاکم شهر یاغی شد و به اتفاق پسرانش در قلعه های حسین آباد و توزنده جان متحصن گردید اما شورش وی در هم شکست و قلاع حسین آباد و توزنده جان ویران شد (سپهر ج 3 ص 47 138).<br /><br />تا همین اواخر چندین تیره و طایفه چادرنشین بیات در میان ایلات خمسه و قشقایی فارس و همچنین در میان ترکمنهای شمال ایران به سر می بردند (فیلد ص 256 264 کیهان ج 3 ص 80 376 پیمان ص 221 224 233 کتابچة نفوس استرآباد ص 238). غیر از این مردم هزاران خاندان شهری و روستایی دیگر در زنجان و تهران و کرج و شیراز و زرند و کرمان و مشهد و نیشابور و اراک و نهاوند و دیگر شهرهای ایران به سر می برند که با عنوان خانوادگی بیات شناخته می شوند.<br /><br />منابع : ابن خلدون العبر: تاریخ ابن خلدون ترجمة عبدالمحمد آیتی تهران 1363ـ1370 ش سیسیل جان ادموندز کردها ترکها عربها ترجمة ابراهیم یونسی تهران 1367 ش محمدمهدی بن محمد نصیراسترآبادی جهانگشای نادری چاپ عبدالله انوار تهران 1341 ش اسکندرمنشی تاریخ عالم آرای عباسی چاپ اسماعیل برادران شاهرودی تهران 1364 ش محمدحسن بن علی اعتمادالسلطنه مرآة البلدان چاپ عبدالحسین نوائی و میرهاشم محدث تهران 1367 ش همو مطلع الشمس چاپ سنگی تهران 1301ـ1303 چاپ تیمور برهان لیمودهی چاپ افست تهران 1362 ـ1363 ش عباس اقبال آشتیانی تاریخ مغول : ازحملة چنگیز تا تشکیل دولت تیموری تهران 1364 ش اسماعیل حقی اوزون چارشیلی تاریخ عثمانی ترجمة ایرج نوبخت تهران 1368ـ1370 ش محمدبن حسن اولیاءالله تاریخ رویان چاپ منوچهر ستوده تهران 1348 ش عباسقلی آقا باکیخانوف گلستان ارم چاپ عبدالکریم علیزاده ... ] و دیگران [ باکو 1970 مهدی بامداد شرح حال رجال ایران در قرن 12 و 13 و 14 هجری تهران 1357 ش شرف الدین بن شمس الدین بدلیسی شرفنامه : تاریخ مفصل کردستان چاپ محمد عباسی چاپ افست تهران 1343 ش حبیب الله پیمان توصیف و تحلیلی از ساختمان اقتصادی اجتماعی و فرهنگی ایل قشقایی تهران 1347 ش تاریخ قزلباشان چاپ میرهاشم محدث تهران 1361 ش عطاملک بن محمد جوینی کتاب تاریخ جهانگشای چاپ محمدبن عبدالوهاب قزوینی لیدن 1329ـ 1355/ 1911ـ1937 چاپ افست تهران ] بی تا. [ حسن بن مرتضی حسینی استرآبادی تاریخ سلطانی : از شیخ صفی تا شاه صفی چاپ احسان اشراقی تهران 1364 ش محمدتقی حکیم گنج دانش : جغرافیای تاریخی شهرهای ایران چاپ محمدعلی صوتی و جمشید کیانفر تهران 1366 ش حمدالله بن ابی بکر حمدالله مستوفی تاریخ گزیده چاپ عبدالحسین نوائی تهران 1362 ش الف همو کتاب نزهة القلوب چاپ گی لسترنج لیدن 1915 چاپ افست تهران 1362 ش ب محمدجعفربن محمدعلی خورموجی حقایق الاخبار ناصری چاپ حسین خدیوجم تهران 1363 ش رشیدالدین فضل الله جامع التواریخ چاپ بهمن کریمی تهران 1338 ش حسن روملو احسن التواریخ چاپ عبدالحسین نوائی ج 11 تهران 1349 ش ج 12 تهران 1357 ش محمدیوسف ریاضی عین الوقایع : تاریخ افغانستان در سالهای 1207ـ1324 ق چاپ محمدآصف فکرت هروی تهران 1369 ش محمدتقی سپهر ناسخ التواریخ چاپ جهانگیر قائم مقامی تهران 1337 ش محمدبن هندوشاه شمس منشی دستورالکاتب فی تعیین المراتب چاپ عبدالکریم علی اوغلی علیزاده مسکو 1964ـ1976 محمدجعفربن محمدحسین طرب نایینی جامع جعفری چاپ ایرج افشار تهران 1353 ش ابوبکر طهرانی کتاب دیاربکریه چاپ نجاتی لوغال و فاروق سومر تهران 1356 ش عالم آرای شاه طهماسب چاپ ایرج افشار تهران 1370 ش غلام محمدغبار افغانستان در مسیرتاریخ قم 1359 ش ابوالحسن غفاری کاشانی گلشن مراد چاپ غلامرضا طباطبایی مجد تهران 1369 ش فرامین فارسی ماتناداران ایروان 1956 غیاث الدین فریومدی ذیل مجمع الانساب شبانکاره ای چاپ میرهاشم محدث تهران 1363 ش حسن بن حسن فسائی فارسنامة ناصری چاپ منصور رستگار فسائی تهران 1367 ش فیض محمد نژادنامة افغان مقدمه تحشیه و تعلیقه از کاظم یزدانی چاپ عزیزالله رحیمی قم 1372 ش هنری فیلد مردم شناسی ایران ترجمة عبدالله فریار تهران 1343 ش ابوالقاسم بن عیسی قائم مقام منشات قائم مقام فراهانی چاپ بدرالدین یغمایی تهران 1366 ش ابراهیم قفس اوغلی تاریخ دولت خوارزمشاهیان ترجمة داود اصفهانیان تهران 1367 ش محمودبن حسین کاشغری نامها و صفتها و ضمیرها و پسوندهای دیوان لغات الترک ترجمه و تنظیم و ترتیب الفبائی محمد دبیرسیاقی تهران 1375 ش کتابچة نفوس استرآباد در سال 1296 هجری قمری در گرگان نامه به کوشش مسیح ذبیحی چاپ ایرج افشار تهران 1363 ش محمدبن ابوالقاسم کلانتر روزنامه میرزامحمد کلانتر فارس شامل وقایع قسمتهای جنوبی ایران از سال 1142ـ 1199 هجری قمری چاپ عباس اقبال آشتیانی تهران 1362 ش مسعود کیهان جغرافیای مفصل ایران تهران 1310ـ1311 ش ابوالحسن بن محمدامین گلستانه مجمل التواریخ چاپ مدرس رضوی تهران 1356 ش گی لسترنج جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی ترجمة محمود عرفان تهران 1364 ش ظهیرالدین بن نصیرالدین مرعشی تاریخ طبرستان و رویان و مازندران چاپ محمدحسین تسبیحی تهران 1345 ش محمدخلیل بن داود مرعشی صفوی مجمع التواریخ چاپ عباس اقبال آشتیانی تهران 1362 ش محمدکاظم مروی عالم آرای نادری چاپ محمدامین ریاحی تهران 1364 ش جعفربن محمدتقی مشیرالدوله تبریزی رسالة تحقیقات سرحدیه چاپ محمد مشیری تهران 1348 ش معین الدین نطنزی منتخب التواریخ معینی چاپ ژان اوبن تهران 1336 ش جلال الدین محمد منجم یزدی تاریخ عباسی یا روزنامة ملا جلال چاپ سیف الله وحیدنیا تهران 1366 ش محمدبن احمد نسوی سیرت جلال الدین مینکبرنی چاپ مجتبی مینوی تهران 1365 ش محمدرحیم نصرت ماکوئی تاریخ انقلاب آزربايجان و خوانین ماکو قم 1373 زین العابدین عبدالمؤمن نویدی تکملة الاخبار : تاریخ صفویه از آغاز تا 978 هجری قمری چاپ عبدالحسین نوائی تهران 1369 ش محمدطاهربن حسین وحید قزوینی عباسنامه یا شرح زندگانی 22 سالة شاه عباس ثانی ( 1052ـ1073 ) چاپ ابراهیم دهگان اراک 1329 ش احمدعلی وزیری کرمانی تاریخ کرمان چاپ محمدابراهیم باستانی پاریزی تهران 1352 ش رضاوکیلی طباطبائی تبریزی تاریخ عراق ( اراک ) چاپ منوچهر ستوده در فرهنگ ایران زمین ج 14 (1345ـ1346 ش ) والتر هینتس تشکیل دولت ملی در ایران : حکومت آق قوینلو و ظهور دولت صفوی ترجمة کیکاووس جهانداری تهران 1361 ش چارلز ادوارد ییت خراسان و سیستان ترجمة قدرت الله روشنی زعفرانلو و مهرداد رهبری تهران 1365 ش Encyclopaedia Iranica، s.v. "Baya ¦t" (by G. Doerfer)<br /><br />/ علی پورصفر قصابی نژاد/<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-6965755510786995185?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-77306878769670952562007-10-10T13:06:00.001-07:002007-11-07T14:22:48.518-08:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=4><br /><strong>ترکة اصفهانی خانواده ای اهل علم از خجند ترکستان</strong> </FONT><br /><br />خاندان خانواده ای اهل علم در سده های هفتم تا دهم . ابوحامد صدرالدین محمد بزرگ این خاندان اصالتا از خجند ترکستان بود و لقب «ترکه » به همین سبب با نام او و اولاد و احفادش همراه شده است (افندی اصفهانی ج 7 ص 166).<br /><br />عالمان خانوادة ترکة اصفهانی تا عهد گورکانیان حنفی مذهب بودند (شهرستانی مقدمة جلالی نائینی ص 34) اما به نوشتة میرزاعبدالله افندی (همانجا) ظاهرا این خاندان شیعه بوده اند.<br /><br />برخی افراد این خاندان که در روزگار خود از شهرت و مقام علمی برخوردار شدند عبارت اند از: ابوحامد صدرالدین محمد صائن الدین علی بن محمد افضل الدین محمدبن صدرالدین افضل الدین محمدبن حبیب الله جلال الدین محمد از علمای معاصر شاه عباس اول (حک : 996ـ 1038) ضیاءالدین علی عالم و شاعر و ملامظفر شاعر و ادیب معاصر شاه عباس اول (شهرستانی مقدمة جلالی نائینی ص 46 مدرس تبریزی ج 2 ص 165ـ 166 مهدوی ص 20ـ21).<br /><br />این مقاله مشتمل است بر شرح حال چهارتن از مشاهیر این خاندان .<br /><br />1) ابوحامد صدرالدین محمد حکیم و عارف سدة هفتم و هشتم . وی در اصفهان به دنیا آمد. از تاریخ ولادت و درگذشت وی اطلاعی در دست نیست . او در عصر ایلخانان مسلمان یعنی غازان خان و الجایتو و ابوسعید در اصفهان می زیست و معاصر خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی وزیر دانشمند دورة ایلخانان بود (جلالی نائینی ص 623) و با وی مکاتبه داشت . در مکتوبی که رشیدالدین فضل الله در پاسخ به نامة ابوحامد نوشته او را «یگانة روزگار و خسرو کشور علم و ایقان » خوانده و به وی احترام و ارادت بسیاری ابراز کرده و درخواست او را راجع به کاهش مالیاتهای سنگین اهالی اصفهان پذیرفته است (رشیدالدین فضل الله ص 32ـ33).<br /><br />معروفترین اثر ابوحامد قواعدالتوحید نام دارد که در اثبات وجود باری تعالی و توحید به روش حکمای مشائی نوشته شده است . صائن الدین علی بن محمد نوادة وی قواعدالتوحید را شرح کرده است . این شرح به نام تمهیدالقواعد همراه با متن قواعدالتوحید نخستین بار در 1315 به اهتمام شیخ احمد شیرازی در تهران چاپ سنگی شد (آقابزرگ طهرانی ج 17 ص 181 مشار ستون 217). اثر دیگر ابوحامد الحکمة الرشیدیة نام دارد که آن را در بیان قواعد حکمت مشائیان نوشته (علی ترکة اصفهانی 1360ش ص 128) و به خواجه رشیدالدین فضل الله اهدا کرده است (جلالی نائینی ص 631ـ 632 نیز رجوع کنید به رشیدالدین فضل الله ص 137ـ 138). در تمهید القواعد دو بار از این کتاب نام برده شده است (علی ترکة اصفهانی ص 57 128). اکنون هیچ نسخه ای از الحکمة الرشیدیة در دست نیست (جلالی نائینی ص 629). صائن الدین علی بن محمد (1360 ش ص 56 ـ57) دو اثر الاعتماد و الحکمة المنیعة را نیز از ابوحامد دانسته و سیدجلال الدین آشتیانی نوشته که حدود هشت صفحه از الحکمة المنیعة را مطالعه کرده است (همان مقدمه ص 2 پانویس ). سیدحیدر آملی از قواعد التوحید با عنوان رسالة فی الوجود المطلق و اثباته و براهینه و انه موجود فی الخارج نام برده و چند جمله از آن را نقل کرده است (ص 497). جلالی نائینی (ص 635ـ 636) رسالة کنوز الافراح فی معرفة الاشباح و الارواح را به ابوحامد نسبت داده و گفته که تاریخ تألیف این رساله بعد از تاریخ تألیف الحکمة الرشیدیة بوده است . همچنین در کتاب المناهج فی المنطق اثر صائن الدین علی بن محمد (ص 4) از کتابی در منطق به نام الاءرهاص نام برده شده که دیباجی (همان مقدمه ص بیست وپنج ) آن را جزو آثار ابوحامد ذکر کرده است .<br /><br />منابع : آقابزرگ طهرانی حیدربن علی آملی جامع الاسرار و منبع الاسرار چاپ هانری کوربن و عثمان اسماعیل یحیی تهران 1368ش عبدالله بن عیسی افندی اصفهانی ریاض العلماء و حیاض الفضلاء چاپ احمد حسینی قم 1401ـ1415 علی بن محمد ترکة اصفهانی تمهید القواعد چاپ جلال الدین آشتیانی تهران 1360ش همو کتاب المناهج فی المنطق چاپ ابراهیم دیباجی تهران 1376ش محمدرضا جلالی نائینی «ابوحامد صدرالدین محمد ترکة اصفهانی » در نامة شهیدی : جشن نامة استاد دکتر سیدجعفر شهیدی به اهتمام علی اصغر محمدخانی تهران : طرح نو 1374 ش رشیدالدین فضل الله کتاب مکاتبات رشیدی چاپ محمد شفیع لاهور 1364/ 1945 محمدبن عبدالکریم شهرستانی الملل و النحل ترجمة افضل الدین صدر ترکة اصفهانی چاپ محمدرضا جلالی نائینی ] تهران [ 1335 ش مدرس تبریزی خانبابا مشار فهرست کتابهای چاپی عربی تهران 1344ش مصلح الدین مهدوی تذکرة القبور یا دانشمندان و بزرگان اصفهان اصفهان 1348 ش .<br /><br />/ محمد زارع /<br /><br />2) صائن الدین علی بن محمد حکیم و عارف و فقیه و شاعر و ادیب سدة هشتم و نهم . کنیة او را ابومحمد ذکر کرده و نام وی را به صورت ابن ترکه ترکة خجندی صائن الدین صائن الدین ترکه صائن الدین ترکة خجندی و صائن الدین خجندی نیز آورده اند. او نوادة ابوحامد صدرالدین ترکة اصفهانی بود. صائن الدین مشهورترین و مهمترین شخصیت این خاندان به شمار می آید (ترکة اصفهانی 1360 ش ص 10 همو 1376 ش مقدمة دیباجی ص سی و دو). در منابع به زادگاه او اشاره نشده ولی از آنجا که پدر و جد وی ساکن اصفهان بودند به احتمال قریب به یقین در اصفهان به دنیا آمده است . تاریخ ولادت وی نیز در منابع ذکر نشده اما چون در پایان رساله اش نفثة المصدور اول تاریخ تألیف آن 829 ضبط شده (1351 ش ص 194 نیز رجوع کنید به همو 1376 ش مقدمة دیباجی ص سی و پنج ) و در اوایل همین رساله (1351ش ص 170) وی از 59 ساله بودن خود سخن گفته معلوم می شود که در 770 به دنیا آمده است (همو 1376 ش مقدمة دیباجی همانجا).<br /><br />صائن الدین سالها نزد برادر بزرگ خود که از عالمان عصر بود به تحصیل علوم دینی نظیر حدیث و تفسیر و فقه و اصول پرداخت (همو 1351 ش همانجا). بعد از آنکه تیمور در 789 اصفهان را تصرف کرد صائن الدین به همراه برادرانش به سمرقند کوچانده شد. در آنجا برادر بزرگش بر اساس وصیت پدرانش اسباب سفر او را فراهم آورد و وی به حجاز و مصر و شام رفت و سالها از مشایخ صوفیه و عالمان کسب دانش و معرفت کرد (همان ص 203 مدرس موسوی ص 104). سپس به ایران آمد و بعد از شنیدن خبر درگذشت تیمور در 807 به اصفهان برگشت .<br /><br />مدتی در اصفهان گوشه نشین بود تا اینکه به دعوت پیرمحمد نوادة تیمور و والی فارس به شیراز رفت . پس از کشته شدن پیرمحمد در 812 و به حکومت رسیدن برادرش اسکندر صائن الدین به دستگاه حکومت اسکندر راه یافت و از نزدیکان او شد. بعد از طغیان اسکندر علیه شاهرخ که به کشته شدن اسکندر انجامید و شاهرخ اصفهان و فارس را گرفت صائن الدین مجددا عزلت گزید و چون از نزدیکان اسکندر به شمار می آمد دشمنانش کوشیدند شاهرخ را نسبت به وی بدبین کنند. صائن الدین برای مصون ماندن از شر بدگویان به خراسان رفت و در سفر دوم شاهرخ وی را مورد لطف قرار داد و منصب قضای ولایت یزد را به او سپرد. بعد از این انتصاب صائن الدین به صوفیگری و خروج از مذهب سنت و جماعت و حروفیگری متهم و در این خصوص به برخی مطالب آثارش استناد شد و او را برای بازجویی به هرات خواندند (شهرستانی مقدمة جلالی نائینی ص 36 بهار ج 3 ص 230ـ 231 ترکة اصفهانی 1376 ش مقدمة دیباجی ص سی و هشت ). وی در رسالة نفثة المصدور اول (1351 ش ص 169ـ 194) که در حکم دفاعیه ای برای رفع اتهامها و نسبتهای ناروا از اوست شرح این ماجرا را خطاب به شاهرخ آورده است . همچنین در رسالة اعتقادات (همان ص 221ـ264) خطاب به شاهرخ عقیدة خود را نسبت به سنت و جماعت در برابر عیب جویانی که وی را از «طایفة صوفیه » می دانستند نوشته است .<br /><br />صائن الدین بار دیگر در 830 که احمد لر در مسجد هرات به جان شاهرخ سوءقصد کرد متهم و به حبس و تبعید و مصادرة اموال محکوم شد (مدرس موسوی ص 105). وی این رویدادها را در نفثة المصدور دوم (1351 ش ص 205ـ 217) خطاب به بایسنغر فرزند شاهرخ شرح داده است (نیز رجوع کنید بهشهرستانی مقدمة جلالی نائینی ص 37 مدرس موسوی همانجا).<br /><br />در منابع از فرزندان صائن الدین ذکری نشده اما خود او از ده فرزندش که در واقعة دستگیری او همراهش بوده اند سخن گفته است (ترکة اصفهانی 1351 ش ص 206). نام دو تن از پسران وی در آثارش آمده است : محمد که صائن الدین کتاب المناهج فی المنطق را به درخواست وی نوشته است ( رجوع کنید بهص 1) و افضل (همو 1376 ش مقدمة دیباجی ص سی ونهم ).<br /><br />شیخ سراج الدین بلقینی از جمله استادان صائن الدین بوده و صائن الدین در مصر از وی حدیث می شنیده است (همو 1351 ش ص 170 187). صائن الدین به همراه جمعی از بزرگان معاصر خود با سیدحسین اخلاطی ملاقات داشته و از او نیز مطالبی آموخته (قاسم انوار دیباچة نفیسی ص نودوپنج ) و احتمالا از محضر شمس الدین محمدبن حمزة فناری * (متوفی 834) مؤلف مصباح الانس نیز بهره برده است (ترکة اصفهانی 1376 ش مقدمة دیباجی ص چهل ودو).<br /><br />صائن الدین شاگردانی نیز تربیت کرد که از آن جمله اند: پسرش محمد (همان ص 1) میرسید محمد بدخشی ( رجوع کنید بهابن کربلائی ج 2 ص 115ـ116) پهلوان شمس الدین محمدبن عبدالله کاتبی نیشابوری از شاعران قرن نهم که در تصوف از مریدان و شاگردان صائن الدین بود (نفیسی ج 1 ص 297ـ 298) امیرسیداحمد لاله ای (متوفی 912 رجوع کنید به ابن کربلائی ج 2 ص 152ـ153) و شرف الدین علی یزدی (متوفی 834 ترکة اصفهانی 1376 ش مقدمة دیباجی ص چهل وسه ).<br /><br />صائن الدین در آثارش از جمله در تحفة علائیه (همو 1351 ش ص 147) خود را شافعی خوانده و در نفثة المصدور اول (همان ص 175) در دفاع و ستایش از مشایخ صوفیه آنان را اهل سنت و جماعت دانسته و شیعه و معتزله و فلاسفه را دشمنان سنت و جماعت ذکر کرده است اما شوشتری (ج 2 ص 41ـ42) به استناد یک بیت شعر خطاب به حضرت علی علیه السلام که به صائن الدین نسبت داده <br /><br />شده نام وی را در شمار عارفان شیعی آورده است . صائن الدین در آثار خود مانند رسالة شق قمر و ساعت (در شرح و تفسیر آیة اول سورة قمر) حضرت علی و اهل بیت علیهم السلام را بسیار ستوده و بیان حقیقت معنای انشقاق قمر و تفسیر معنای ساعت و حساب و میزان و حوض را مخصوص حضرت علی و اولاد آن حضرت دانسته است (ترکة اصفهانی 1351 ش ص 112 116).<br /><br />تاریخ درگذشت صائن الدین را 830 ( رجوع کنید به خواندمیر ج 4 ص 10 شوشتری ج 2 ص 42) 836 (ابن سهلان ساوی پیشگفتار دانش پژوه ص 39 بهار ج 3 ص 236 بر اساس نسخه ای از حبیب السیر که در دسترس وی بوده است ) و چهاردهم ذیحجة 835 (میرخواند قسم 6 ص 1164) ذکر کرده اند که احتمالا تاریخ اخیر درست است و برخی صرفا به سبب اینکه تاریخ درگذشت او آخر 835 بوده آن را به تسامح 836 ذکر کرده اند (مدرس موسوی ص 103ـ104).<br /><br />صائن الدین در بیشتر دانشهای روزگار خود از جمله در حکمت و عرفان و فقه و کلام و شعر و حروف و نقطه و اعداد و جفر تبحر داشته و در هریک از آنها تألیفاتی دارد. اندیشه ها و آرای وی یکی از مراحل مهم تکامل و پیشرفت حکمت و عرفان اسلامی به شمار می آید. بر خلاف این عقیدة شایع که حکمت اسلامی در قرن ششم با ابن رشد به پایان رسیده آثار صائن الدین نشان دهندة تداوم آن در ایران است . صائن الدین مهمترین حلقة رابط میان ابن سینا و غزالی و سهروردی و ابن عربی و خواجه نصیرالدین طوسی از یکسو و حوزة فلسفی اصفهان و حکمت متعالیة صدرالمتألهین شیرازی از سوی دیگر است (دیباجی ص 312). وی یکی از شخصیتهای مؤثر و بانفوذی بود که قبل از ملاصدرا در صدد تلفیق حکمت اشراقی و مشائی و عرفانی برآمد (ترکة اصفهانی 1351 ش مقدمة نصر ص ج ).<br /><br />صائن الدین برخی آثار خود را به عربی و برخی دیگر را به فارسی نوشته است . به نوشتة ملک الشعرای بهار (ص 229 238) نثر وی ادبی و فنی و به شیوة عطاملک جوینی و قدری بلیغتر و بی تکلفتر از آن است . وی نخستین دانشمندی است که حقایق علمی و فلسفی و عرفانی را به سبک ادبی بیان کرده است (دیباجی ص 313). آثار فارسی صائن الدین عبارت اند از: رسالة ضوءاللمعات در شرح لمعات عراقی در عرفان کتاب اسرار الصلوة در بارة رموز نماز به شیوة عرفانی رسالة شق قمر و ساعت یا شرح آیة اقتربت الس'اعة و انشق القمر تحفة علائیه در مسائل فقهی بر اساس مذاهب چهارگانة اهل سنت نفثة المصدور اول و نفثة المصدور دوم هر دو در شرح سوانح زندگی او رسالة اعتقادات و اعتقادیه هر دو در بارة اعتقادات وی رساله در معنی قابلیت در بارة معنای قابلیت به روش اهل معرفت رساله در بیان معنی عرفانی علم صرف یا صرف القلوب صاینی شرح حدیث عماء شرح حدیث «ان لکل شی ء قلبا و قلبالقرآن ی'س » نامه به فیروزشاه و شرح ده بیت از محیی الدین ابن عربی در فرق وجود و کون به روش عرفانی که در کتابی با عنوان چهارده رسالة فارسی از صائن الدین علی بن محمد ترکة اصفهانی به تصحیح سیدعلی موسوی بهبهانی و سیدابراهیم دیباجی در 1351 ش در تهران چاپ شده اند (نیز رجوع کنید به منزوی ج 2 بخش 2 فهرست ص 1798 دانش پژوه 1348 ش ج 1 ص 734 همو 1345ـ1346 ش ص 308ـ312) رسالة انجام در فرق علم حروف و علم تصوف که آن را ابراهیم دیباجی در 1356 ش در مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران (سال 24 ش 1 و 2) چاپ کرده است (نیز رجوع کنید به منزوی همانجا دانش پژوه 1345ـ1346 ش ص 310) رسالة نقطه در شرح حدیث «انا النقطة التی تحت الباء» منسوب به علی علیه السلام که آن را ابراهیم دیباجی در خرد جاودان جشن نامة سید جلال الدین آشتیانی (ص 315ـ323) چاپ کرده است (نیز رجوع کنید به منزوی همانجا دانش پژوه 1345ـ1346 ش ص 309) رسالة مناظرات خمس که آن را اکرم جودی نعمتی با عنوان عقل و عشق یا مناظرات خمس در 1375 ش در تهران به چاپ رسانده است (نیز رجوع کنید به منزوی دانش پژوه همانجاها مدرس موسوی ص 112ـ132) اطوار ثلاثه در بارة سه طور از اطوار صوفیان که آن را حسین داوودی تصحیح و در مجلة معارف (دورة 9 ش 2 مرداد و آبان 1371) چاپ کرده است رسالة حروف در بارة علم حروف سلم دارالسلام در احکام ارکان ایمان و اسلام سؤال الملوک در علم حروف شرح نظم الدر به فارسی و عربی مبدأ و معاد در بارة مبدأ و معاد به روش اهل عرفان مدارج افهام الافواج فی تفسیر آیة ثمانیة ازواج در تفسیر آیة ششم سورة زمر شرح گلشن راز که آن را کاظم دزفولیان در 1375 ش در تهران به چاپ رسانده است بزم و رزم مباحثه ای میان اهل بزم و شمشیر و قلم نامه های صائن الدین (بجز نامه اش به امیرفیروزشاه که چاپ شده ) مشتمل بر نامه هایی به بایسنغر امیرکارکیا امیرناصر کارکیا امیرعلاءالدین خواجه محمد پسرخواجه شیخ کججی (کجوجانی ) امیرعلاءالدین گیلانی خواجه تاج الدین امیرنعمت الله شرف الدین علی یزدی و نامه ای عرفانی و حروفی که مخاطب آن معلوم نیست دو مکتوب که وی آنها را به استدعای امیرنعمت الله نوشته یک مکتوب به خواجه ظهیرالدین محمد رسالة معما ترجمة احادیثی از پیامبر و حضرت علی و ائمه علیهم السلام (منزوی همانجا دانش پژوه 1345ـ1346 ش ص 308ـ312 ترکة اصفهانی 1376 ش مقدمة دیباجی ص چهل ونه ـ شصت مدرس موسوی ص 112ـ132).<br /><br />آثار عربی صائن الدین عبارت اند از: تمهیدالقواعد * در عرفان نظری المناهج فی المنطق در منطق به روش مشائیان که آن را ابراهیم دیباجی در 1376 ش در تهران چاپ کرده است انزالیه در نزول کتاب الاهی و کیفیت و مراتب آن که مدرس موسوی در 1349 ش آن را در مجموعه سخنرانیها و مقاله ها در بارة فلسفه و عرفان اسلامی (ص 136ـ145) چاپ کرده است اجازة روایت کتاب المصابیح که اجازه ای برای یکی از فضلای عصر به نام یونس است الاربعینیة در شرح حدیث «من حفظ علی ' امتی أربعین حدیثا ینتفعون بها بعثه الله تعالی ' یوم القیامة فقیها عالما» و خصوصیات عدد اربعین و اهمیت آن در علم حروف اصطلاحات الصوفیه در بارة واژه های صوفیان البائیه در علت تقدم حرف «ب » در قرآن نسبت به حروف دیگر شرح تجلی ذاتی ابن هود مغربی تقدیم العقل علی النفس در تقدیم عقل بر تمام قوای نفسانی به طریق اهل معرفت و حروف شرح البسمله بر اساس اصول اهل معرفت و حروف شرح خطبة تفسیر « الکشاف » شرح فصوص الحکم که محسن بیدارفر آن را در 1378 ش در قم چاپ کرده است المحمدیه در تبیین و تفسیر نام محمد و مرتبة ولایت ختمیة نبویه بر اساس اصول اهل معرفت المفاحص در علم حروف و اعداد مهر نبوت در شرح مهر نبوت رساله در شرح حقیقت وحدت مطلقة ذاتیه یا الختمیه در بارة وحدت مطلق ذاتی به روش عرفانی شرح حدیث الایمان یا شرح دو حدیث نبوی تفسیر فلسفی و عرفانی و حروفی دو حدیث از پیامبر اکرم شرح حدیثی از پیامبر در بارة اهمیت قرآن و تعالیم دین و نکوهش بدعت . علاوه بر این منظوماتی به فارسی و عربی از او مانده است (مدرس موسوی دانش پژوه 1345ـ1346 ش ترکة اصفهانی 1376 ش مقدمة دیباجی همانجاها).<br /><br />آقابزرگ طهرانی (ج 9 قسم 2 ص 570) نیز از دیوان صائن الدین اصفهانی نام برده است . همچنین نسخه ای به نام منشئات را از صائن الدین دانسته اند ( رجوع کنید به بیانی ص 239).<br /><br />منابع : آقابزرگ طهرانی ابن سهلان ساوی تبصره و دو رسالة دیگر در منطق چاپ محمدتقی دانش پژوه تهران 1337 ش ابن کربلائی روضات الجنان و جنات الجنان چاپ جعفر سلطان القرائی تهران 1344ـ 1349 ش عبدالله بن عیسی افندی اصفهانی ریاض العلماء و حیاض الفضلاء چاپ احمد حسینی قم 1401ـ 1415 محمدتقی بهار سبک شناسی تهران ?] 1321 ش [ مهدی بیانی «مجموعة منشئات » راهنمای کتاب سال 4 ش 3 (خرداد 1340) علی بن محمد ترکة اصفهانی تمهیدالقواعد چاپ جلال الدین آشتیانی تهران 1360 ش همو چهارده رسالة فارسی چاپ علی موسوی بهبهانی و ابراهیم دیباجی تهران 1351 ش همو کتاب المناهج فی المنطق چاپ ابراهیم دیباجی تهران 1376 ش خواندمیر محمدتقی دانش پژوه فهرست میکروفیلمهای کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران ج 1 تهران 1348 ش همو «مجموعة رسائل خجندی » فرهنگ ایران زمین ج 14 (1345ـ1346 ش ) ابراهیم دیباجی « رسالة نقطة ابن ترکة اصفهانی » در خردجاودان : جشن نامة استاد سیدجلال الدین آشتیانی به کوشش علی اصغر محمدخانی و حسن سیدعرب تهران : فرزان 1377 ش نورالله بن شریف الدین شوشتری مجالس المؤمنین تهران 1354 ش محمدبن عبدالکریم شهرستانی الملل و النحل ترجمة افضل الدین صدر ترکة اصفهانی چاپ محمدرضا جلالی نائینی ] تهران [ 1335 ش علی بن نصیر قاسم انوار کلیات قاسم انوار چاپ سعید نفیسی تهران 1337 ش علی مدرس موسوی «احوال و آثار صائن الدین ترکة اصفهانی به انضمام رسالة انزالیة او» در مجموعة سخنرانیها و مقاله ها در بارة فلسفه و عرفان اسلامی به اهتمام مهدی محقق و هرمان لندلت تهران : دانشگاه مک گیل مؤسسة مطالعات اسلامی (شعبة تهران ) 1349 ش احمد منزوی فهرست نسخه های خطی فارسی تهران 1348ـ 1353 ش محمدبن خاوندشاه میرخواند روضة الصفا تهذیب و تلخیص عباس زریاب تهران 1373 ش سعید نفیسی تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی تا پایان قرن دهم هجری تهران 1363 ش .<br /><br />/ سیدعلی موسوی بهبهانی و محمد زارع /<br /><br />3) افضل الدین محمدبن صدرالدین عالم و فقیه سدة نهم . وی به خواجه افضل بن صدر نیز مشهور است . از تاریخ تولد و زادگاه او اطلاعی در دست نیست . وی در محلة نیماروت / نیمارود اصفهان می زیست (نفیسی ج 1 ص 449). خانوادة او به علت نامعلومی از خجند به اصفهان مهاجرت کردند (مدرس تبریزی ج 1 ص 165) احتمالا رونق علم در اصفهان در مهاجرت آنان مؤثر بوده است . در نوع نسبت افضل الدین محمد با خاندان ترکة اصفهانی اختلاف نظر هست وی را پسرعموی صائن الدین علی بن محمد ترکة اصفهانی (شهرستانی مقدمة جلالی نائینی ص 38) یا برادرزادة او ( دائرة المعارف بزرگ اسلامی ذیل «آل ترکه ») دانسته اند و قاضی احمد منشی قمی در خلاصة التواریخ (ج 2 ص 755) وی را پسر خواجه صدرالدین محمد ترکة اصفهانی معرفی کرده است .<br /><br />افضل الدین در850 به قتل رسید. در این باره نوشته اند که میرزا سلطان محمد در محرم 850 بر شهر اصفهان تسلط یافت و جمعی از اکابر آنجا از جمله افضل الدین را مورد محبت قرار داد. شاهرخ جد میرزا سلطان محمد با شنیدن خبر عصیان نوه اش به اصفهان رفت و گروهی از علما و اعیان آنجا از جمله افضل الدین را به اتهام همدستی با سلطان محمد اسیر کرد و به ساوه برد و پنج تن از بزرگان از جمله افضل الدین را به اتهام مذکور در دروازه های ساوه حلق آویز کرد (کاتب یزدی ص 242 دولتشاه سمرقندی ص 256 روملو ج 11 ص 260 منشی قمی ج 2 ص 755ـ 756).<br /><br />افضل الدین در 842 ترجمة کتاب الملل والنحل شهرستانی را از عربی به فارسی با عنوان تنقیح الادلة و العلل فی ترجمة الملل و النحل آغاز کرد و در 843 آن را در اصفهان به پایان رساند (شهرستانی مقدمة جلالی نائینی ص 47ـ 48). ذبیح الله صفا (ج 4 ص 497ـ499) تاریخ ترجمة این اثر را بین سالهای 846 تا 851 دانسته است یعنی زمانی که سلطان محمد به ولایت عراق منصوب شد زیرا افضل الدین در مقدمه از سلطان محمد و توجه و تشویق او سخن گفته است ولی با توجه به تاریخ وفات افضل الدین سال 851 قطعا اشتباه است . همچنین به نظر جلالی نائینی (شهرستانی همان مقدمه ص 39 48) هنگامی که سلطان محمد در 845 به عراق عجم رفت تختگاه خود را قم قرار داد و علمای اصفهان و یزد و شهرهای دیگر را گردآورد و افضل الدین نیز که از اکابر اصفهان بود به قم رفت و از توجه و عنایت و نعمت وی بهره مند شد. ظاهرا در همین زمان صفحه ای (قبل از فهرست کتاب ) بر مقدمة ترجمة خود افزود و در آن سلطان محمد را ستود. <br /><br />نثر ترجمة افضل الدین بسیار پیچیده و همراه با حشو و اضافات است . وی در این ترجمه برای اجتناب از متهم شدن به تکفیر در رد عقاید فرقه های مختلف در هر جا شرحی داده و ابیاتی نیز سروده و به آن افزوده است (همان مقدمه ص 48ـ49). متنی که وی از الملل والنحل در دست داشته نواقصی داشته و او نتوانسته است ترجمة کاملی از آن فراهم آورد. خود وی نیز به دلایلی بعضی قسمتهای الملل والنحل را ترجمه نکرده که عبارت اند از: سخنان شیخ الرئیس در منطق و حکمت و طبیعیات و قسمت عقاید عرب در دورة جاهلیت تا ابتدای بخش مربوط به معطلة عرب (شهرستانی مقدمة جلالی نائینی ص 49 مؤخرة ترکة اصفهانی ص 369ـ370).<br /><br />منابع : دائرة المعارف بزرگ اسلامی زیرنظر کاظم موسوی بجنوردی تهران 1367ش ـ ذیل «آل ترکه » (از محمدعلی مولوی ) دولتشاه سمرقندی تذکرة الشعراء چاپ محمد رمضانی تهران 1338ش روملو محمدبن عبدالکریم شهرستانی الملل و النحل ترجمة افضل الدین صدر ترکة اصفهانی چاپ محمدرضا جلالی نائینی ] تهران [ 1335ش ذبیح الله صفا تاریخ ادبیات در ایران ج 4 تهران 1363ش احمدبن حسین کاتب یزدی تاریخ جدید یزد چاپ ایرج افشار تهران 1357ش مدرس تبریزی احمدبن حسین منشی قمی خلاصة التواریخ چاپ احسان اشراقی تهران 1359ـ1363ش سعید نفیسی تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی تا پایان قرن دهم هجری تهران 1363 ش .<br /><br />/ منی ' علی نژاد /<br /><br />4) افضل الدین محمدبن حبیب الله حکیم و فقیه و قاضی و شاعر سدة دهم . از تاریخ تولد و زادگاه وی اطلاعی در دست نیست . در شرح حال او آورده اند که ابتدا در کاشان علم آموخت بعد به عراق رفت و به تصحیح و تکمیل عقاید دینی خود پرداخت و نزد علمای شام و حجاز نیز تلمذ نمود و سپس به وطن بازگشت (امین احمد رازی ج 2 ص 954). وی شاگرد فقیه نامور و محقق شیعه مولی احمد اردبیلی معروف به مقدس اردبیلی (متوفی 993) بود و مقاله ای نیز در رد نظریة استادش در بارة مسئلة اصولی «الامر بالشیی ء نهی عن ضده الخاص » نوشت (آقابزرگ طهرانی 1366 ش ص 210 همو 1403 ج 21 ص 397).<br /><br />افضل الدین در زمان شاه طهماسب صفوی (930ـ984) از اصفهان به پایتخت (قزوین ) سفر کرد و موردتوجه شاه قرار گرفت و قاضی عسکر شد (منشی قمی ج 2 ص 755 اسکندربیگ منشی ج 1 ص 246 امین احمد رازی همانجا). شاه اسماعیل دوم صفوی (984ـ 985) با اینکه نسبت به علما بی توجه بود به وی عنایت خاص داشت و افضل الدین اکثر اوقات از مجلسیان شاه بود. افضل الدین پس از فوت شاه اسماعیل دوم به اصفهان رفت و به امر قضا مشغول شد ولی به جهت ناسازگاری حکام وقت منصب قضا را رها کرد و به مشهد رفت و در آنجا به تدریس پرداخت و همچنین کلیددار و خادم روضة مقدس شد (منشی قمی اسکندر منشی همانجاها). مشهورترین شاگردان وی قاضی نورالدین اصفهانی و علا می چلبی و ابوالقاسم بن ابی حامد انصاری کازرونی بودند (انصاری کازرونی ص 7 88 خوانساری ج 1 ص 213 آقابزرگ طهرانی 1403 ج 9 قسم 1 ص 85). او بین سالهای 970 تا 990 در عراق ] عجم [ و خراسان مرجعی صاحب صلاحیت دانسته می شد (انصاری کازرونی ص 7). در 991 که به همراه شاهزاده حمزه میرزا از خراسان به اصفهان برمی گشت بر اثر بیماری در ری درگذشت و در آستانة حرم امامزاده عبدالعظیم دفن شد (منشی قمی اسکندر منشی همانجاها). گفته اند که وی در طی زندگی خود سفری به هندوستان داشته است (آقابزرگ طهرانی 1403 ج 2 ص 404 همو 1366 ش همانجا).<br /><br />وی در علوم عقلی و نقلی متبحر و سرآمد بود. شعر نیز می سرود و «افضل » تخلص می کرد. به نوشتة آقابزرگ طهرانی (1403 همانجا) و صادقی افشار (ص 43ـ44) او دارای دیوان شعر بوده است .<br /><br />آثار وی عبارت اند از: انموذج العلوم مشتمل بر کلام و منطق و حکمت و هندسه و فقه و اصول (آقابزرگ طهرانی 1403 ج 2 ص 404) المسائل الخمسة در کلام و منطق و اصول و موضوعات دیگر (همان ج 20 ص 346) و رسالة فی المعقولات الثانیة (همان ج 21 ص 266).<br /><br />منابع : محمدمحسن آقابزرگ طهرانی الذریعة الی تصانیف الشیعة چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی بیروت 1403/1983 همو طبقات اعلام الشیعة : احیاء الداثر من القرن العاشر چاپ علی نقی منزوی تهران 1366 ش اسکندر منشی تاریخ عالم آرای عباسی چاپ محمداسماعیل رضوانی تهران 1377 ش امین احمد رازی تذکرة هفت اقلیم چاپ محمدرضا طاهری (حسرت ) تهران 1378 ش ابوالقاسم بن ابی حامد انصاری کازرونی مرقوم پنجم کتاب سلم السموات : در شرح احوال شعرا و چکامه سرایان و دانشمندان چاپ یحیی قریب تهران 1340 ش خوانساری صادق صادقی افشار تذکرة مجمع الخواص ترجمة عبدالرسول خیامپور تبریز 1327 ش احمدبن حسین منشی قمی خلاصة التواریخ چاپ احسان اشراقی تهران 1359ـ1363 ش .<br /><br />/ منی ' علی نژاد /<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-7730687876967095256?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-37895179980274932822007-10-10T13:06:00.000-07:002007-10-10T13:07:24.020-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=4><br /><strong>ترکة اصفهانی خانواده ای اهل علم از خجند ترکستان</strong> </FONT><br /><br />خاندان خانواده ای اهل علم در سده های هفتم تا دهم . ابوحامد صدرالدین محمد بزرگ این خاندان اصالتا از خجند ترکستان بود و لقب «ترکه » به همین سبب با نام او و اولاد و احفادش همراه شده است (افندی اصفهانی ج 7 ص 166).<br /><br />عالمان خانوادة ترکة اصفهانی تا عهد گورکانیان حنفی مذهب بودند (شهرستانی مقدمة جلالی نائینی ص 34) اما به نوشتة میرزاعبدالله افندی (همانجا) ظاهرا این خاندان شیعه بوده اند.<br /><br />برخی افراد این خاندان که در روزگار خود از شهرت و مقام علمی برخوردار شدند عبارت اند از: ابوحامد صدرالدین محمد صائن الدین علی بن محمد افضل الدین محمدبن صدرالدین افضل الدین محمدبن حبیب الله جلال الدین محمد از علمای معاصر شاه عباس اول (حک : 996ـ 1038) ضیاءالدین علی عالم و شاعر و ملامظفر شاعر و ادیب معاصر شاه عباس اول (شهرستانی مقدمة جلالی نائینی ص 46 مدرس تبریزی ج 2 ص 165ـ 166 مهدوی ص 20ـ21).<br /><br />این مقاله مشتمل است بر شرح حال چهارتن از مشاهیر این خاندان .<br /><br />1) ابوحامد صدرالدین محمد حکیم و عارف سدة هفتم و هشتم . وی در اصفهان به دنیا آمد. از تاریخ ولادت و درگذشت وی اطلاعی در دست نیست . او در عصر ایلخانان مسلمان یعنی غازان خان و الجایتو و ابوسعید در اصفهان می زیست و معاصر خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی وزیر دانشمند دورة ایلخانان بود (جلالی نائینی ص 623) و با وی مکاتبه داشت . در مکتوبی که رشیدالدین فضل الله در پاسخ به نامة ابوحامد نوشته او را «یگانة روزگار و خسرو کشور علم و ایقان » خوانده و به وی احترام و ارادت بسیاری ابراز کرده و درخواست او را راجع به کاهش مالیاتهای سنگین اهالی اصفهان پذیرفته است (رشیدالدین فضل الله ص 32ـ33).<br /><br />معروفترین اثر ابوحامد قواعدالتوحید نام دارد که در اثبات وجود باری تعالی و توحید به روش حکمای مشائی نوشته شده است . صائن الدین علی بن محمد نوادة وی قواعدالتوحید را شرح کرده است . این شرح به نام تمهیدالقواعد همراه با متن قواعدالتوحید نخستین بار در 1315 به اهتمام شیخ احمد شیرازی در تهران چاپ سنگی شد (آقابزرگ طهرانی ج 17 ص 181 مشار ستون 217). اثر دیگر ابوحامد الحکمة الرشیدیة نام دارد که آن را در بیان قواعد حکمت مشائیان نوشته (علی ترکة اصفهانی 1360ش ص 128) و به خواجه رشیدالدین فضل الله اهدا کرده است (جلالی نائینی ص 631ـ 632 نیز رجوع کنید به رشیدالدین فضل الله ص 137ـ 138). در تمهید القواعد دو بار از این کتاب نام برده شده است (علی ترکة اصفهانی ص 57 128). اکنون هیچ نسخه ای از الحکمة الرشیدیة در دست نیست (جلالی نائینی ص 629). صائن الدین علی بن محمد (1360 ش ص 56 ـ57) دو اثر الاعتماد و الحکمة المنیعة را نیز از ابوحامد دانسته و سیدجلال الدین آشتیانی نوشته که حدود هشت صفحه از الحکمة المنیعة را مطالعه کرده است (همان مقدمه ص 2 پانویس ). سیدحیدر آملی از قواعد التوحید با عنوان رسالة فی الوجود المطلق و اثباته و براهینه و انه موجود فی الخارج نام برده و چند جمله از آن را نقل کرده است (ص 497). جلالی نائینی (ص 635ـ 636) رسالة کنوز الافراح فی معرفة الاشباح و الارواح را به ابوحامد نسبت داده و گفته که تاریخ تألیف این رساله بعد از تاریخ تألیف الحکمة الرشیدیة بوده است . همچنین در کتاب المناهج فی المنطق اثر صائن الدین علی بن محمد (ص 4) از کتابی در منطق به نام الاءرهاص نام برده شده که دیباجی (همان مقدمه ص بیست وپنج ) آن را جزو آثار ابوحامد ذکر کرده است .<br /><br />منابع : آقابزرگ طهرانی حیدربن علی آملی جامع الاسرار و منبع الاسرار چاپ هانری کوربن و عثمان اسماعیل یحیی تهران 1368ش عبدالله بن عیسی افندی اصفهانی ریاض العلماء و حیاض الفضلاء چاپ احمد حسینی قم 1401ـ1415 علی بن محمد ترکة اصفهانی تمهید القواعد چاپ جلال الدین آشتیانی تهران 1360ش همو کتاب المناهج فی المنطق چاپ ابراهیم دیباجی تهران 1376ش محمدرضا جلالی نائینی «ابوحامد صدرالدین محمد ترکة اصفهانی » در نامة شهیدی : جشن نامة استاد دکتر سیدجعفر شهیدی به اهتمام علی اصغر محمدخانی تهران : طرح نو 1374 ش رشیدالدین فضل الله کتاب مکاتبات رشیدی چاپ محمد شفیع لاهور 1364/ 1945 محمدبن عبدالکریم شهرستانی الملل و النحل ترجمة افضل الدین صدر ترکة اصفهانی چاپ محمدرضا جلالی نائینی ] تهران [ 1335 ش مدرس تبریزی خانبابا مشار فهرست کتابهای چاپی عربی تهران 1344ش مصلح الدین مهدوی تذکرة القبور یا دانشمندان و بزرگان اصفهان اصفهان 1348 ش .<br /><br />/ محمد زارع /<br /><br />2) صائن الدین علی بن محمد حکیم و عارف و فقیه و شاعر و ادیب سدة هشتم و نهم . کنیة او را ابومحمد ذکر کرده و نام وی را به صورت ابن ترکه ترکة خجندی صائن الدین صائن الدین ترکه صائن الدین ترکة خجندی و صائن الدین خجندی نیز آورده اند. او نوادة ابوحامد صدرالدین ترکة اصفهانی بود. صائن الدین مشهورترین و مهمترین شخصیت این خاندان به شمار می آید (ترکة اصفهانی 1360 ش ص 10 همو 1376 ش مقدمة دیباجی ص سی و دو). در منابع به زادگاه او اشاره نشده ولی از آنجا که پدر و جد وی ساکن اصفهان بودند به احتمال قریب به یقین در اصفهان به دنیا آمده است . تاریخ ولادت وی نیز در منابع ذکر نشده اما چون در پایان رساله اش نفثة المصدور اول تاریخ تألیف آن 829 ضبط شده (1351 ش ص 194 نیز رجوع کنید به همو 1376 ش مقدمة دیباجی ص سی و پنج ) و در اوایل همین رساله (1351ش ص 170) وی از 59 ساله بودن خود سخن گفته معلوم می شود که در 770 به دنیا آمده است (همو 1376 ش مقدمة دیباجی همانجا).<br /><br />صائن الدین سالها نزد برادر بزرگ خود که از عالمان عصر بود به تحصیل علوم دینی نظیر حدیث و تفسیر و فقه و اصول پرداخت (همو 1351 ش همانجا). بعد از آنکه تیمور در 789 اصفهان را تصرف کرد صائن الدین به همراه برادرانش به سمرقند کوچانده شد. در آنجا برادر بزرگش بر اساس وصیت پدرانش اسباب سفر او را فراهم آورد و وی به حجاز و مصر و شام رفت و سالها از مشایخ صوفیه و عالمان کسب دانش و معرفت کرد (همان ص 203 مدرس موسوی ص 104). سپس به ایران آمد و بعد از شنیدن خبر درگذشت تیمور در 807 به اصفهان برگشت .<br /><br />مدتی در اصفهان گوشه نشین بود تا اینکه به دعوت پیرمحمد نوادة تیمور و والی فارس به شیراز رفت . پس از کشته شدن پیرمحمد در 812 و به حکومت رسیدن برادرش اسکندر صائن الدین به دستگاه حکومت اسکندر راه یافت و از نزدیکان او شد. بعد از طغیان اسکندر علیه شاهرخ که به کشته شدن اسکندر انجامید و شاهرخ اصفهان و فارس را گرفت صائن الدین مجددا عزلت گزید و چون از نزدیکان اسکندر به شمار می آمد دشمنانش کوشیدند شاهرخ را نسبت به وی بدبین کنند. صائن الدین برای مصون ماندن از شر بدگویان به خراسان رفت و در سفر دوم شاهرخ وی را مورد لطف قرار داد و منصب قضای ولایت یزد را به او سپرد. بعد از این انتصاب صائن الدین به صوفیگری و خروج از مذهب سنت و جماعت و حروفیگری متهم و در این خصوص به برخی مطالب آثارش استناد شد و او را برای بازجویی به هرات خواندند (شهرستانی مقدمة جلالی نائینی ص 36 بهار ج 3 ص 230ـ 231 ترکة اصفهانی 1376 ش مقدمة دیباجی ص سی و هشت ). وی در رسالة نفثة المصدور اول (1351 ش ص 169ـ 194) که در حکم دفاعیه ای برای رفع اتهامها و نسبتهای ناروا از اوست شرح این ماجرا را خطاب به شاهرخ آورده است . همچنین در رسالة اعتقادات (همان ص 221ـ264) خطاب به شاهرخ عقیدة خود را نسبت به سنت و جماعت در برابر عیب جویانی که وی را از «طایفة صوفیه » می دانستند نوشته است .<br /><br />صائن الدین بار دیگر در 830 که احمد لر در مسجد هرات به جان شاهرخ سوءقصد کرد متهم و به حبس و تبعید و مصادرة اموال محکوم شد (مدرس موسوی ص 105). وی این رویدادها را در نفثة المصدور دوم (1351 ش ص 205ـ 217) خطاب به بایسنغر فرزند شاهرخ شرح داده است (نیز رجوع کنید بهشهرستانی مقدمة جلالی نائینی ص 37 مدرس موسوی همانجا).<br /><br />در منابع از فرزندان صائن الدین ذکری نشده اما خود او از ده فرزندش که در واقعة دستگیری او همراهش بوده اند سخن گفته است (ترکة اصفهانی 1351 ش ص 206). نام دو تن از پسران وی در آثارش آمده است : محمد که صائن الدین کتاب المناهج فی المنطق را به درخواست وی نوشته است ( رجوع کنید بهص 1) و افضل (همو 1376 ش مقدمة دیباجی ص سی ونهم ).<br /><br />شیخ سراج الدین بلقینی از جمله استادان صائن الدین بوده و صائن الدین در مصر از وی حدیث می شنیده است (همو 1351 ش ص 170 187). صائن الدین به همراه جمعی از بزرگان معاصر خود با سیدحسین اخلاطی ملاقات داشته و از او نیز مطالبی آموخته (قاسم انوار دیباچة نفیسی ص نودوپنج ) و احتمالا از محضر شمس الدین محمدبن حمزة فناری * (متوفی 834) مؤلف مصباح الانس نیز بهره برده است (ترکة اصفهانی 1376 ش مقدمة دیباجی ص چهل ودو).<br /><br />صائن الدین شاگردانی نیز تربیت کرد که از آن جمله اند: پسرش محمد (همان ص 1) میرسید محمد بدخشی ( رجوع کنید بهابن کربلائی ج 2 ص 115ـ116) پهلوان شمس الدین محمدبن عبدالله کاتبی نیشابوری از شاعران قرن نهم که در تصوف از مریدان و شاگردان صائن الدین بود (نفیسی ج 1 ص 297ـ 298) امیرسیداحمد لاله ای (متوفی 912 رجوع کنید به ابن کربلائی ج 2 ص 152ـ153) و شرف الدین علی یزدی (متوفی 834 ترکة اصفهانی 1376 ش مقدمة دیباجی ص چهل وسه ).<br /><br />صائن الدین در آثارش از جمله در تحفة علائیه (همو 1351 ش ص 147) خود را شافعی خوانده و در نفثة المصدور اول (همان ص 175) در دفاع و ستایش از مشایخ صوفیه آنان را اهل سنت و جماعت دانسته و شیعه و معتزله و فلاسفه را دشمنان سنت و جماعت ذکر کرده است اما شوشتری (ج 2 ص 41ـ42) به استناد یک بیت شعر خطاب به حضرت علی علیه السلام که به صائن الدین نسبت داده <br /><br />شده نام وی را در شمار عارفان شیعی آورده است . صائن الدین در آثار خود مانند رسالة شق قمر و ساعت (در شرح و تفسیر آیة اول سورة قمر) حضرت علی و اهل بیت علیهم السلام را بسیار ستوده و بیان حقیقت معنای انشقاق قمر و تفسیر معنای ساعت و حساب و میزان و حوض را مخصوص حضرت علی و اولاد آن حضرت دانسته است (ترکة اصفهانی 1351 ش ص 112 116).<br /><br />تاریخ درگذشت صائن الدین را 830 ( رجوع کنید به خواندمیر ج 4 ص 10 شوشتری ج 2 ص 42) 836 (ابن سهلان ساوی پیشگفتار دانش پژوه ص 39 بهار ج 3 ص 236 بر اساس نسخه ای از حبیب السیر که در دسترس وی بوده است ) و چهاردهم ذیحجة 835 (میرخواند قسم 6 ص 1164) ذکر کرده اند که احتمالا تاریخ اخیر درست است و برخی صرفا به سبب اینکه تاریخ درگذشت او آخر 835 بوده آن را به تسامح 836 ذکر کرده اند (مدرس موسوی ص 103ـ104).<br /><br />صائن الدین در بیشتر دانشهای روزگار خود از جمله در حکمت و عرفان و فقه و کلام و شعر و حروف و نقطه و اعداد و جفر تبحر داشته و در هریک از آنها تألیفاتی دارد. اندیشه ها و آرای وی یکی از مراحل مهم تکامل و پیشرفت حکمت و عرفان اسلامی به شمار می آید. بر خلاف این عقیدة شایع که حکمت اسلامی در قرن ششم با ابن رشد به پایان رسیده آثار صائن الدین نشان دهندة تداوم آن در ایران است . صائن الدین مهمترین حلقة رابط میان ابن سینا و غزالی و سهروردی و ابن عربی و خواجه نصیرالدین طوسی از یکسو و حوزة فلسفی اصفهان و حکمت متعالیة صدرالمتألهین شیرازی از سوی دیگر است (دیباجی ص 312). وی یکی از شخصیتهای مؤثر و بانفوذی بود که قبل از ملاصدرا در صدد تلفیق حکمت اشراقی و مشائی و عرفانی برآمد (ترکة اصفهانی 1351 ش مقدمة نصر ص ج ).<br /><br />صائن الدین برخی آثار خود را به عربی و برخی دیگر را به فارسی نوشته است . به نوشتة ملک الشعرای بهار (ص 229 238) نثر وی ادبی و فنی و به شیوة عطاملک جوینی و قدری بلیغتر و بی تکلفتر از آن است . وی نخستین دانشمندی است که حقایق علمی و فلسفی و عرفانی را به سبک ادبی بیان کرده است (دیباجی ص 313). آثار فارسی صائن الدین عبارت اند از: رسالة ضوءاللمعات در شرح لمعات عراقی در عرفان کتاب اسرار الصلوة در بارة رموز نماز به شیوة عرفانی رسالة شق قمر و ساعت یا شرح آیة اقتربت الس'اعة و انشق القمر تحفة علائیه در مسائل فقهی بر اساس مذاهب چهارگانة اهل سنت نفثة المصدور اول و نفثة المصدور دوم هر دو در شرح سوانح زندگی او رسالة اعتقادات و اعتقادیه هر دو در بارة اعتقادات وی رساله در معنی قابلیت در بارة معنای قابلیت به روش اهل معرفت رساله در بیان معنی عرفانی علم صرف یا صرف القلوب صاینی شرح حدیث عماء شرح حدیث «ان لکل شی ء قلبا و قلبالقرآن ی'س » نامه به فیروزشاه و شرح ده بیت از محیی الدین ابن عربی در فرق وجود و کون به روش عرفانی که در کتابی با عنوان چهارده رسالة فارسی از صائن الدین علی بن محمد ترکة اصفهانی به تصحیح سیدعلی موسوی بهبهانی و سیدابراهیم دیباجی در 1351 ش در تهران چاپ شده اند (نیز رجوع کنید به منزوی ج 2 بخش 2 فهرست ص 1798 دانش پژوه 1348 ش ج 1 ص 734 همو 1345ـ1346 ش ص 308ـ312) رسالة انجام در فرق علم حروف و علم تصوف که آن را ابراهیم دیباجی در 1356 ش در مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران (سال 24 ش 1 و 2) چاپ کرده است (نیز رجوع کنید به منزوی همانجا دانش پژوه 1345ـ1346 ش ص 310) رسالة نقطه در شرح حدیث «انا النقطة التی تحت الباء» منسوب به علی علیه السلام که آن را ابراهیم دیباجی در خرد جاودان جشن نامة سید جلال الدین آشتیانی (ص 315ـ323) چاپ کرده است (نیز رجوع کنید به منزوی همانجا دانش پژوه 1345ـ1346 ش ص 309) رسالة مناظرات خمس که آن را اکرم جودی نعمتی با عنوان عقل و عشق یا مناظرات خمس در 1375 ش در تهران به چاپ رسانده است (نیز رجوع کنید به منزوی دانش پژوه همانجاها مدرس موسوی ص 112ـ132) اطوار ثلاثه در بارة سه طور از اطوار صوفیان که آن را حسین داوودی تصحیح و در مجلة معارف (دورة 9 ش 2 مرداد و آبان 1371) چاپ کرده است رسالة حروف در بارة علم حروف سلم دارالسلام در احکام ارکان ایمان و اسلام سؤال الملوک در علم حروف شرح نظم الدر به فارسی و عربی مبدأ و معاد در بارة مبدأ و معاد به روش اهل عرفان مدارج افهام الافواج فی تفسیر آیة ثمانیة ازواج در تفسیر آیة ششم سورة زمر شرح گلشن راز که آن را کاظم دزفولیان در 1375 ش در تهران به چاپ رسانده است بزم و رزم مباحثه ای میان اهل بزم و شمشیر و قلم نامه های صائن الدین (بجز نامه اش به امیرفیروزشاه که چاپ شده ) مشتمل بر نامه هایی به بایسنغر امیرکارکیا امیرناصر کارکیا امیرعلاءالدین خواجه محمد پسرخواجه شیخ کججی (کجوجانی ) امیرعلاءالدین گیلانی خواجه تاج الدین امیرنعمت الله شرف الدین علی یزدی و نامه ای عرفانی و حروفی که مخاطب آن معلوم نیست دو مکتوب که وی آنها را به استدعای امیرنعمت الله نوشته یک مکتوب به خواجه ظهیرالدین محمد رسالة معما ترجمة احادیثی از پیامبر و حضرت علی و ائمه علیهم السلام (منزوی همانجا دانش پژوه 1345ـ1346 ش ص 308ـ312 ترکة اصفهانی 1376 ش مقدمة دیباجی ص چهل ونه ـ شصت مدرس موسوی ص 112ـ132).<br /><br />آثار عربی صائن الدین عبارت اند از: تمهیدالقواعد * در عرفان نظری المناهج فی المنطق در منطق به روش مشائیان که آن را ابراهیم دیباجی در 1376 ش در تهران چاپ کرده است انزالیه در نزول کتاب الاهی و کیفیت و مراتب آن که مدرس موسوی در 1349 ش آن را در مجموعه سخنرانیها و مقاله ها در بارة فلسفه و عرفان اسلامی (ص 136ـ145) چاپ کرده است اجازة روایت کتاب المصابیح که اجازه ای برای یکی از فضلای عصر به نام یونس است الاربعینیة در شرح حدیث «من حفظ علی ' امتی أربعین حدیثا ینتفعون بها بعثه الله تعالی ' یوم القیامة فقیها عالما» و خصوصیات عدد اربعین و اهمیت آن در علم حروف اصطلاحات الصوفیه در بارة واژه های صوفیان البائیه در علت تقدم حرف «ب » در قرآن نسبت به حروف دیگر شرح تجلی ذاتی ابن هود مغربی تقدیم العقل علی النفس در تقدیم عقل بر تمام قوای نفسانی به طریق اهل معرفت و حروف شرح البسمله بر اساس اصول اهل معرفت و حروف شرح خطبة تفسیر « الکشاف » شرح فصوص الحکم که محسن بیدارفر آن را در 1378 ش در قم چاپ کرده است المحمدیه در تبیین و تفسیر نام محمد و مرتبة ولایت ختمیة نبویه بر اساس اصول اهل معرفت المفاحص در علم حروف و اعداد مهر نبوت در شرح مهر نبوت رساله در شرح حقیقت وحدت مطلقة ذاتیه یا الختمیه در بارة وحدت مطلق ذاتی به روش عرفانی شرح حدیث الایمان یا شرح دو حدیث نبوی تفسیر فلسفی و عرفانی و حروفی دو حدیث از پیامبر اکرم شرح حدیثی از پیامبر در بارة اهمیت قرآن و تعالیم دین و نکوهش بدعت . علاوه بر این منظوماتی به فارسی و عربی از او مانده است (مدرس موسوی دانش پژوه 1345ـ1346 ش ترکة اصفهانی 1376 ش مقدمة دیباجی همانجاها).<br /><br />آقابزرگ طهرانی (ج 9 قسم 2 ص 570) نیز از دیوان صائن الدین اصفهانی نام برده است . همچنین نسخه ای به نام منشئات را از صائن الدین دانسته اند ( رجوع کنید به بیانی ص 239).<br /><br />منابع : آقابزرگ طهرانی ابن سهلان ساوی تبصره و دو رسالة دیگر در منطق چاپ محمدتقی دانش پژوه تهران 1337 ش ابن کربلائی روضات الجنان و جنات الجنان چاپ جعفر سلطان القرائی تهران 1344ـ 1349 ش عبدالله بن عیسی افندی اصفهانی ریاض العلماء و حیاض الفضلاء چاپ احمد حسینی قم 1401ـ 1415 محمدتقی بهار سبک شناسی تهران ?] 1321 ش [ مهدی بیانی «مجموعة منشئات » راهنمای کتاب سال 4 ش 3 (خرداد 1340) علی بن محمد ترکة اصفهانی تمهیدالقواعد چاپ جلال الدین آشتیانی تهران 1360 ش همو چهارده رسالة فارسی چاپ علی موسوی بهبهانی و ابراهیم دیباجی تهران 1351 ش همو کتاب المناهج فی المنطق چاپ ابراهیم دیباجی تهران 1376 ش خواندمیر محمدتقی دانش پژوه فهرست میکروفیلمهای کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران ج 1 تهران 1348 ش همو «مجموعة رسائل خجندی » فرهنگ ایران زمین ج 14 (1345ـ1346 ش ) ابراهیم دیباجی « رسالة نقطة ابن ترکة اصفهانی » در خردجاودان : جشن نامة استاد سیدجلال الدین آشتیانی به کوشش علی اصغر محمدخانی و حسن سیدعرب تهران : فرزان 1377 ش نورالله بن شریف الدین شوشتری مجالس المؤمنین تهران 1354 ش محمدبن عبدالکریم شهرستانی الملل و النحل ترجمة افضل الدین صدر ترکة اصفهانی چاپ محمدرضا جلالی نائینی ] تهران [ 1335 ش علی بن نصیر قاسم انوار کلیات قاسم انوار چاپ سعید نفیسی تهران 1337 ش علی مدرس موسوی «احوال و آثار صائن الدین ترکة اصفهانی به انضمام رسالة انزالیة او» در مجموعة سخنرانیها و مقاله ها در بارة فلسفه و عرفان اسلامی به اهتمام مهدی محقق و هرمان لندلت تهران : دانشگاه مک گیل مؤسسة مطالعات اسلامی (شعبة تهران ) 1349 ش احمد منزوی فهرست نسخه های خطی فارسی تهران 1348ـ 1353 ش محمدبن خاوندشاه میرخواند روضة الصفا تهذیب و تلخیص عباس زریاب تهران 1373 ش سعید نفیسی تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی تا پایان قرن دهم هجری تهران 1363 ش .<br /><br />/ سیدعلی موسوی بهبهانی و محمد زارع /<br /><br />3) افضل الدین محمدبن صدرالدین عالم و فقیه سدة نهم . وی به خواجه افضل بن صدر نیز مشهور است . از تاریخ تولد و زادگاه او اطلاعی در دست نیست . وی در محلة نیماروت / نیمارود اصفهان می زیست (نفیسی ج 1 ص 449). خانوادة او به علت نامعلومی از خجند به اصفهان مهاجرت کردند (مدرس تبریزی ج 1 ص 165) احتمالا رونق علم در اصفهان در مهاجرت آنان مؤثر بوده است . در نوع نسبت افضل الدین محمد با خاندان ترکة اصفهانی اختلاف نظر هست وی را پسرعموی صائن الدین علی بن محمد ترکة اصفهانی (شهرستانی مقدمة جلالی نائینی ص 38) یا برادرزادة او ( دائرة المعارف بزرگ اسلامی ذیل «آل ترکه ») دانسته اند و قاضی احمد منشی قمی در خلاصة التواریخ (ج 2 ص 755) وی را پسر خواجه صدرالدین محمد ترکة اصفهانی معرفی کرده است .<br /><br />افضل الدین در850 به قتل رسید. در این باره نوشته اند که میرزا سلطان محمد در محرم 850 بر شهر اصفهان تسلط یافت و جمعی از اکابر آنجا از جمله افضل الدین را مورد محبت قرار داد. شاهرخ جد میرزا سلطان محمد با شنیدن خبر عصیان نوه اش به اصفهان رفت و گروهی از علما و اعیان آنجا از جمله افضل الدین را به اتهام همدستی با سلطان محمد اسیر کرد و به ساوه برد و پنج تن از بزرگان از جمله افضل الدین را به اتهام مذکور در دروازه های ساوه حلق آویز کرد (کاتب یزدی ص 242 دولتشاه سمرقندی ص 256 روملو ج 11 ص 260 منشی قمی ج 2 ص 755ـ 756).<br /><br />افضل الدین در 842 ترجمة کتاب الملل والنحل شهرستانی را از عربی به فارسی با عنوان تنقیح الادلة و العلل فی ترجمة الملل و النحل آغاز کرد و در 843 آن را در اصفهان به پایان رساند (شهرستانی مقدمة جلالی نائینی ص 47ـ 48). ذبیح الله صفا (ج 4 ص 497ـ499) تاریخ ترجمة این اثر را بین سالهای 846 تا 851 دانسته است یعنی زمانی که سلطان محمد به ولایت عراق منصوب شد زیرا افضل الدین در مقدمه از سلطان محمد و توجه و تشویق او سخن گفته است ولی با توجه به تاریخ وفات افضل الدین سال 851 قطعا اشتباه است . همچنین به نظر جلالی نائینی (شهرستانی همان مقدمه ص 39 48) هنگامی که سلطان محمد در 845 به عراق عجم رفت تختگاه خود را قم قرار داد و علمای اصفهان و یزد و شهرهای دیگر را گردآورد و افضل الدین نیز که از اکابر اصفهان بود به قم رفت و از توجه و عنایت و نعمت وی بهره مند شد. ظاهرا در همین زمان صفحه ای (قبل از فهرست کتاب ) بر مقدمة ترجمة خود افزود و در آن سلطان محمد را ستود. <br /><br />نثر ترجمة افضل الدین بسیار پیچیده و همراه با حشو و اضافات است . وی در این ترجمه برای اجتناب از متهم شدن به تکفیر در رد عقاید فرقه های مختلف در هر جا شرحی داده و ابیاتی نیز سروده و به آن افزوده است (همان مقدمه ص 48ـ49). متنی که وی از الملل والنحل در دست داشته نواقصی داشته و او نتوانسته است ترجمة کاملی از آن فراهم آورد. خود وی نیز به دلایلی بعضی قسمتهای الملل والنحل را ترجمه نکرده که عبارت اند از: سخنان شیخ الرئیس در منطق و حکمت و طبیعیات و قسمت عقاید عرب در دورة جاهلیت تا ابتدای بخش مربوط به معطلة عرب (شهرستانی مقدمة جلالی نائینی ص 49 مؤخرة ترکة اصفهانی ص 369ـ370).<br /><br />منابع : دائرة المعارف بزرگ اسلامی زیرنظر کاظم موسوی بجنوردی تهران 1367ش ـ ذیل «آل ترکه » (از محمدعلی مولوی ) دولتشاه سمرقندی تذکرة الشعراء چاپ محمد رمضانی تهران 1338ش روملو محمدبن عبدالکریم شهرستانی الملل و النحل ترجمة افضل الدین صدر ترکة اصفهانی چاپ محمدرضا جلالی نائینی ] تهران [ 1335ش ذبیح الله صفا تاریخ ادبیات در ایران ج 4 تهران 1363ش احمدبن حسین کاتب یزدی تاریخ جدید یزد چاپ ایرج افشار تهران 1357ش مدرس تبریزی احمدبن حسین منشی قمی خلاصة التواریخ چاپ احسان اشراقی تهران 1359ـ1363ش سعید نفیسی تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی تا پایان قرن دهم هجری تهران 1363 ش .<br /><br />/ منی ' علی نژاد /<br /><br />4) افضل الدین محمدبن حبیب الله حکیم و فقیه و قاضی و شاعر سدة دهم . از تاریخ تولد و زادگاه وی اطلاعی در دست نیست . در شرح حال او آورده اند که ابتدا در کاشان علم آموخت بعد به عراق رفت و به تصحیح و تکمیل عقاید دینی خود پرداخت و نزد علمای شام و حجاز نیز تلمذ نمود و سپس به وطن بازگشت (امین احمد رازی ج 2 ص 954). وی شاگرد فقیه نامور و محقق شیعه مولی احمد اردبیلی معروف به مقدس اردبیلی (متوفی 993) بود و مقاله ای نیز در رد نظریة استادش در بارة مسئلة اصولی «الامر بالشیی ء نهی عن ضده الخاص » نوشت (آقابزرگ طهرانی 1366 ش ص 210 همو 1403 ج 21 ص 397).<br /><br />افضل الدین در زمان شاه طهماسب صفوی (930ـ984) از اصفهان به پایتخت (قزوین ) سفر کرد و موردتوجه شاه قرار گرفت و قاضی عسکر شد (منشی قمی ج 2 ص 755 اسکندربیگ منشی ج 1 ص 246 امین احمد رازی همانجا). شاه اسماعیل دوم صفوی (984ـ 985) با اینکه نسبت به علما بی توجه بود به وی عنایت خاص داشت و افضل الدین اکثر اوقات از مجلسیان شاه بود. افضل الدین پس از فوت شاه اسماعیل دوم به اصفهان رفت و به امر قضا مشغول شد ولی به جهت ناسازگاری حکام وقت منصب قضا را رها کرد و به مشهد رفت و در آنجا به تدریس پرداخت و همچنین کلیددار و خادم روضة مقدس شد (منشی قمی اسکندر منشی همانجاها). مشهورترین شاگردان وی قاضی نورالدین اصفهانی و علا می چلبی و ابوالقاسم بن ابی حامد انصاری کازرونی بودند (انصاری کازرونی ص 7 88 خوانساری ج 1 ص 213 آقابزرگ طهرانی 1403 ج 9 قسم 1 ص 85). او بین سالهای 970 تا 990 در عراق ] عجم [ و خراسان مرجعی صاحب صلاحیت دانسته می شد (انصاری کازرونی ص 7). در 991 که به همراه شاهزاده حمزه میرزا از خراسان به اصفهان برمی گشت بر اثر بیماری در ری درگذشت و در آستانة حرم امامزاده عبدالعظیم دفن شد (منشی قمی اسکندر منشی همانجاها). گفته اند که وی در طی زندگی خود سفری به هندوستان داشته است (آقابزرگ طهرانی 1403 ج 2 ص 404 همو 1366 ش همانجا).<br /><br />وی در علوم عقلی و نقلی متبحر و سرآمد بود. شعر نیز می سرود و «افضل » تخلص می کرد. به نوشتة آقابزرگ طهرانی (1403 همانجا) و صادقی افشار (ص 43ـ44) او دارای دیوان شعر بوده است .<br /><br />آثار وی عبارت اند از: انموذج العلوم مشتمل بر کلام و منطق و حکمت و هندسه و فقه و اصول (آقابزرگ طهرانی 1403 ج 2 ص 404) المسائل الخمسة در کلام و منطق و اصول و موضوعات دیگر (همان ج 20 ص 346) و رسالة فی المعقولات الثانیة (همان ج 21 ص 266).<br /><br />منابع : محمدمحسن آقابزرگ طهرانی الذریعة الی تصانیف الشیعة چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی بیروت 1403/1983 همو طبقات اعلام الشیعة : احیاء الداثر من القرن العاشر چاپ علی نقی منزوی تهران 1366 ش اسکندر منشی تاریخ عالم آرای عباسی چاپ محمداسماعیل رضوانی تهران 1377 ش امین احمد رازی تذکرة هفت اقلیم چاپ محمدرضا طاهری (حسرت ) تهران 1378 ش ابوالقاسم بن ابی حامد انصاری کازرونی مرقوم پنجم کتاب سلم السموات : در شرح احوال شعرا و چکامه سرایان و دانشمندان چاپ یحیی قریب تهران 1340 ش خوانساری صادق صادقی افشار تذکرة مجمع الخواص ترجمة عبدالرسول خیامپور تبریز 1327 ش احمدبن حسین منشی قمی خلاصة التواریخ چاپ احسان اشراقی تهران 1359ـ1363 ش .<br /><br />/ منی ' علی نژاد /<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-3789517998027493282?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-53043271147586582042007-10-10T12:29:00.001-07:002007-10-10T12:29:46.505-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>نصاب ترکی به فارسی</strong><br /><br />مؤلف: میرزا محمد قلی بن محمد رضا، قهفرّخی اصفهانی متخلص به ”فقیر” (سدۀ 13هـ/سدل 19م)<br />موضوع: لغت<br />زبان: ترکی آزربايجانی و فارسي<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-5304327114758658204?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-47916898244349024082007-08-04T23:58:00.000-07:002007-08-04T23:59:04.351-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>سٶزوموز</strong><br /><br /><strong>ظلم مثلث</strong><br /><br /><strong>٢٠٠٧- اوراق آيي (جولاي)</strong><br /><br />در ادبيات سياسي فارسي تعبير عربي به شكل ظلم مضاعف براي توصيف وضعيت برخي از گروههاي اجتماعي مانند زنان، ملتها و ... وجود دارد. مراد از ظلم مضاعف آن است كه اين گروهها علاوه بر معروض بودن به تضييق برخي از حقوق توسط دولت كه همه شهروندان ايران به صرف ايراني بودن از آنها محرومند، داراي برخي محروميتهاي ويژه خود نيز هستند.<br /><br />هنگامي كه از ملل ايراني سخن گفته مي شود، اين اصطلاح براي تاكيد بر حقوقي كه اين گروهها در مقايسه با قوم فارس توسط دولت جمهوري اسلامي از آنها محروم نگاه داشته مي شوند بكار ميرود. اين حقوق شامل رسمي و دولتي نبودن زبان اين ملل، نام برده نشدن از اين ملل و زبانشان به اسم در قانون اساسي (بر خلاف قوم فارس)، عدم اداره امور سياسي و فرهنگي خود، معروض بودن به تبعيض دولتي در تخصيص اعتبارات و عدم برخورداري از امكانات برابر رشد و توسعه اقتصادي در مناطق غيرفارس.... است. از اين جنبه ها همه ملل ايران به جز فارسها تحت ستم مضاعف ملي قرار دارند.<br /><br />اما هنگام بررسي گروههاي منسوب به ملت ترك در ايران، به مواردي برخورد مي شود كه نمي توان آنرا با اصطلاح ظلم مضاعف توصيف نمود. در اين موارد گروههاي ترك از محروميت و تضييق حقوق ديگري نيز رنج ميبرند كه شايسته است آنرا به عنوان ظلم ثلاثي و يا ظلم مثلث ناميد.<br /><br /> <strong>ظلم مثلث در استان همداني آزربايجان</strong><br /><span class="fullpost"><br />اخيرا در مطلبي از نشريه سينا چاپ استان همدان، گفته مي شود كه اهالي ترك اين استان كه اكثريت جمعيت استان را نيز تشكيل مي دهند، به تبعيضات اعمال شده توسط سازمان صدا و سيماي استاني اعتراض نموده و خواستار تاسيس شبكه تلويزيوني خاص خود، و يا الحاق خود به پوشش تلويزيوني استان مجاور زنجان كرده اند: "براي نيمه شمالي استان همدان كه بيش از يك ميليون نفر ترك در آن ساكن اند نيز يك شبكه راديو و تلويزيوني محلي مستقل از شبكه راديو و تلويزيون مركز همدان داير شود يا اينكه نيمه شمالي استان همدان (مناطق ترك نشين) زير پوشش شبكه استاني راديو و تلويزيون استان زنجان قرار گيرد. .... سهم يك ميليون ترك استان همدان از شبكه استاني راديو و تلويزيون همدان، فقط يك ساعت برنامه اخبار تركي (البته تركيفارسي!) است و ديگر هيچ! نه تنها هيچگونه برنامه و سريال و فيلم و ... به زبان تركي پخش نمي شود و از موسيقي تركي همدان و در مجموع موسيقي آزربايجاني در آن خبري نيست بلكه حتي در برنامه هاي اندكي هم كه با زبان فارسي در مورد مردم ترك نيمه شمالي استان همدان است تلاش مي شود كه فضاي آن برنامه ها غير تركي شود. .... به تقاضاها و اعتراضات مكرر مردم ترك استان همدان در طي اين چند سال توجهي نمي نمايند".<br /><br />البته محروم بودن تركان استان همدان از حقوق ملي خود از جمله همين حق داشتن تلويزيون استاني تركي، بي شك مي تواند در مقوله ظلم مضاعف گنجانده شود. اما هنگامي كه وضعيت تركان شمال استان همدان كه اكثريت جمعيت اين استان را تشكيل ميدهند با كردان جنوب استان آزربايجان غربي كه اقليتي در اين استانند را مقايسه كنيم در مي يابيم كه اين محروميت نه با ظلم مضاعف بلكه با ظلم مثلث قابل توجيه است. كردان جنوب استان آزربايجاني غربي- در حاليكه اقليتي ملي در اين استان اند- داراي مركز تلويزيوني استاني ويژه خود و مستقل از مركز استان اورميه اند: "در استان آزربايجان غربي، اقليت كردي ساكن مناطق جنوبي آن استان، داراي شبكه تلويزيوني و راديوئي محلي به مركزيت مهاباد و مستقل از شبكه استاني مركز اروميه هستند". اما تركان شمال استان همدان در حاليكه اكثريت ملي در اين استان را تشكيل مي دهند نه تنها از تسلط بر مركز تلويزيون استاني محرومند (اين مركز به اقليت قومي فارس اين استان تعلق دارد)، بلكه حتي از داشتن مركز تلويزيوني استاني ويژه خود مانند آنچه كردان استان آزربايجاني از آن برخوردارند، نيز محرومند.<br /><br /><strong>بيش از نيمي از آزربايجان معروض به ظلم مثلث است</strong><br /><br />اين وضعيت شرم آور در شمال غرب كشور منحصر به استان آزربايجاني همدان نيست. در استانهاي آزربايجاني قزوين، مركزي، تهران و قم و نيز بخشهاي آزربايجاني استانهاي كردستان، كرمانشاهان و گيلان نيز وضعيتي مشابه حتي اسف انگيزتر وجود دارد. بر اساس بعضي ويژگيهاي مشترك اين استانها را مي توان به سه دسته "همدان-قزوين-مركزي"، "تهران-قم" و "گيلان-كردستان-كرمانشاهان" تقسيم نمود.<br /><br />در دسته همدان-قزوين-مركزي، اكثريت مطلق جمعيت اين استانها را تركان تشكيل مي دهد، اما اكثريت جمعيت مراكز استانها يعني شهرهاي همدان، قزوين و سلطان آباد (اراك) در دهه ها و يا سده اخير فارس زبان شده است. بنابر اين در اين استانها اكثريت ترك استان، تحت حاكميت اقليت عمدتا فارس ساكن در مركز استان قرار دارد. اين نمونه كلاسيك ظلم مثلث است.<br /><br />در دسته تهران-قم علاوه بر بخشهاي ترك نشين غربي اين استانها، اكثريت جمعيت مركز استان يعني شهرهاي تهران و قم نيز ترك است. اما به سبب آنكه تهران پايتخت سياسي كشور و قم پايتخت مذهبي آن بشمار ميرود اين مراكز از پايگاههاي قوميتگرائي فارسي در كشور شمرده مي شوند و سياست غليظ فارسگرائي و ناديده گرفتن خشن حقوق ملي تركان ساكن در اين دو شهر و بخشهاي ترك نشين غرب اين استانها از طرف دولت تعقيب مي شود. در نتيجه اكثريت ترك اين دو شهر نيز، مانند بقيه اهالي ترك استان از كليه حقوق ملي خود محروم نگاهداشته شده اند و البته در مراكز صدا و سيماي اين استانها هم كوچكترين حضوري ندارند.<br /><br />در دسته سوم يعني گيلان-كردستان-كرمانشاهان، تركان اقليتي كوچك در استانند. در استان گيلان بخشهاي آزربايجاني و ترك نشين در شهرستانهاي آستارا، هشتپر، انزلي... در شمال استان و رودبار در جنوب استان؛ در استان كردستان عمدتا در شهرستانهاي بيجار و قروه و در استان كرمانشاهان در شهرستان سنقر قرار دارد. اين تركان كه در مراكز استاني نيز حضور قابل ملاحظه اي ندارند، و بويژه در استان كردستان توسط مقامات استاني از همه حقوق ملي خود محروم از جمله حضور در صدا و سيماي استاني محروم نگاه داشته شده اند (مقايسه كنيد حقوق كردان در جنوب استان آزربايجان غربي مثلا داشتن مركز صدا و سيماي مستقل را با حقوق تركان در استان كردستان كه از داشتن چنين حقي محرومند). اينها نيز نمونه بارز ظلم مثلثند.<br /><br /><strong>ظلم مثلث در استان خراسان شمالي از افشار يورد</strong><br /><br />افشار يورد منطقه ترك نشين شمال شرق كشور است و از مناطق ترك نشين استان خراسان شمالي، كه اكثريت مطلق جمعيت آن ترك است و استان خراسان رضوي تشكيل ميشود. مركز استان خراسان شمالي شهر ترك نشين بجنورد است. در اين شهر ترك نشين و مركز استان، راديو داراي برنامه هائي به زبانهاي كردي و تركمني است اما عليرغم خواست و اعتراض مكرر مردم داراي هيچ گونه برنامه اي به زبان تركي، زبان اصلي و عمده بجنورد و خراسان شمالي نيست. علي اكبر سراجي محقق و شاعر ترك و سراينده منظومه ياد اولسون در اين باره مي گويد: "راديو بجنورد به زبانهاي كرمانجي و تركمني برنامه دارد ولي به زبان تركي كه زبان اصلي بجنورد است٬ برنامه اي ندارد. در اين مورد بارها به راديو بجنورد اعتراض شده است". در باره وجود برنامه هاي تلويزيوني به زبان تركي بنده شخصا معلوماتي ندارم اما گمان نمي كنم كه وضع تلويزيون بهتر از راديو بوده باشد.<br /><br /><strong>ظلم مثلث در استانهاي فارس، اصفهان و .... از قاشقاي يورد</strong><br /><br />قاشقاي يورد منطقه ترك نشين متراكم در جنوب ايران است. اين منطقه بخشهاي وسيعي از استانهاي فارس، اصفهان و برخي از استانهاي مجاور را در بر مي گيرد. قاشقاي يورد شامل همه مناطق ترك نشين جنوب ايران است و منحصر به مناطق صرفا قاشقاي نشين نيست، بلكه اصطلاح قاشقاي يورد، علاوه بر اتحاديه ايلات ترك قاشقاي، همه تركان فريدن، ابيورد، تركان داخل در اتحاديه ايلي خمسه (بئش اويماق)، گروههاي افشار، شاهسئوه ن، قاراگٶزلو و همه ديگر تركان ايلي و غير ايلي كوچك و بزرگ ساكن در جنوب ايران را نيز در بر مي گيرد. (در واقع قاشقايي نامي اختياري براي اتحاديه ايلي تركان بوده كه در طول زمان گروههاي ايلي ترك مختلفي به آن ملحق و يا از آن جدا شده اند. امروز نيز مصلحت است كه – به دليل كثرت قشقائيان، تاريخ سياسي برجسته شان، وجود تقسيماتي اداري بنام ولايت قشقائي در سابق و نيز شعور ملي تركي بالاي ايلات تركي داخل در اين اتحاديه، تمام تركان جنوب ايران، بويژه گروههاي ايلي مانند تركان اتحاديه ايلي خمسه بهارلو، ايناللو، نفر و... ، افشار، بوچاقچي، شاهسئوه ن، قاراگٶزلو .... داوطلبانه به اتحاديه تركي قاشقاي ملحق شوند و در سايه اين اتحاديه به روند ادغام انساني، فرهنگي، ايلي، زباني و سياسي و سرزميني بين تركان جداسر در جنوب ايران شتاب بخشند).<br /><br />امروز هم در استان فارس و هم در استان اصفهان جمعيت بسيار قابل ملاحظه اي از اهالي را -حتي طبق برخي از منابع اكثريت جمعيت را - تركان ايلي و غيرايلي تشكيل مي دهند. اما اين تركان بر خلاف وضعيت استانهاي ديگر كه گروههاي ملي در آنها داراي اكثريت اند مانند استان كردستان و ..... از هيچگونه حضور قابل ملاحظه اي در سيما و صداي استان برخوردار نيستند. از اينرو تركان اين استانها نيز استحقاق آنرا دارند كه در گروه معروض به ظلم مثلث جاي داده شوند.<br /><br /><strong>روش تقليل ظلم مثلث به ظلم مضاعف</strong><br /><br />به نظر ميرسد علاوه بر اهتمام براي نيل به اهداف عمومي كه دير يا زود محقق خواهند شد مانند رسمي و دولتي شدن زبان تركي، ايجاد راديو و تلويزيونهاي تركي سراسري و تصحيح مرزهاي استاني فعلي بر اساس بافت ملي ساكنين و ... تركان هر استان و شهرستان مي بايست بر اساس شرايط ويژه خود اهداف مشخصي را تبيين و براي تحقق آنها به طور پيگير و متشكل اقدام نمايند. مي بايد فرهنگيان و روشنفكران و مردم خواستار تاسيس و يا افزايش برنامه هاي راديو تلويزيوني اعم از فيلم، خبر، موسيقي،... به زبان تركي شوند، اين خواستها را پي در پي در نشريات و سايتهاي اينترنتي منعكس نمايند و به گوش مسئولين محلي و مخصوصا نمايندگان مجلس برسانند، براي تحقق هر چه سريعتر اين خواستهاي دمكراتيك، آنها را به ميان مردم برده، افكار عمومي توده ترك در حمايت از آنها را شكل دهند، در صورت مساعد بودن شرايط همانگونه كه در نمونه استان همدان ديده مي شود، خواستار تاسيس مراكز راديو تلويزيوني مختص خود در استان شوند و يا قرار گرفتن تحت پوشش استان مجاور ترك نشين با برنامه هاي تركي بخواهند. و يا مانند نمونه بيجار و آستارا اساسا خواهان انتزاع از استانهاي مطبوع و الحاق به استانهاي آزربايجاني مجاور مانند اردبيل و زنجان شوند. <br /><br /><strong>گئرچه يه هو!!!</strong><br /></span><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-4791689824434902408?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-64390025812715646352007-05-16T14:32:00.000-07:002007-05-16T14:33:05.236-07:00<strong>تاسیس انجمن چاغری در دانشگاه صتعتی اصفهان </strong><br /><br />بنا براخبار رسیده از خبرنگار جنبش دانشجویی آذربایجان در اصفهان هفته گذشته انجمن چاغری(انجمن دانشجویان ترک دانشگاه صنعتی اصفهان) با شرکت بیش از ۶۰ نفر از دانشجویان این دانشگاه شروع به کار کرد در این برنامه که به منظور رای گیری و انتخاب شورای مرکزی انجمن ترتیب یافته بود ۱۰ نفر از کاندیداها به تبیین برنامه های خود پرداخته و بعداز رای گیری تعداد ۵ نفر از آنها انتخاب شدند.<br /><br />طبق گفته دبیر انجمن چاغری برنامه های این انجمن رسیدگی به مشکلات دانشجویان ترک و برگزاری همایش -کنسرت- بزرگداشت و دیگر برنامه های آذربایجانی و برگزاری کلاسهای آمزش زبان ترکی آذربایجانی و ...... می باشد. همچنین دبیر انجمن چاغری در گفتگو با خبرنگار جنبش دانشجویی آذربایجان خواستار رساندن کمک و همکاری بیش از بیش دیگر انجمن های آذربایجانی در سایر دانشگاهها به انجمن چاغری بودند<br /><br />اذربایجان اویرنجی حرکاتی<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-6439002581271564635?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-50256714697635830722007-05-16T14:31:00.000-07:002007-05-16T14:32:10.394-07:00<strong>پخش گسترده ویژه نامه اویرنجی گونو در دانشگاههای اصفهان </strong><br /><br />بنا براخبار رسیده از خبرنگار جنبش دانشجویی آذربایجان در اصفهان دیروز سه شنبه ۱۸ اردیبهشت ویژه تامه هایی تحت عنوان" اویرنجی گونو "حاوی ۱۰ مقاله در مورد جنبش دانشجویی آذربایجان و حرکت ملی آذربایجان در بین دانشجویان ترک دانشگاههای اصفهان پخش شده که مورد استقبال کلیه دانشجویان قرار گرفته است. امروز نیز دانشجویان این دانشگاهها با جمع شدن در بعضی کلاسها و خوابگاههای دانشجویی روز دانشجو در آذربایجان را گرامی داشته و بین دوستان شیرینی پخش می کردند.<br /><br />آذربایجان اویرنجی حرکاتی<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-5025671469763583072?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-1168543544038190372007-01-11T11:25:00.000-08:002007-01-11T11:25:44.050-08:00<strong>پخش سيدي و شبنامه در دانشگاههاي اصفهان</strong><br /> <br />طبق خبر هاي رسيده از دانشگاه هاي آزاد و سراسري اصفهان دانشجويان هويت طلب آذربايجاني مقيم اين دانشگاهها اقدام به پخش شبنامه و سي دي هايي در مورد اوضاع و شرايط سياسي آذربايجان در بين دانشجويان ترك اين دانشگاهها كرده اند همچنين در اين شبنا مه ها از كليه دانشجويان براي شركت در مراسم هاي روز جهاني زبان مادري دعوت شده است<br /> <br /> <br />آذربايجان اويرنجي حركاتي -خبر بولومو-ايصفاهان<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-116854354403819037?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-1161793109367597892006-10-25T09:14:00.000-07:002006-10-25T09:18:29.376-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong>بررسي زبان و لهجه‌‏هاي تركي جنوب ايران در انجمن ايران‌‏شناسي فرانسه در ايران</strong> </FONT><br /><br />تهران- خبرگزاري كار ايران<br /><br />زبان و لهجه‌‏هاي تركي جنوب ايران در انجمن ايران‌‏شناسي فرانسه در ايران بررسي مي‌‏شود . <br />به گزارش خبرنگار گروه فرهنگ و انديشه ايلنا، انجمن ايران شناسي فرانسه در ايران، ساعت 17 روز شنبه اول مهرماه نشستي با عنوان بررسي زبان و لهجه‌‏هاي تركي جنوب ايران برگزار مي‌‏كند . <br />"ژيل اوتيه" , استاديار موسسه ملي زبان و تمدن شرق از پاريس، سخنران اين نشست است . <br /><br />همچنين در اين انجمن , روز چهارشنبه 5 مهرماه نشستي با عنوان "تاريخ كتاب هاي سربي در دور قاجار" با سخنراني پروفسور "اولريش مارزلف" از آكادمي علوم گوتينگن برگزار مي شود .<br />لازم به ذكر است , علاقمندان مي توانند براي شركت در اين نشست ها در روزهاي ياد شده به انجمن ايران شناسي فرانسه در ايران واقع در خيابان فلسطين جنوبي , خيابان شهيد نظري , كوي اديب , پلاك 52 مراجعه كنند . <br /><br />پايان پيام<br />کد خبر: 349137<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-116179310936759789?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-1148848964725404022006-05-28T13:41:00.000-07:002006-05-28T13:42:44.736-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong>دانشجويان ترك زبان دانشگاه اصفهان</strong></FONT><br /><br />اولو تانرينين آديلا و ياديلا<br /><br />حيدر بابا مرد اوغوللار دوغگينان نامردلرين بورونلارين اووگينان<br /><br />يا ايهاالذين آمنوا لا يسخر قوم من قوم …. (سوره حجرات)<br />در پي انتشار كاريكاتور توهين آميز در روزنامه ايران و جريحه دار كردن احساسات پاك ملت آگاه آذربايجان بار ديگر دست پنهان وكثيف نژادپرستي ار آستين روزنامه ايران ذات تفرقه انداز خود را نشان داد غافل از اينكه اين ملت در تمام عرصه ها افتخار پيشتازي را بر پيشاني دارد و سردمداران اين اعمال نژادپرستانه به خوبي به اين امر واقفند كه نخستين گام براي از بين بردن يك ملت تحقير آن ملت و از بين بردن زبان آن ملت مي باشد . اين اولين بار نيست كه ملت ما توهين را بر دوش دل پاك و زخمي خود به يدك مي كشد .<br />ما جمعي از دانشجويان دانشگاه اصفهان در حمايت از حقوق قانوني ملت سرافراز آذربايجان در اقصا نقاط كشور در خصوص اعتراض به مطالب و كاريكاتور توهين آميز روزنامه ايران خواستار برخورد جدي و قاطع با عاملان اين حركت نژاد پرستانه هستيم مطالبات حقه ي خود را طبق بندهاي ذيل اعلام مي كنيم:<br />1- احترام و كرامت به كرامت انسانها با درك اين مهم كه در كشوري اسلامي و متمدن زندگي مي كنيم كه بايد سرآمد كليه اسناد حقوق بشر باشد .<br />2- عذر خواهي رسمي وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي .<br />3- اشد مجازات براي عاملين اعمال نژادپرستانه ، برخورد قضايي با مدير مسؤل سردبير و نويسنده مطالب .<br />4- پايان دادن به سياست هاي نژاد پرستانه .<br />5- اجراي اصول 15-19-14 قانون اساسي خصوصا اصل راجع به تدريس زبان تركي در مدارس مناطق ترك نشين.<br />6- توقف تمامي اشكال توهين به تركها (اعم از نشريات و صدا وسيما )و احترام به هويت تركها و ساير قوميتها در ايران ورفع تبعيضات اقتصادي منطقه اي .<br />7- مقابله با جو اختناق و خفقان وهمچنين رفع توقيف نشرياتي كه به انعكاس مشكلات آذربايجان مي پردازند.<br />انتظار ما از مسئولان و صاحبنظران سياسي اين است كه علاوه بر در نظر داشتن مفاد ذكر شده وپافشاري بر احقاق حقوق اين ملت ،اين اعتراضات خود جوش و طبيعي را به جريانات سياسي بيگانه و ايادي خارجي نسبت ندهند.<br />جمعي از دانشجويان ترك زبان دانشگاه اصفهان<br />7 /3/85<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-114884896472540402?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-1145560755753560812006-04-20T12:17:00.000-07:002006-04-20T12:20:52.760-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong><a href="http://www.ardabil.info/NewsList.asp">حقوق تورکهای استان اصفهان ضایع نشود</a></strong></FONT><br /><br />سازمان میراث فرهنگی وگردشگری استان اصفهان به مناسبت انتخاب اصفهان به پایتختی فرهنگی جهان اسلام، طرح آوانگاری و گویشهای استان اصفهان را آغاز کرد. در این طرح 5 نفر از کارشناسان ارشد رشته زبان شناسی کشور فعالیت می کنند. کار گردآوری گویش های این استان در دهه های 30 و40 شمسی انجام شد و اکنون با گذشت سالها (چیزی نیست فقط 40 – 50 سال) به همت کارشناسان سازمان میراث فرهنگی، طرح آوانگاری گویشهای استان اصفهان به روش بین المللی و به صورت الفبای ای. پی . ا در حال ثبت و تدوین است. (روزنامه همشهری شماره 1385) <br /><br />با توجه بر اینکه تورکهای بومی و غیربومی در استان اصفهان کاملاً قابل ملاحظه می باشد، امیدواریم که حقوق هموطنانمان در این استان ضایع نشود. در ضمن روزنامه توضیح نداده است که این گروه 5 نفره زبانشناسان(؟) تاچه حدی با زبانهای اقوام مخلتف ایران زمین ، بخصوص تورکی، آشنائی دارند. گویا این طرح با اسم "اطلس زبان شناختی و گویش های استان اصفهان" ارائه خواهد شد.<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-114556075575356081?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-1138322364569600572006-01-26T16:36:00.000-08:002006-01-26T16:57:09.926-08:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>معرفي مناطق گرجي نشين : چقيورت- فريدونشهر</strong><br /><br /> <strong>سايت گرجيان ايران</strong><br /><br /><FONT size=5><strong><a href="http://www.kartvelebi.com/chogh.htm">چقيورت (چوق يورت) قبل از اسکان گرجي ها مسکن ترکها بوده است</a></strong></FONT><br /> <br />مسعود ميرزا ظل السلطان فرزند ناصرادين شاه در تاريخ مسعودي در وصف چغيورت چنين مينويسد: « ده بسيار خوبي است، گرجي نشين است، شكارهاي عالم را شخص تصور ميكند در اينجاست. ده بيست كوه بسيار بزرگ دارد، پر آب و علف، كبك و كبك دري به عدد ريگ در آنجاست من در شيراز و هزار جريب و مازندران هم آنقدر كبك نديده ام، خرس زياد دارد....» <br /><br />اين روستا در فاصله تقريبي 13 كيلومتري از مركز شهرستان و در سمت غرب فريدونشهر قرار دارد. <strong>هنگام ورود گرجيها به اين روستا تركها در آن سكونت داشتند وجود اسامي متعدد تركي همچون اصلان داغ، سخ بولاق، قراداش، قراگل، اغلي دره، قوروچاي، قوروشاوبولاغ و ... دليل اين مدعاست. نام اين روستا نيز ميراثي از تركهاي ساكن اين روستا است كه از چخيورت يعني جايي كه در ان نواحي متعدد زندگي وجود دارد به چقيورت مبدل شده است.</strong> جمعيت اين روستا تا سي سال پيش صد درصد گرجي بوده اما به دليل مهاجرت شديد مردم، اكنون نزديك نيمي از جمعيت روستا را غير گرجيها تشكيل ميدهند. مردم اين روستا از گرجيان علاقه مند به هويت و فرهنگ و زبان گرجي هستند. <br /><br />. پيرامون وجه تسميه وعلت نامگزاري چقيورت مطالب متعددي وجود دارد . اما به يقين بايد گفت کلمه چقيورت يک کلمه ترکي است . ضلل السلطان فرزند ناصر الدين شاه در کتاب خود به نام تاريخ مسعودي به اين امر اشاره کرده است و نوشته که اين کلمه در اصل چخور يعني گود بوده است . با توجه به اين که چقيورت قبل از اسکان گرجي ها مسکن ترکها بوده (دليل اين امر وجود مزارع واماکن متعدد با اسامي ترکي مانند شاوبولاغ : قوروشاوبولاغ : سخ‌بولاغ : قالين دره : اُغلي دره : اصلان داغ :قورو چاي : قراداش : قرچيقاي : آق‌لي : قراغ و ... مي‌باشد ) در ترکي بودن کلمه شکي نيست اما استدلال مسعود ميرزا مثل السلطان ميرزا چندان صحيح نيست و به نظر مي‌رسد صحيح ترين کلمه چخ يورت باشد که به مرور به چقيورت مبدل شده است . چخ يعني زياد و يورت چراگاه يا جايي که جهت چرا و سکونت چادر يا سکني برپا شود با‌توجه به اينکه در اين روستا در گذسته در گوشه وکنار چراگاههاي متعددي وجود داشته که آثار بسياري از آنها اکنون در گرده ميشه : آق لي : قوروچاي : کارکواو .... هنوز وجود دارد بنظر مي‌رسد تسميه اخير صحيح تر باشد .<br /><br />گرجي‌هاي چقيورت به احتمال زياد بعد از حملة کريم خان زند به گرجي‌ها در شيخه و کشتن گرجي‌ها و تارومار کردن آنها از مارتقوپي ( سوپلي ) عازم چقيورت شدند و براي هميشه در اين روستا ساکن شدند . گرچه نبايد فراموش شود که اين مهاجرت در سالهاي بعد نيز ادامه داشته است و نسل گذشته هنوز پيوندهاي خانوادگي با اقوام خود را به ياد دارند .<br /><br />بنظر مي‌رسد چقيورت قبل از سکونت گرجي‌ها در آن در دورههايي مسکن دو گروه لر و ترک بوده است . وجود سنگ قبرهايي منصوب به لرها در گوشه وکنار و اسامي متعدد موجود و همچنين اسامي فراوان ترکي دليل اين مدعاست . ولي اينکه کدام يک مقدم و کدام يک مؤ خر بوده‌اند بدرستي مشخص نيست گرچه مؤخر بودن ترکها شايد صحيح تر باشد.<br /><br />امري که چقيورت را از بسياري از روستاهاي همجوار مجزا و برجسته مي‌سازد اين است که براي اولين بار در بين تمامي روستاهاي منطقه در منابع و کتب قديمي به اين روستا اشاره شده است . مسعود ميرزاي ظل السلطان دربارة چقيورت مي نويسد : چقيورت ده بسيار خوبي است گرجي نشين است شکارهاي عالمرا شخص تصور مي‌کند در اينجاست .ده بيست کوه بسيار بزرگ دارد . پر آب و علف : کبک و کبک دري به عدد ريگ در آنجاست من در شيراز و هزار جريب و مازندران هم آنقدر کبک نديده ام . خرس زياد دارد .<br /><br />چقيورت ملک شخصي ظل السلطان و از مهمترين شکارگاههاي وي بوده است . چقيورت بدليل داشتن کوههاي زياد و پر آب و علف بودن محل زندگي و حيات گونه‌هاي مختلف جانوري از جمله قوچ و ميش و بز کوهي بوده است که اين امر باعث جلب توجه خوانين و بزرگان و خاندان سلطنتي از جمله قاجاريه بوده است . و همين امر سبب کاهش بسيار شديد و حتي انقراض نسل آنها در چقيورت گرديده است .<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-113832236456960057?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-1138213008088718892006-01-25T10:16:00.000-08:002006-01-25T10:16:48.100-08:00<p style="text-align: center"><br /><FONT size=5><strong><a href="http://www.samarkand.co.uk/index.php?main_page=infopages&pages_id=10">QASHQA'I TRIBES</a></strong></FONT><br /><p style="text-align: center"><br /><img src="http://samarkand.framecreative.co.uk/images/manufacturers/qashqai.gif" align="center" border="0" width="380" height="240"><br /><p style="text-align: justify"><br />The Qashqa'i, according to some sources, originated among the Khalaj, a Turkic people who originated in eastern Turkistan and one of the twenty-two tribes of the western Oghuz which left the area in the eleventh century. At the end of the fourteenth century, the great Mongol ruler, Timur, moved some Khalaj from Asia Minor to central and eastern Persia. Shortly afterwards, a group of Khalaj broke away from the major tribe and fled to Fars in south-western Persia where they were given the name 'Qashqa'i' meaning 'Fugitives' or 'those who fled'. There are several theories as to the origins of the Qashqa'i but whichever one is correct, one thing is certain and that is that the Qashqa'i are not of Persian stock but are more likely to have originated in Central Asia or eastern Turkistan.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-113821300808871889?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-1135351415507976992005-12-23T07:20:00.000-08:002005-12-23T07:25:02.173-08:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=6><strong><a href="http://www.kayhannews.ir/831103/12.htm">در منطقه فريدن پنج قوميت زندگي مي كنند كه اغلب ترك زبان هستند.</a></strong></FONT><br /><br />گفت و گو با بهمن محمدي نماينده مردم فريدن در مجلس شوراي اسلامي<br /><br />¤ شما مي گوئيد «فريدن» يك منطقه كشاورزي است ولي خيلي ها اين منطقه را نمي شناسند و نمي دانند در كجاي نقشه ايران قرار دارد. چرا اين منطقه اينقدر غريب و ناشناخته است؟ اگر بخواهيد منطقه تان را در چند جمله معرفي كنيد چه خواهيد گفت؟<br /><br />- بنده خدمتگزار مردم ايران در مجلس شوراي اسلامي از حوزه انتخابيه فريدن، فريدونشهر و چادگان هستم. حوزه انتخابيه ما از سه شهرستان تشكيل شده است. در گذشته تنها يك شهرستان و آن هم فريدن بود ولي در اوايل انقلاب يك بخش از آن جدا شد كه فريدونشهر نام دارد. اخيراً هم حدود دو سالي است كه بخش چادگان هم - كه سد زاينده رود در آن واقع شده- به شهرستان تبديل شده است. <br /><br />پس حوزه انتخابيه ما از سه شهرستان، هشت شهر و بيش از 260 روستا تشكيل شده است. منطقه ما حدود 40 هزار نفر هم مهاجر دارد كه هر سال عشاير براي ييلاق به آنجا مي آيند. در اين منطقه از پنج قوميت زندگي مي كنند كه اغلب ترك زبان هستند. <br /><br />قوم اصيل واصلي آنجا همان آريايي ها يا لرهاي بختياري هستند.????!!!!!!!<br /><br />عده زيادي هم كه بيشتر در فريدونشهر ساكنند، گرجي هستند و از گرجستان به آنجا مهاجرت كرده اند. مناطقي هم مثل داران كه مركز شهرستان فريدن است، فارس زبان هستند. بخشي از ساكنان منطقه هم مسيحيان ارمني هستند كه البته در گذشته جمعيت بيشتري داشتند و روستاهاي خوب و زمين هاي مرغوب دست آنها بود. گفته مي شود كه اينها زمان شاه عباس از گرجستان به اسارت گرفته شدند و در اين منطقه ساكن شدند. چون كشاورزان ماهري بودند، زمين هاي مرغوب را در اختيار آنان قرار دادند. بعدها به جاهاي ديگر مهاجرت كردند و در حال حاضر يك روستا در منطقه داريم كه كاملاً ارمني نشين است ولي در روستاهاي ديگر در اقليت قرار دارند. اين پنج قوميتي كه عرض كردم در اين منطقه در طول زمان با صفا و صميميت باهم زندگي كرده اند.<br /><br />¤ اين منطقه چقدر جمعيت دارد؟<br /><br />- طبق آمارگيري سال 1375، جمعيت منطقه بيش از 230 هزار نفر بوده است ولي متأسفانه رشد جمعيت به دليل مهاجرتي كه از اين منطقه وجود دارد، منفي است. چون از سال 65 تا 75، با وجود اينكه آن زمان ميزان زاد و ولد بالاي يك و نيم درصد بوده است، 20 هزار نفر از جمعيت منطقه كم شده است.<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-113535141550797699?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-1134837031438375022005-12-17T08:29:00.000-08:002005-12-23T07:35:17.316-08:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=5><strong><a href="http://www.irna.ir/fa/news/view/line-9/8408077839105158.htm">استان اصفهان داراي پنج هزار خانوار عشايري ترك قشقايي شامل طوايف "دره شوري "،" عمله"،"فارسيمدان" و" شش بلوكي" است</a></strong></FONT><br /><br />داخلي. اجتماعي. زنان. عشاير <br /><br />معاون اداره كل امور عشاير استان اصفهان گفت: براساس نظر سنجي‌هايي كه از سوي اين اداره صورت گرفته، آموزشهاي بهداشتي ، احكام و مسائل فرهنگي مهمترين خواسته زنان و دختران عشاير استان بوده است. <br /><br />" علي‌اكبر نجفي " روز شنبه در گفت وگو با ايرنا افزود:برنامه‌هاي آموزشي كنترل جمعيت ، اعزام مبلغ ، تبديل فرآورده‌هاي دامي،استفاده‌بهينه ازمحصولات كشاورزي ،آموزش‌هاي هنري نظير خياطي، گلدوزي و گلسازي از ديگر خواسته‌هاي عنوان شده از سوي آنها بوده است. <br /><br />وي با اشاره به‌اينكه آموزشها نيازمند امكانات و تجهيزات است،گفت : براي اجراي ‪ ۷‬دوره آموزشي فقط‪ ۷۰‬ميليون ريال تعيين شده است در حالي كه اجراي اين برنامه‌ها بدون امكانات و تجهيزات ‪ ۱۰۰‬ميليون ريال اعتبار مي‌خواهد. <br /><br />نجفي گفت: مشكل اعتبارات تنها به برنامه‌هاي آموزشي ختم نمي‌شود بلكه برپايي برنامه‌هاي مذهبي بخصوص احكام نيز با اين مشكل روبرو است. <br /><br />وي افزود: در زمينه اعزام مبلغ ديني به مناطق عشايرنشين كه بيشتر در "فريدونشهر" و "سميرم " متمركز هستند نيز بامشكل مواجه هستيم. <br /><br />وي افزود: اين در حالي است كه بسياري از عشاير در مورد احكام و مباحث ديني اطلاعات كم دارند و علاقه‌مند به فراگيري آن هستند. <br /><br />نجفي با اشاره به كمبود برنامه‌هاي آموزش بهداشتي فردي و جمعي و دامي براي عشاير و روستاييان و نقش انها در توليد محصولات كشاورزي و لبنياتي گفت : برنامه آموزشي و آشنايي با بيماري‌هاي مشترك انسان و دام ، استفاده بهينه از توليدات دامي و محصولات كشاورزي از سوي عشاير ، بارها تقاضا شده است. <br /><br />وي برنامه‌هاي آموزشي كنترل جمعيت ، بهداشت بيماري‌هاي پوستي و مقاربتي و دهان و دندان و بيماري‌هاي عفوني رااز ديگر نيازمنديهاي زنان و دختران عشاير اعلام كرد. <br /><br />نجفي در ادامه به مسئله فراموشي سنتها و تحليل فرهنگ قومي در بين عشاير اشاره كرد و گفت : بيشتر پژوهشگران اين قوم كه عمدتا خارجي هستند بارها و بارها در تحقيقات خود عنوان كرده‌اند كه سنتهاومسائل فرهنگي در بين عشاير روبه فراموشي و نابودي مي‌رود. <br /><br />وي اظهارداشت : بنابراين نياز است با گسترش نمايشگاهها و آموزش بهسازي فرش و گليم و بسترسازي مناسب براي فروش محصولات سنتي و ظاهر شدن اين افراد درجامعه شهري با لباسهاي محلي ، آنان را به عنوان وارث يك فرهنگ معرفي كنيم. <br /><br />برپايه آخرين سرشماري انجام گرفته استان اصفهان داراي پنج هزار خانوار عشايري قشقايي شامل طوايف "دره شوري "،" عمله"،"فارسيمدان" و" شش بلوكي" است. <br /><br />عشاير ياد شده داراي بيش از ‪ ۶۰۰‬هزار راس دام بوده و در فصل كوچ بهاره ازييلاق خود از استانهاي فارس ،كهگيلويه و بويراحمد و فارس به شهرستانهاي سميرم و شهرضا در استان اصفهان كوچ مي‌كنند. <br /><br />همچنين طبق آخرين برآوردهاي آماري، چهار هزارو‪۹۴۹‬خانوار قشقايي ماه‌هاي گرم سال را درمناطق ييلاقي شهرستانهاي سميرم و شهرضا ودو هزار و‪ ۶۳۶‬خانوار عشايري بختياري اين ايام را در فريدونشهر و چادگان سپري مي‌كنند.<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-113483703143837502?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-1131407349415363002005-11-07T15:49:00.000-08:002005-11-11T10:24:19.086-08:00<p style="text-align: center"><br /><FONT size=5><strong>نقشه تركهاى آذرى جنوب ايران</strong> </FONT><br /><br /><br />mapa de los turcos de Azeri de Irán meridional, carte des Turcs d'Azeri de l'Iran méridional, Map of Azeri Turks of Southern Iran, programma dei Turchi di Azeri dell'Iran del sud, mapa de turks de Azeri de Irã do sul, Diagramm der Türken Azeri vom Südiran, Güney İran Azeri Türkleri Haritası, Cenubi İran Azeri Türkleri Xeritesi,<br /> جنوبى ايران آذرى توركلرى خريطه سى٫ خريطه الاتراك الآذريه فى الجنوب الايران٫ نقشه تركهاى آذرى جنوب ايران <br /><br />مراكز شهرى ترك نشين همچنين طوائف ترك كوچنده در اين نقشه نشان داده نشده اند<br />.بو خريطه ده تورك لرله مسكون شهرلر و كؤچرى تورك طايفالارى گؤرسه ديلمه ييبدير<br /><br /><a href="http://www.sharemation.com/mehranbahari2/qas.jpg" target="_blank"><img src="http://www.sharemation.com/hesen3/qas-.gif" width="250" height="340" align="center" border="1" alt="بخشى از تركهاى جنوب ايران"></a><a href="http://i3.photobucket.com/albums/y96/mehran/ebiverdi-2.jpg" target="_blank"><img src="http://i3.photobucket.com/albums/y96/mehran/ebiverdi-2.jpg" width="430" height="340" align="center" border="1" alt="بخشى از تركهاى جنوب ايران"></a><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-113140734941536300?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-1123939092948559962005-08-13T06:16:00.000-07:002005-08-13T06:18:12.950-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>سؤزوموز:</strong><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=6><strong>لهجه هاى تركى در استان اصفهان و نوسازى زبان ادبى تركى در ايران</strong></FONT><br /><p style="text-align: justify"><br />شكى نيست كه زبان تركى رايج در جمهورى آذربايجان و تركيه دو منبع بسيار مهم براى انتخاب كلمات و تركيبات و واژه سازى براى تركىنويسان ايرانى مىباشند. اما ايندو مىبايست به عنوان آخرين منابع براى اخذ كلمات و تعبيرات بكار روند. منابعى كه در درجه اول و پيشتر مىبايست بدانها مراجعه نمود يكى لهجه هاى گوناگون رايج زبان تركى در آذربايجان جنوبى و بويژه لهجه هاى تركى در ايران مركزى٫ ايران جنوبى و شمال خراسان مىباشد. ماخذ ديگر متون ادبى و كلاسيك تركى از ديوانهاى نسيمى و فضولى و شاه اسماعيل تا داستانهاى مردمى كوروغلو و اصلى كرم و ادبيات عامه و غيره است. من در اينجا در رابطه با لهجه هاى زبان تركى در اصفهان تنها به يك پسوند و چند واژه اشاره مىكنم. ( اين پسوند و واژه ها نيز مانند بسيارى از خصوصيات ديگر لهجه هاى زبان تركى در ايران مركزى و جنوبى٫ بسيار بيشتر از تركى آذربايجانى به تركى تركيه نزديكتراند):<br /><p style="text-align: justify"><br />1- كاربرد پسوند -ال-ل : al-əl : طبق اطلاعاتى كه حسين مسلمى مىدهد٫ اين پسوند در لهجه هاى تركى استان اصفهان به طور گسترده اى بكار مىرود. مثلا در كلمات كيفگال٫ شاققال٫ گشتال٫ آشمال٫ داككال٫ هئچل٫ روتتال٫ چيگال..... جا دارد كه پسوند مطرود شده اما بسيار كارا و مفيد "–ال" در زبان ادبى در حال تشكل تركى در ايران دوباره و به شكل هر چه گسترده ترى بكار گرفته شود. به عنوان نمونه كلمات "يئدديل" به معنى هفته٫ "دوغال" به معنى طبيعت٫ "چاتال" به معنى چنگال٫ "سانال" به معنى مجازى كلمات نوى هستند كه با استفاده از اين پسوند اصيل تركى ايجاد شده اند.<br /><p style="text-align: justify"><br />2- گنجينه واژگان ناب تركى: در حاليكه بسيارى از كلمات و تعابير موجود در لهجه هاى تركى در اصفهان٫ در تركى آذربايجانى چندان رايج نيستند٫ همه عينا و يا با اندك تغيير در لهجه هاى گوناگون تركى تركيه بكار مىروند. از جمله آچيلان: ياخين گله جك٫ آرادان بير (در تركى تركيه آرادا بير)٫ آراشماق٫ آرت (پشت٫ دنبال)٫ آرى (هاميسى٫ بوتون٫ دولوق)٫ آرينماق٫ آيريلى (جداگانه)٫ قارينجا٫ آجيتما٫ قوشماق (دويدن)٫ آلاك-پالاك (در تركي تركيه آللاك-پوللاك)٫ آقجا٫ بنيز (چهره)٫ ..... <br /><p style="text-align: justify"><br />اخذ واژگان و تعبيرات تركى از لهجه هاى تركى رايج در ايران و افزودن آنها به خزينه واژگان مستعمل در زبان ادبى امروزيمان٫ باعث غنىتر شدن زبان تركى٫ نزديكتر شدن زبانى گروههاى مختلف پراكنده ترك در ايران و لهجه هايشان به يكديگر٫ همگرايى ملى ايشان و شكل گرفتن زبان ادبى فراگيرى كه از مجموع همه لهجه ها و گويشهاى رايج تركى بهره گرفته است خواهد شد. همچنين رواج دوباره و روزمره كردن واژگان بىشمار تركى موجود در متون ادبى- كه به ناحق و فقط به دليل اهمال و كوتاهى ما مهر آرخائيك خورده اند- به ايجاد پلى مابين زبان نسل جديد و زبان گذشتگانمان كمك خواهد نمود. <br /><br /><strong>گئرچه يه هو!!! </strong><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-112393909294855996?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-1123938419400261232005-08-13T06:05:00.000-07:002005-08-13T06:56:24.230-07:00<div dir="rtl"><br /><strong>سؤزوموز</strong><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=6><strong>مكتوبات تركى امپراطورى تركى-آذربايجانى صفويان</strong></FONT><br /><p style="text-align: justify"><br />امپراطورى تركى-آذربايجانى صفوى مانند همه نهادهاى همعصر و مشابه خود٬ پديده اى قرون وسطايى٬ با بسيارى از خصوصيات مثبت و منفى دولتها و دولتمردان آن اعصار است. اما يكى از خصوصياتى كه اين امپراتورى تركى-آذربايجانى را از زاويه خلق ترك٬ تاريخ آذربايجان٬ زبان و فرهنگ تركى و نيز تاريخ مدنيت٬ هنر و علوم جهان اسلام ارزشمند مىسازد اين است كه تنها در دوره حكمرانى صفويان است كه شاهد صعود زبان تركى به عاليترين سطوح دولتى و شكوفائى بىمانند زبان و ادب تركى در همه عرصه هاى ادبى و دينى و علمى هم در فارسستان و هم در آذربايجان و اوج گسترش آن در خاورميانه و قفقاز و بين النهرين مىباشيم. (البته هم قبل و هم بعد از دولت تركى-آذربايجانى صفوى زبان تركى همواره و به درجات مختلف از موقعيت دولتى بودن بويژه در دوره <strong><a href="http://sozumuz-turk-dovletler.blogspot.com/" target="_blank">سلسله هاى تركى</a></strong> ايلخانيان٫ اتابكان سلجوقى٫ جلايريان٫ ايلدنيزلىها٬ آغ قويوينلوها٫ قاراقويونلوها٬ افشارها و قاجارها برخوردار بوده است). <br /><p style="text-align: justify"><br />در زير نمونه هايى چند از مكاتبات و مراسلات ديپلوماتيك شاهان دولت تركى-آذربايجانى صفوى به زبان تركى را (به هر دو الفباى عربى و لاتين تركى) آورده ام. بويروق (فرمان) شاه اسماعيل را از كتاب "<strong>آذربايجان ادبى ديلى تاريخى</strong>"٬ اثر پروفسور نيظامى خودييئف (در ايران با الفباى عربى و بدون ويرايش و متاسفانه با اغلاط و اشتباهات بسيار چاپ شده است) و نامه هاى ديگر را از ضميمه مقاله <strong><a href="http://www.tribun.com/Sayir%20Media/SM048.pdf" target="_blank">نامه هاى تركى شاهان صفوى</a></strong> -حميد دباغى گرفته ام. در اين مقاله از جمله گفته مىشود:" دولت صفوى در تمام طول حيات خويش هم به لحاظ ساختار و موسسه هاى خود و هم از جهت نامهاى اينها٬ به طرز حيرت آورى كاراكتر تركى داشته است ..... در ديوان صفويان در صورت لزوم مكاتبات و تحريرات به زبان تركى نيز انجام مىگرفته است. در دستگاه دولتى براى خواندن و نوشتن نوشته هاى تركى بخش و ماموران ويژه اى بودند. در اين بخش ويژه٬ نامه هاى شاهان صفوى به سلاطين اتريش و لهستان به تركى (آذرى-عثمانى)٬ به ازبكها٬ تزارهاى روسيه و خانهاى كريمه به زبان تركى جغتايى و به باشبوغهاى قالموق به زبان تركى جغتايى و يا تركى عثمانى نوشته مىشد. در برخى موارد نيز منحصرا زبان تركى بكار مىرفته است. متن پيمان قصر شيرين منعقده با دولت عثمانى در سال ١٥٣٩ تنها به زبان تركى نوشته شده است."<br /><p style="text-align: center"><br /><a href="http://i3.photobucket.com/albums/y96/mehran/zz-name-1.jpg" target="_blank"><img src="http://i3.photobucket.com/albums/y96/mehran/zz-name-1.jpg" width="270" height="450" alt=" ايصفاهان توركلرى-تركهاى اصفهان-1950" align="center" border="0"></A><a href="http://i3.photobucket.com/albums/y96/mehran/zz-name-2.jpg" target="_blank"><img src="http://i3.photobucket.com/albums/y96/mehran/zz-name-2.jpg" width="270" height="450" alt=" ايصفاهان توركلرى-تركهاى اصفهان-1950" align="center" border="0"></A><br /><p style="text-align: justify"><br />از بررسى اين مكتوبات در رابطه با كاربرد دولتى و ديوانى زبان تركى در عصر صفويه آشكار مىشود كه: <br /><p style="text-align: justify"><br />- پريود زمانىاى طولانى٬ از قرن ١٥ تا ١٨ ميلادى يعنى از اولين شاه تا آخرين شاه صفوى را پوشانيده و سياست مستمر و جاافتاده دولت صفوى بوده است. براى نگارش ديوانى تركى اداره و كارمندان ويژه اى اختصاص داده شده بود.<br />- زبان دولتى تركى٬ فارغ از موقعيت جغرافيايى پايتخت امپراتورى تركى –آذربايجانى صفوى٬ هم در آذربايجان (تبريز و قزوين) و هم در فارسستان (اصفهان) بكار مىرفته است.<br />- "زبان و سبك تركى اى كه در احكام و فرامين صادر شده در دوره شاه اسماعيل و شاه تهماسب بكار رفته است ساده و بىتكلف است. اين سبك حد وسطى است ميان زبان گفتار و گفتگوى روزمره و زبان مطنطن و پرتكلفى كه در مكاتيب و مراسلات رسمى بين ايران و اروپا از دوره شاه عباس اول به بعد٬ به تقليد از منشيان عثمانى رواج داشته است....با اينهمه مابين نخستين حكمرانان صفوى و آخرين ايشان از جهت تركيت كوچكترين تفاوتى موجود نمىباشد...." [به نقل از مقاله نامه هاى تركى شاهان صفوى] <br />- كاربرد رسمى زبان تركى محدود به عرصه خاصى نبوده و دايره ى گسترده اى از احكام و فرامين و مكاتيب و مراسلات ديپلماتيك تا امان نامه را شامل مىشده است. <br />- طيف مخاطبان نه تنها شامل مقامات ايرانى و مردم ايران (كه زبان ملى اكثرشان تركى بود) و يا سلطان عثمانى و ديگر سلاطين ترك همزبان و همتبار و همدين بوده٬ بلكه پادشاهان روسيه و مجارستان و اتريش و لهستان و ... را نيز در بر مىگرفته است. <br />- به عبارت ديگر زبان تركى همانگونه كه در داخل در سراسر كشور به همراه فارسى٬ زبان دولتى و ديوانى مىبود٬ زبان ديپلماسى خارجى امپراتورى تركى-آذربايجانى صفوى نيز بوده است و اين دقيقا همان سيستمى است كه امروز نيز مىبايست دوباره در ايران اعمال شود .<br /><strong>گئرچه يه هو!!!</strong></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-112393841940026123?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-1123539061260652482005-08-08T15:00:00.000-07:002005-08-13T06:38:29.993-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=6><br /><strong><a href="http://www.anayurdum.20m.com/">ايصفاهان´ين بير محلله سينین ده آدی جولفا´دير</a></strong></FONT><br /><br /><strong>جولفا نين آوريل آيی</strong><br /><br />þ مرند´ين قوزئیينده کی جولفانی دئميره م. ايصفاهان´ين بير محلله سينین ده آدی جولفا´دير. او محلله نی شاه عابباس تيکميشدير تا ائرمنيستاندان، ايصفاهانا کؤچورولموش ائرمنيلر اورادا ياشاسينلار. جولفا، دوغان چايينين (زاينده رود) گونئيی و صوففه داغينين مئشه لری اولور. دئمک اولار ايصفاهانين ياخشی ماحاللارينداندير. ائرمنيلر بورادا اؤزه ل مکتبلر و بازارلار وارلاری و البتته اؤزه ل يئمک ايشمکلری ده اؤزگور و آزاد حالتده دير! دئمک اولار بير جوره کولونیدير. <br /><br />وانک کليساسينا گئتسه نيز، ايکی ميليون بئش يوزمين ائرمنی سوی قيريمينين آنیسينا گؤره بير سمبوليک مقبره واردير. بير ايکی يول، اوتوبوس ايله اورادان گئچنده، ائرمنیجه شوعارلار و تورکييه نين آدينی گؤرموشدوم، آنجاق آنلاماميشديم.<br /><br />þ بونو دا بيليرسينيز کی آذربايجانلی تورکلر هر يئرده ياشاسالار گره ک محررم آيينین مراسيملريني يئرينه گتيرسينلر. ايصفاهاندا، دا چوخلو آذری تورک وار ايدی کی ايش ايچين اورا کؤچموشلر. بير سيراسی ذوب آهن و باشقا بؤيوک فابريکالاردا، بير سايیسی نيظامی ايشلرده، بير سايیسی بيز کیمی اؤيره نجی ايديلر. بو تورکلری ايکی ايش بير يئره ييغابيليردی! بيری محررم آيينين مراسيملری و باشقاسی، تورک اؤيره نجيلرين تؤره نلر و توپلوملاری (کی اؤزه لليکده تئکنولوژی بيلی يوردو بؤيوک اونودولماز ييغينجاقلاری وار ايدی)! <br /><br />بئش ايل بوندان قاباق محررم آيی، ياز اورتاسيندا ايدی و من او ايللر ايصفاهاندا اؤيره نجی ايدیم؛ و بيز بونو قديمکی اؤيره نجيلردن ائشيتميشديک ايصفاهانين ايکی عزا ساخلايان تورک دسته سی وار. بيريسی سينه ووران و باشقاسی زنجير ووران ديلار؛ سينه وورانلارين (هيات آذربايجانيهای مقيم اصفهان، متوسلين به حضرت ابوالفضل) چوخو اردبيللی و زنجيرچیلرين چوخ سايیسی اورمولولاردانديرلار؛ سينه وورانلار هر ايل ايصفاهانين بوتون يئرلرينه اوتوبوس سئرويسی قويارديلار، تا اونلاری هر گئجه عزا ساخلاماق يئرينه آپارسينلار؛ کی بيری ده بيزيم بيلی يوردا گليردی و بيز عزا ساخلاماقدان چوخراق، غوربتده کی تورکلرين يانيندا اولماق ايچين، درسی قيراغا قويوب و هر گئجه ده گئديرديک. عزاساخلاماق يئرينی حدس وورون هارادا ايدی؟!<br /> <br />þ عزا ساخلاماق يئری بير مسجيد (يا مهديه) ايدی جولفا ماحالينين اورتاسيندا! نئچه يوز متر، وانک کليساسينا قاليردی! بوتون ائرمنی ياشايان ماحالدا گئجه ساعات اون ايکیده، تورکلرين سسی گؤيلره گئديردی: "محررمدير خانيم زينب عزاسی، بيزی سسلير حوسئينين کربلاسی". بو هياتين، امينلرينين بيريسی دئييردی گنجلر و اؤيره نجيلر گؤزه تله سينلر کی ائشييه چيخماسينلار؛ ائحتيمالی وار ائرمنيلر ايله قارشيلاشاسينيز! من او چاغ اونون بو سؤزونو دوشونمويوردوم. آنجاق من ايله بير يولداشيم، بير گئجه چيخديق ائشييه. يوخاريدا دئديييم ائرمنیجه يازان شوعارلاری یاخيندان اوخودوق؛ چوخلو پوستئرلر وورموشلار. اينگيلتره و فارسجادا يازيلميشديلار: "آوريل آيينداکی ائرمنيلر سوی قيريمی تورکلر الی ايله محکوم اولونور"؛ "تورک ائدير جينايت ، آمريکا دا حيمايت!"؛ "اؤلوم اولسون تورکييه يه"؛ "اؤلوم اولسون تورکلره" ؛ "اؤلوم اولسون تورکييه ايله ايسراييله" و … <br /><br />þ ياواش، ياواش اليميزه گليردی کی نئيه دئييرلر عزا ساخلاماق يئريندن ائشييه چيخمايين! من ايله يولداشيم ائرمنيلرين آزادليغيندان تعججوب ائتميشديک. اونلار موسلمان تورکلره يامان دئمه يی، "مرگ بر امريکا و اسراييل" ايله قاتميشديلار! او چاغ کی ايسراييل يوخوموش! اولابيلر عوثمانليلار، چوخ يئيين گئده لر، آنجاق بونا دليل اولماز کی بيز ده داشناکلارين خوجالی، قاراباغ، سالماس ، خوی و باشقا يئرلرده ائتديکلری دهشتلی جينايتلری اونوداق. من و يولداشيم ايچين ايلک دؤنه ايدی کی، گؤروردوک ايران ايسلام جومهورييتينين ايچينده موسلمانلارا دا يامان دئييرلر. بيز دؤزه بيلمه ديک. پوسترلری تئز تئز جيريرديق. بيردن گؤردوک دالدان بير ايکی نفر، ائرمنيجه، يامان دئيه رکن، يئيين گليرلر…<br /> <br />þ شانس گتيرديک کی اونلارين الينه ايليشمه ديک! عاشورا گونو، عزاساخلاماق يئرينده، تورکلر ناهار وئريرديلر! تعججوب ايله گؤروردوک، ائرمنيلر ده گليب ايمام حوسئين(ع) نذریسی آليرلار!! بو صحنه نی گؤره ندن سونرا، بئله فيکر ائديرديم، تورکلر، گئچميشلری باريش ايچين تئز اونودورلار و چوخ تئز واز گئچيرلر؛ ياخشی ايشی تورکلر گؤرورلرمی يا داشناکلار؟!<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-112353906126065248?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-1123538291855625362005-08-08T14:56:00.000-07:002005-08-13T06:38:44.836-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br />يك پاياننامه و يك گزارش در باره <br /><br /><FONT size=6><strong>دوزبانگى تركهاى اصفهان و مسائل مربوط به آن</strong></FONT><br /><br /><strong>1- بررسي وضعيت دوزبانگي در مناطق استان اصفهان</strong>(اداره كل آموزش و پرورش استان اصفهان٫ وزارت آموزش و پرورش)<br /><br />چكيده: مسئله دوزبانگي و وجود يك زبان رسمي و چندين زبان قومي در داخل بسياري از كشورها و انديشمندان تعليم و تربيت آن كشورها را بر آن داشته تا براي رسيدن به عدالت آموزشي و فراهم ساختن فرصتهاي مساوي يادگيري براي همگان تلاش نمايند تا بتوانند از اين فرصتها در جهت رشد و شكوفايي استعدادهاي نونهالان و رشد و تعالي جامعه ملي و جهاني استفاده . استان اصفهان داراي شش زبان گرجي ، تركي ، لري ، محلي آسوني، ارمني و لري ميباشد. 7%دانش آموزان دوره ابتدايي ، 9%دانش آموزان دوره راهنمايي و 8%دانش آموزان دوره متوسطه غير فارسي زبان هستند . بررسي نشان ميدهد درصد قبولي دانش آموزان فارسي زبان بيش از دانش آموزان غير فارسي زبان است و ميزان مردودي دانش آموزان غير فارسي زبان از دروس فارسي بيشترست ، عموم بچهها در فهميدن صحبتهاي معلم كه به فارسي صحبت ميكند دچار اشكال هستند .....<br /><br /><strong>2- بررسي مشكلات آموزش زبان فارسي به كودكان دو زبانه ترك</strong>(عبدالرضا کامراني٫ دانشكده ادبيات و علوم انساني٫ تاريخ دفاع : 11/5/74٫ رشته زبان شناسي همگاني. استاد راهنما : دکتر سيد محمدتقي طيب ٫ استاد مشاور : دکتر ساسان سپنتا)<br /><br />چكيده: در مناطقي كه زبان مادري (زبان اول) تركي آذربايجاني است آموزش زبان فارسي در دبستان پيوسته با مشكلاتي براي معلمين و متعلمين همراه بوده و هست. در اين تحقيق تلاش شده تا مشكلات آموزش زبان فارسي به دانش آموزان ترك اول ابتدائي كه قبل از ورود به دبستان زبان فارسي گفتاري را بطور نسبي فرا گرفته‏اند مورد بررسي قرار گيرد. پس از بررسي‏هاي لازم مشكلات آموزش زبان فارسي به كودكان دو زبانه ترك به سه دسته آوائي واژگاني و دستوري طبقه بندي شده كه هر كدام در فصلهاي جداگانه‏اي مورد بررسي قرار گرفته است. به منظور يافتن مشكلات آموزش زبان فارسي به كودكاني كه زبان مادري آنها زبان تركي آذربايجاني مي‏باشد ابتدا از معلمين اول ابتدائي دبستانهاي اصفهان ( ده دبستان) نظر خواهي شده و مشكلات تدريس زبان فارسي به دانش آموزاني كه زبان مادري آنها فارسي مي‏باشد جويا شده‏ايم و سپس طي نظر خواهي از معلمين اول ابتدائي شهرستان خوي مشكلاتي را كه صرفاً در امر آموزش زبان فارسي به دانش آموزان دو زبانه ترك وجود داشته مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است.<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-112353829185562536?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-1116710430853536802005-05-21T14:17:00.000-07:002005-08-13T06:38:58.756-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=6><strong><a href="http://www.soroushpress.ir/banovan/48/banovan-48-44069.html">چادگان در زبان‌ تركي‌ به‌ معناي‌ سرمنزل است‌</a></strong></FONT><br /><br />آذر يوسفي<br /><br />چادگان‌ يكي‌ از بخشهاي‌ سه‌گانه‌ شهرستان‌ فريدن‌ واقع‌ در استان‌ اصفهان‌ است. اين‌ بخش‌ دهستانهاي‌ چناررود جنوبي، چناررود شمالي‌ و كبوتر سرخ‌ را شامل‌ مي‌شود و مركز آن‌ شهر چادگان‌ است. اين‌ شهر در غرب‌ استان‌ اصفهان‌ و محدودهِ مرز اين‌ استان‌ با استان‌ چهارمحال‌ و بختياري‌ قرار دارد و از شمال‌ به‌ داران، از جنوب‌ به‌ شهركرد، از شرق‌ به‌ نجف‌آباد و از غرب‌ به‌ فريدون‌شهر محدود مي‌شود.<br /> <br />پيشينهِ تاريخي‌ بخش‌ چادگان‌ به‌ دوران‌ صفويه‌ برمي‌گردد و به‌ زماني‌ مربوط‌ مي‌شود كه‌ شاه‌اسماعيل‌ صفوي‌ افرادي‌ از ايل‌ خمسه‌ را به‌اضافه‌ عده‌اي‌ از ارامنه‌ شمال‌ آذربايجان‌ به‌ اين‌ منطقه‌ كوچانيده‌ است. <strong>چاد در زبان‌ تركي‌ به‌ معناي‌ شكاف‌ است‌ و چاديگاه‌ يعني‌ مكاني‌ كه‌ به‌ سرمنزل‌ مقصود و هدف‌ نهايي‌ رسيده‌ باشد.</strong> اين‌ واژه‌ بعدها در اثر تردد اقوام‌ و اختلاط‌ زبان‌ تركي‌ با گويش‌ لري، به‌ چادگان‌ تغيير يافت. <br /><br />اهالي‌ اين‌ منطقه‌ از نژاد آريايي‌ (؟؟؟؟؟؟!!!!!)اند و زبان‌ آنها فارسي‌ با گويش‌ لري‌ و تركي‌ است. مسلمانان‌ شيعي‌ و اقليت‌ مسيحي‌ هم‌ در آنجا زندگي‌ مي‌كنند.<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-111671043085353680?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-1116174764815576092005-05-15T09:31:00.000-07:002005-08-13T06:39:12.836-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=6><strong>ايصفاهان´دا شاعير "سهند " اوچون بير آغيرلاما مراسيمي</strong></FONT><br /><br />كئچه ن پنجشنبه گونو 22/2/84 (12/ماي/2005 ) تاريخينده ايصفاهان شهه رينين "مالك اشتر" آدينا اونيوئرسيته سي نين تورك اؤيره نجيلري طرفيندن آذربايجان´ين آدليم شاعيري "سهند " اوچون بير آغيرلاما مراسيمي توتولدو. بو مراسيمه ايصفاهان´ين باشقا اونيوئرسيته لرينده تحصيل آلان تورك اؤيره نجيلري ده يارديم ائتميشديلر. مراسيم ،ايصفاهان´ين ياخينليغيندا يئرله شه ن " شاهين شهر " شهه رجييينين سينئما سالونوندا تورك اؤيره نجي لرينين ايشتيراكي ايله كئچيريلدي .<br /><br />بو مراسيمه تئهران´دان ، يازيچي و تدقيقاتچي مهندس حسن راشدي ، شاعير و آراشديريجي حسين محمد خاني (گونئيلي) ، آذربايجانلي اؤيره نجيلر توپلومو (توپلوم) باشقاني دوكتور حسين سولطاني و گنج شاعير " ياشيل " ايشتيراك ائتميشدي . مراسيم ساعات 30/13- دان باشلاياراق ساعات 16 – قده ر داوام ائتدي .<br /><br />بو مراسيمده " سهند " ياراديجيليغي حاقدا ، و سهند´ين شئعرلرينده ميللي مووضوعلارلا باغلي معروضه لر و شئعرلر اوخوندو. بو مراسيمده ايصفاهان اونيوئرسيته سينين تورك اؤيره نجيلريندن اولان " سليمانپور" ايسه "سهند " حاققيندا گؤزه ل معروضه ايرايه ائتدي. مراسيمدن سونرا قوناقلار صفوي دؤوروندن قالان تيكينتي اثرلردن گؤروش ائتديلر.<br /><br />آراز اهرلي<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-111617476481557609?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-1112899667109019492005-04-07T11:47:00.000-07:002005-08-13T06:39:28.333-07:00<div dir="rtl"><br /><strong>سؤزوموز</strong><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=6><strong>نمونه هايى از مكاتبات ديپلوماتيك شاهان دولت تركى-آذربايجانى صفوى به زبان تركى</strong></FONT><br /><p style="text-align: center"><br /><FONT size=4><strong>شاه ايسماعيلين (١٥٢٤-١٥٠٢) بويروغو- فرمان شاه اسماعيل (١٥٢٤-١٥٠٢)</strong></FONT><br /><p style="text-align: justify"><img src="http://www.sharemation.com/personaji/z-ismayil-1.gif" align="left" border="0" width="100" height="180">بسم الله الرحمن الرحيم<br />ابولموظففر ايسماعيل باهادير<br />سؤزوموز<br /><p style="text-align: justify">امير-ى اعظم-ى اكرم٬ موسا دورغوت اوغلو عينايت و شفقتيميزه اوميدوار اولاندان سونرا٬ شؤيله بيلسين كيم٬ (لوتيخار اوله آزيم ولع يان؟) احمد آغا قارامانلى [نى] اول طرفه گؤنده رديك و اول هر نه كى ايختييارلييينى كندينه شفقت ائتديك. گؤره ك كيم مشاراليه سؤزوندن و مصلحتيندن چيخماسين و موتابيعت و يارديم اونا قيلين٬ كيم انشاالله تعالا هر نه كيم اونون مورادى و ايسته يى اولسا٬ حاصيلدير. گوندن گونه نه ايش واقئع بولسا٬ احمد آغا ايتتيفاقى ايله درگاه-ى موعللاميزا بيلديرسينلر. كيم٬ هر نوع بويروغوموز اولسا٬ عمل ائتسين٬ كؤنلونو خوش توتوب مرحمتيميزه ايصدار اولسون.<br /></div><div dir="left"><br /><p style="text-align: justify"><br />Əbülmüzəffər İsmayıl Bahadır<br />Sözümüz<br /><p style="text-align: justify"><br />Əmir-i ə’zəm-i əkrəm Musa Durqutoğlu inayət və şəfəqətimizə ümidvar olandan sonra, şöylə bilsin kim (lutixar olə azımvələ yan?) Əhməd Ağa Qaramanlı[nı] ol tərəfə göndərdik və ol hər nə ki ixtiyarliyini şəfəqət etdik. Görək kim muşar ul-əleyh sözündən və məsləhətindən çıxmasın və mutabiət və yardım ona qılın. Kim inşaallah təala hər nə kim onun muradı və istəyi ola hasildir. Gündən günə nə iş vaqe’ bulsa Əhməd Ağa ittifaqı ilə dərgah-i müəllamıza bildirsinlər kim hər növ buyruğumuz olsa əməl etsin, könlünü xoş tutub mərhəmətimizə isdar olsun!<br />-------------------------------------------------------------------------------------</div><div dir="rtl"><br /><p style="text-align: center"><br /><FONT size=4><strong>١.ينجى شاه تهماسبين (١٥٧٦- ١٥٢٣) عوثمانلى ايمپاراتورو سولطان سليمه (١٥٧٣- ١٥٦٦) يازديغىنامه نين بير بؤلومو.</strong><br /><strong>بخشى از نامه شاه تهماسب اول (١٥٧٦- ١٥٢٣) به امپراتور عثمانى سلطان سليم (١٥٧٣- ١٥٦٦)</strong></FONT><br /><p style="text-align: justify"><br /><img src="http://www.sharemation.com/personaji/z-tahmasb-1.gif" align="left" border="0" width="100" height="180">....شهزاده-يى عنيد سولطان بايزيد-ى نادان و جاهيل٫ و ريعايت-ى حوقوق-ى پدر و برادر-ى مئهتر امرينده غافيل-ى لايعقل اولماغين شناعت و سفاهتلرى بىنهايت اولدوغونا٫ بيزده دخى عئلم حاصيل اولموشدور. ائتدييى اعمال-ى قبيحه نين جزا و سزاسىنى بولوب ايستيغفارا گلميشدير. بو خوصوصون حوصولو يعنى بايزيدين ووصولو٫ احسن-ى وجهىيله مومكون و مويسسر ايكن٫ توتوب گؤنده رمه يه ائحتيياج يوخدور....<br /></div><br /><div dir="left"><br /><p style="text-align: justify"><br />.... Şəhzâdə-yi ənid Sultan Bâyəzid-i nâdan və câhil və riayət-i huquq-i pedər və bərâdər-i mehtər əmrində qâfil-i lâ yə'qəl olmağın şənâət və səfâhətləri binəhâyət olduğuna bizdə dəxi elm hâsil olmuşdur. Etdiyi ə'mâl-i qəbihənin cəza və səzasını bulub istiğfara gəlmişdir. Bu xususun husulu, yə'ni Bâyəzid'in vusulu əhsən-i vəchiylə mümkün və müyəssər ikən, tutub göndərməyə ehtiyac yoxdur....<br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /></div><div dir="rtl"><br /><p style="text-align: center"><br /><FONT size=4><strong>١.ينجى صفىشاه صفوىنين (١٦٤٢- ١٦٢٨) آووستورييا ايمپاراتورو و ماجاريستان قيرالى ٢.ينجى فئرديناندا يازديغى نامه.</strong><br /><strong>نامه صفىشاه اول صفوى (١٦٤٢- ١٦٢٨) به امپراتور اتريش و پادشاه مجارستان فرديناند دوم.</strong></FONT><br /><p style="text-align: justify"><br /><img src="http://www.sharemation.com/personaji/z-sef.gif" align="left" border="0" width="100" height="140"><strong>"معزالبدوله و العظمه و القبال" چازار پاديشاه حضرتلرينه:</strong><br /><p style="text-align: justify">عالى جناب-ى والا نيساب٫ موتعالى اياب-ى سلطنت و جلالت اينتيساب٫ شؤوكت و عظمت قيباب-ى محببت و موددت اطوار٫ خوسروو-ى رفيع قدر-ى عالى تبار٫ معدلت دييارينين آراينده سى و فرمانرواليق مماليكينين زئيبنده سى٫ ....پاديشاهلارينين شهرييارى٫....نامدارلارينين نامدارى٫ نمسه ويلايتينين پاديشاهى٫ فرنگييه طاييفه سينين سرور-ى خورشيد كولاهى!<br />تحرير و بياندان افزون مراتيب-ى محببت و دوستلوق و تقريري-ى ليساندان بيرون مراسيم-ى ايتتيحاد و آشيناليق ايلقا و ايظهاريندان سونرا٫ مرفوع-ى راى-ى خورشيد ضيياء و مشهود-ى ضمير-ى مونير-ى قمر ائعتيلا اولدور كيم٫ هميشه آباء و اجداد-ى عيظام-ى جننت مكانيميز و طبقه-يى مسيحييه پاديشاهلارينين مابئينينده٫ خوصوص اول پاديشاه-ى والاجاه ايلن٫ طريقه-يى محببت و دوستلوق و رابيطه-يى اولفت و يئگانه ليك مرعى و مسلوك و ابواب-ى خوصوصييت و آشيناليق مفتوح اولوب٫ طرفئيندن سوخندان ائلچىلر محببت انگيز نامه لر ايلن موتواتير آمد و شود ائده رلر ايدى. <br />شيمدى كى موقتضا-يى قضا و تقديرات-ى آسومانيدن٫ جننت مكان-ى فيردووس آشييان بابام عليه الرحمه حضرتلرينين واقيعه-يى حاييله سى سانيح اولوب٫ بو جهان-ى فانيدن ساراى-ى باقىيه ايرتيحال ائتدى٫ تووفيقات-ى ايلاهىدن سرير-ى فلك ريفعت-ى شاهى و اؤورنگ-ى گردون روتبت-ى شهنشاهى٫ ذات-ى معديلت صيفت-ى هومايونوم ايله زئيب و زينت بولوب٫ ساحت-ى ايران زمين٫ كى خولاصه –يى عرصه-يى عالم و تختگاه-ى كييان و جمدير٫ نسيم-ى ايقباليم ايله نوزهت و طراوت بولدو٫ همان قاعيده بلكى آندان زيياده اول حضرت-ى رفيع منزيلت ايلن طريقه-يى محببت و دوستلوق و ايتتيحاد و يئگانه ليك منظور قيليب٫ موقتضا-يى رافت-ى جيبيللى٫ سيزدن همواره قرارداد-ى خاطيرى عاطير و مكنون-ى ضمير-ى مونير-ى صداقت مآثيريميز اولدور كيم٫ بو سيلسيله-يى عالييه نين دوستلارى و خئيرخاهلارى ايلن اولفت و ايتتيحاد مقاميندا اولوب٫ مابئينيميزده رسم-ى خوصوصييت مرعى و طريق-ى موغاييرت مسلوب اولا!<br />اونا بيناان٫ ايظهار-ى دوستلوق و بادى-يى آشيناليق اوچون بو نامه-يى محببت نيشان جانيب-ى عالىلرينه مرقوم-ى قلم-ى ايتتيحاد اولدو. "بحمدالله و المنه" احوال-ى خئير مآليميز احيببا و دوستلار و بو دودمان-ى عاليشانين نيكخاهلارى مقصد و موددعاسينجا خئير و خوبلوق ايله گوذراندير و اصلا بير امير كى ذرره قده رينجه مؤوجيب-ى ايكراه-ى خاطير-ى اؤولييا-يى دؤولتيميز اولا واقيع دئييلدير. <br />ترصصود و ترققوب مكاريم-ى عالىلريندن اولدور كيم٬ اول طرفدن داخى جننت مكان فيردؤوس آشييان بابام زامان-ى شريفيندن زيياده٬ طريقه-يى محببت مسلوك اولوب٫ صداقت نيشان مكتوبلار و "فصيح البيان" ائلچىلر ايرساليندان خالى اولماييب٫ هميشه موحرريك-ى سيلسيله-يى ويداد و فاتيح-ى ابواب-ى ايتتيحاد اولالار و هر گونه روجوعلارى بو ديياردا وار ايسه٫ يئگانه ليك اوزه ريندن ائعلام ائده لر٬ كى توججوه-ى هومايونوموز اونون حوصولونا مبزول اولا و اصلا موغاييرت و بيگانه ليك تجويز ائتمييه لر.<br />چون غرض ايظهار-ى محببت و دوستلوق ايدى٫ زيياده ايطناب اولونمادى. سلطنت و كامرانليق اييام-ى منهيج-ى ريضا-يى سوبحانى بيرله مقرون و عاقيبتلرى خئيره مشحون اولا!<br /></div><br /><div dir="left"><br /><p style="text-align: justify"><br />Müizz ül-bi-l dövlə və-l əzəmə və iqbal, Çazar pâdişahları həzrətlərinə: <br /><p style="text-align: justify"><br />Âli cənab-i vâla nisab, mütəali əyab-i səltənət və cəlalət intisab, şövkət və əzəmət qibab-i məhəbbət ətvar, xosrov-i rəfi’ qədr-i âli təbar, mə’dələt diyârının ârâyəndəsi və fərmanrəvalıq məmâlikinin zeybəndəsi, .... pâdişahlarının şəhriyarı, .... nâmdarlarının nâmdarı, Nəmsə vilayətinin pâdişahı, Fərəngiyyə tâyifəsinin sərvər-i xorşid külahı!<br />Təhrir və bəyandan əfzun mərâtib-i məhəbbət və dostluq və təqrir-i lisandan birun mərasim-i ittihad və âşinalıq ilqa və izharından sonra, mərfü’-i rə’y-i xorşid ziya və məşhud-i zəmir-i münir-i qəmər e’tila oldur kim, həmişə âba və əcdâd-i izam-i cənnət məkanımız və təbəqə-yi Məsihiyyə pâdişahlarının mâbeynində, xusus ol pâdişah-i vâlâcah ilən, təriqə-yi məhəbbət və dostluq və râbitə-yi ülfət və yegânəlik mər’i və məsluk və əbvab-i xususiyyət və dostluq məftuh olub, tərəfeyndən süxəndan elçilər məhəbbətəngiz nâmələr ilən mütəvatir âməd və şüd edərlər idi.<br />Şimdi ki müqtəza-yi qəza və təqrirat-i âsümanidən cənnət məkan, firdövs âşiyan Baba’m əleyh ər-rəhmə həzrətlərinin vâqiə-yi hâiləsi sanih olub, bu câhan-i fânidən sâray-i bâqiyə irtihal etdi, tovfiqat-i ilâhidən sərir-i fələk rif’ət-i şâhi və övrəng-i gərdun rütbət-i şəhənşâhi zât-i mə’dilət sifət-i humayunum ilə zeyb və zinət bulub, sâhət-i İran zənim, ki xülasə-yi ərsə-yi âləm və təxtgâh-i Kiyan və Cəm’dir, nəsim-i iqbalım ilə nüzhət və təravət buldu, həman qâ’idə bəlkə andan ziyâdə ol həzrət-i rəfi’ mənzilət ilən təriqə-yi məhəbbət və dostluq və ittihad və yegânəlik mənzur qılıb, müqtəza-yi rə’fət-i cibilli, sizdən həmvarə qərardâd-i xâtir-i âtir və məknun-i zəmir-i münir-i sədaqət məasirimiz oldur kim, bu silsilə-yi âliyənin dostlar və xeyrxahları ilən ülfət və ittihad məqamında olub, mâbeynimizdə rəsmi xususiyyət mər’i və təriq-i muğayirət məslub ola! <br />Ona binaən, izhâr-i dostluq və bâdi-yi âşinalıq üçün bu nâmə-yi məhəbbət nişan cânib-i âlilərinə mərqum-i qələm-i ittihad oldu. Bi həmdüllah və l-minnə əhval-i xeyr məalımız əhibba və dostlar və dûdman-i âlişanın nikxahları məqsəd və müddəasınca xeyr və xubluq ilə güzərandır və əsla bir əmr ki zərrə qədərincə mövcib-i ikrâh-i xâtir-i övliya-yi dövlətimiz ola vâqi deyildir.<br />Tərəssüd və tərəqqüb məkârim-i âlilərindən oldur kim, ol tərəfdən daxi cənnət məkan, firdövs âşiyan Baba’m zaman-i şərifindən ziyadə, təriqə-yi məhəbbət məsluk olub, sədâqət nişan məktublar və fəsih əl-bəyan elçilər irsâlından xâli olmayıb, həmişə mühərrik-i silsilə-yi vidad və fâtih-i əbvab-i ittihad olalar. Və hər günə rücu’ları bu diyarda var isə, yegânəlik üzərindən e’lâm edələr, ki təvəccüh-i humayunumuz onun husuluna məbzul ola və əsla muğayirət və bigânəlik təcviz etməyələr.<br />Çün qərəz izhâr-i məhəbbət və dostluq idi, ziyâdə itnab olunmadı. Səltənət və kamrəvanlıq, əyyâm-i mənhic-i riza-yi sübhani birlə, məqrun və aqibətləri xeyrə məşhun ola!<br />-------------------------------------------------------------------------------------<br /></div><div dir="rtl"><br /><p style="text-align: center"><br /><FONT size=4><strong>٢. ينجى شاه عابباس صفوىنين (١٦٦٦-١٦٤٢) شيروان بگلر بگى منوچهرخانا يازديغى امان نامه.</strong><br /><strong>امان نامه شاه عباس دوم صفوى (١٦٦٦-١٦٤٢) به منوچهرخان بيگلربيگى شيروان.</strong></FONT><br /><p style="text-align: justify"><br /><img src="http://www.sharemation.com/personaji/z-abbas-2.gif" align="left" border="0" width="100" height="180">ايخلاص طريقينده راسيخ العقيده٬ شجاعت و موباريزت يولوندا پسنديده٬ حاجى منوچئهرخان! توججوه و عينايتيم طرفينه نهايتسيز بيليب٫ اؤزونو اكثر خاطيريمده بيله سن! خوصوصن بعضى فئيضلى (؟) مجليسلرده اينشاآللاه ياخشى وجهىيله حوضوروموزا يئتمك مويسسر اولا!<br />آيينه-يى ضمير-ى "ائمه معصومين عليه السلام" مئهريندن موصففا٫ درويش موصطافا يولداشى بيرله٫ شيروان سمتيندن اؤز ويلايتينه گئتمك ايراده سى وار. مئهريبانليق لازيمه سين يئره گتيريب روانه ائده سن!<br />الحق!<br /></div><div dir="left"><p style="text-align: justify"><br />İxlas təriqində râsix ül-əqidə, şəcaət və mubarizət yolunda pəsəndidə Hac Mənuçehr Xan! Təvəccüh və inayətim tərəfinə nəhayətsiz bilib, özünü əksər xâtirimdə biləsən! xususən bə'zi feyzli (?) məclislərdə inşaallah yaxşı vəchiylə huzurumuza yetmək müyəssər ola!<br />Âyinə-yi zəmir-i əimmə-yi mə'sumin əleyhüm əs-səlam mehrindən müsəffa, Dərviş Mustafa yoldaşı birlə, Şirvan səmtindən öz vilayətinə getmək irâdəsi var. Mehribanlıq lâziməsin yerə gətirib rəvan edəsən!<br />Əlhəq!<br />-------------------------------------------------------------------------------------</div><div dir="rtl"><br /><p style="text-align: center"><br /><FONT size=4><strong>حوسئين شاه صفوىنين (١٧٢٢-١٦٩٤) ساكسونييا دوقاسى و پولشا قيرالى نال قيران فئرئدريك اوگوستا گؤنده رديييى مكتوب.</strong><br /><strong>نامه حسين شاه صفوى (١٧٢٢-١٦٩٤) به دوك ساكسون و پادشاه لهستان فردريك اوگوست نعل شكن</strong></FONT><br /><p style="text-align: justify"><br /><img src="http://www.sharemation.com/personaji/z-huseyn.gif" align="left" border="0" width="100" height="140">فئرئدريك ائكسئدوس!<br /><p style="text-align: justify">پولونييا و ليتوانييا و روسييا و پوروسييا و ماسقاوييا و سامئجييا و كييئوييا و لاتينييا و پودولييا و سيمولئنييا و سئوئرييا و قئرزئگووييا ويلايتلرينين ايقباللى قيرالى حضرتلرينين دوستلوق و ويلا مراتيبينى موحتوا و صيدق مراسيمينه موبتنى اولان گول غونچا-يى كيتاب-ى موشگين نيقاب و شوكوفه-يى راقيمه-يى موآليفت اينتيسابلارى٫ بيره ر حين-ى گوزينده كيم حضرت-ى كيبرييا-يى جلل و علا الطاف-ى بىاينتيها و اعطاف-ى بىحدد و ايحصاسىلا بال-ى صفا مآليميز شاخ و باليندا نيشاط-ى بلابيلينين نوا-يى فرح افزاسى٫ ايشبو سلطنت-ى گردون ائعتيلا هواخاهلارى اوچون آفت-ى هوش و اينبيساط عناديلينين ترانه-يى غم زوداسى بو سودده-يى سنييه-يى فلك فرسا دؤولتجويلارينا باعيث-ى ايحتيظاز-ى روح و گوش ايدى. <br />ايره م بونيان اولان محفيل-ى اعلا و جننت نيشان گؤرولن بزم-ى ديل گوشاميزدا يعقوب نوركيويس وسيله سى ايله خندان و عطيرفيشان اولماقلا معانى-يى رنگين و مضامين-ى ديل نيشينى ويداد اساسينا ايستيحكام و اولفت و ايتتيحاد بيناسينا تشييد-ى مالاكلام وئرمكدن غئيرى٫ مرقوم-ى خامه-يى مووافيقت و ايلتييام اولان نامه-يى موآليفت ايختيتاملاريندا مسطور اولونان رسول-ى مووعودلارى شرف-ى حوضور و "موفور الحوبور" و احوال-ى خئيرنومودلارى ادا ائتديكلرى كيمى٫ عيزز-ى ايططيلاع-ى ضمير-ى صفا مآثوروما ائريشديكدن سونرا موآنيست و مووآلات لوازيمى سواليف-ى اؤوقاتدان زيياده ظوهورا گلدييى مركوز-ى خاطير-ى خورشيد نوروم اولوب و مذكور اولونان يعقوب٫ درگاه-ى ايقبال و بارگاه-ى جلاليمى بوسه گاه-ى ادب و آداب ائديب٫ مكاريم-ى دريا نوال-ى قاآنيدن كامروا و ممنون و جانيب-ى عيززت-ى مقرونلارينا عؤون-ى عضيد ايله عوودت اوچون شرفياب-ى ايذن-ى هومايون اولدو. <br />اول قيرال-ى صاحيب ايجلال داييما حضرتلرينين شان-ى عالىلرى ايرتيفاعى و مرتبه و مكانلارى ايزدييادينا هيممت-ى بولند-ى خاقانى تعللوقون و وود و وولا اركانى ايشتيدادى و صيدق و صفا بساطى بسط و گوشادينا نهمت-ى فلك پئيوند-ى خوسرووانى معطوف بولدوغون بيليب٫ مكنونات-ى بال و مقاصيد و آماللارى نه اولسا٫ يئگانه ليك اوزه ريندن نيگاريش پذير-ى كيلك-ى موددت مآل ائده رلر كيم٫ دوستانه توججوهوموزله شرف اندوز-ى اينجاح و انجام اولا!<br />عواقيب-ى اومور موقتضا-يى ريضا-يى خاليق-ى انام ايله خئير و صاوابا قرين بويورولا!<br /></div><div dir="left"><p style="text-align: justify"><br /> Feredrik Eksedus! <br /><p style="text-align: justify"><br />Poloniya və Litvaniya və Rusiya və Purusiya və Masqaviya və Samceya və Kiyeviya və Latiniya və Podoliya və Simoleniya və Severiya və Qerzeqoviya vilayətlərinin iqballı qıralı, həzrətlərinin dostluq və vila məratibini mühtəvi və sidq və səfa mərasiminə mübtəni olan gül qonça-yi kitab-i müşgin niqab və şükufə-yi râqimə mualifət intisabları, birər hin-i güzində, kim həzrət-i kibriya-yi cəllə və ə’la əltaf-i biintiha və ə’tâf-i bihədd və ihsasıyla bâl-i səfa məalımız şâx və bâlında nişat-i bəlabilinin nəva-yi fərəhəfzası işbu səltənət-i gərdun e’tila həvaxahları üçün âfət-i huş və inbisat, ənadilinin təranə-yi qəmzüdası bu süddə-yi səniyyə-yi fələkfərsa dövlətcuylarına bâ’is-i ihtizaz-i ruh və guş idi.<br />İrəm bunyan olan məhfil-i ə’la və cənnət nişan görülən bəzm-i dilgüşamızda Yə’qub Norvikis vəsiləsi ilə xəndan və ətirfişan olmaqla, mə’ani-yi rəngin və məzâmin-i dilnişini, vidad əsasına istihkam və ülfət və ittihad binasına təşyid-i malakəlam verməkdən qeyri, mərqum-i xâmə-yi muvafiqət və iltiyam olan nâmə-yi mualifət ixtitamlarında məstur olunan, rəsul-i mov’udları şərəf-i huzur və Movfur ul-hubur və əhvâl-i xeyr numudları əda etdikdən sonra, muanisət və muvalat ləvazimi səvâlif-i övqatdan ziyadə zuhura gəldiyi mərkuz-i xâtir-i xorşid nurum olub və məzkur olunan Yə’qub dərgah-i iqbal və bârgah-i cəlalımı busəgah-i ədəb və âdab edib, məkârim-i dərya nəval-i qaanidən kâmrəva və məmnun və cânib-i izzət-i məqrunlarına övn-i əzid ilə övdət üçün şərəfyab-i izn-i humayun oldu.<br />Ol qıral-i sâhib iclal dâyima həzrətlərinin şân-i âliləri irtifa’ və mərtəbə, və məkanları izdiyadına himmət-i bülənd-i xâqani təəllüqün, və vudd və vula ərkanı iştiyadı və sidq və səfa bəsatı bəst və güşadına, nəhmət-i fələk peyvənd-i xosrovani mə’tuf bulduğun bilib, məknunât-i bâl və məqasid və âmâlları nə olsa yegânəlik üzərindən nigâriş pəzir-i kilk-i məvəddət məal edərlər, kim dostanə təvəccühümüzlə şərəf ənduz-i incah və əncam ola!<br />Əvaqib-i umur muqtəza-yi riza-yi xâliq-i ənam ilə xeyr və savaba qərin buyurula! <br /></div><br /><div dir="rtl"><strong>گئرچه يه هو!!!</strong></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-111289966710901949?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-1112899144232418372005-04-07T11:38:00.000-07:002005-08-13T06:40:32.423-07:00<div dir="rtl"><strong>سؤزوموز</strong><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=6><strong>ايصفاهان توركلرى: "آسلى ايله كرم" سؤلجه يى<br />تركهاى اصفهان: داستان "اصلى و كرم"</strong></FONT><br /><p style="text-align: justify"><br /><img src="http://w3.balikesir.edu.tr/~aduymaz/kerem.jpg" align="left" border="0" width="240" height="220">تركهاى استان اصفهان در تركيب تبارى فارسزبانهاى امروزى ساكن اين استان٬ همچنين در تشكل لهجه اصفهانى زبان فارسى نقش عمده اى داشته اند. نيز آثار عظيم معمارى و تاريخى شهر اصفهان بلاواسطه اثر خلق ترك٬ هنرمندان و دولتهاى تركى بويژه دو دولت سلجوقى و صفوى است. تركهاى ساكن در استان اصفهان همچنين نقش و سهم ارزشمندى در فرهنگ ملى ترك دارند. اصفهان نزديك به دو قرن مركز امپراتورى تركىـآذربايجانى صفوى٬ و از اين منظر نزديك به دو قرن مركز و پيشتاز فرهنگ٬ زبان٬ ادبيات و صنايع بديع تركى بوده است. داستان عاشقانه محبوب٬ لطيف و فوق العاده زيباى "اصلى ايله كرم" نيز محصول همين دوره است. تراژدى مردمى "اصلى ايله كرم" هديه تركهاى اصفهان به فرهنگ خلق ترك٬ آذربايجان٬ ايران و دنياى تركى است. <br /><p style="text-align: justify"><br />"اصلى ايله كرم"٬ نه تنها در ميان توده ترك در سراسر كشور٬ در ايران مركزى (تركهاى ساكن در استانهاى فعلى اصفهان٬ چهار محال بختيارى٬ كهگيلويه٬ لرستان و ....)٬ ايران جنوبى (تركهاى ساكن در استانهاى فارس٬ بوشهر٬ كرمان٬ خوزستان و....) ٬ شمال غرب (آذربايجان و يا تركهاى ساكن در استانهاى آذربايجان غربى٬ آذربايجان شرقى٬ همدان٬ اردبيل٬ قزوين٬ مركزى٬ زنجان٬ تهران٬ گيلان٬ قم٬. كردستان و كرمانشاهان)٬ شمال شرق (تركهاى ساكن در استانهاى خراسان و گلستان)٬ گسترده شده بلكه به همراه كوراوغلو و ديگر داستانهاى مردمى٬ و مانند خود زبان تركى به يكى از محكمترين سنگ پايه هاى هويت ملى واحد خلق ترك (آذرى) در ايران ـ قفقاز ـ آسياى صغير و بين النهرين تبديل شده است. خلق ترك و عاشقان و بخشىيانش در خراسان٬ در آذربايجان٬ در ميان طوائف قشقايى و خمسه٬ در قفقاز٬ در عراق و آسياى صغير قرنهاست كه همچنان هم در ادبيات شفاهى و هم در ادبيات مكتوب٬ عشق پاك اصلى و كرم را بر زبان مىآورند و با اينهمه اين عشق همچنان تازه است و بىپايان و الهام بخش. <br /><p style="text-align: justify"><br />تراژدى "اصلى ايله كرم" كه احساسات پاك و وفادارى٬ دوستى بين مليتها و اديان٬ سنن و فرهنگ تركى و باورهاى قزلباشان ترك را به ساده ترين و زيباترين وجه ممكن به تصوير مىكشد علاوه بر تركهاى آذرى همچنين در ميان ديگر خلقهاى تركى در سراسر خاورميانه ـ آسياى صغير ـ شبه جزيره بالكان٬ در بخشى از آسياى ميانه (تركمنها) و شبه جزيره كريمه حتى در ميان خلقهاى همسايه غير ترك مانند گرجستان٬ ارمنستان٬ داغستان و .... نيز با رغبت روبرو شده و با گسترش آن در ميان زيرگروههاى خلق ترك آذرى در ايران و منطقه٬ ديگر خلقهاى تركى و سرزمينهاى همسايه واريانتهاى مختلفى از داستان پديد آمده است. پرفسور فارق سومر در اين باره مىگويد: "بين تركهاى ايران و آناطولى قرنهاى متمادى روابط فرهنگى وجود داشت. در اين خصوص به ويژه "عاشق"ها كه اخلاف "اوزان"ها بودند نقش مهمى را بازى مىكردند. داستانهاى ملى نظير "اصلى و كرم"٬ "آرزو و قنبر"٬ "شاه اسماعيل" و "عاشق غريب" كه در ميان تركهاى ايران به وجود آمده بودند به صورت داستانهاى ملى تركهاى آناطولى نيز در آمدند. در عوض داستان "كوراوغلى" نيز از آناطولى به ايران رفته و اين داستان نيز به صورت داستان ملى تركهاى ايران در آمد. حكايات ملانصرالدين نيز از آناطولى به ايران آمد". (اوغوزها (تركمن ها)٬ پروفسور فاروق سومر. ص ٢٣٠٬ ٬ ترجمه آنادردى عنصرى). <br /><p style="text-align: justify"><br />اين داستان يكى از برجسته ترين و قديمىترين نمونه هاى ژانر "<strong>گزمه جه</strong>" و يا "<strong>سيرالى گزمه جه</strong>" در ادبيات عاشقى (يازده هجائى=دستان٬ هشت هجائى= سماعى) را تشكيل مىدهد. (در اين ژانر عاشقها محلهايى را كه سير و سياحت نموده اند توصيف مىنمايند). "<strong>يانيق كرم</strong>" در اديبات عاشقى ترك نيز بلاواسطه متاثر از داستان اصلى و كرم مىباشد. در كشورهاى آذربايجان و تركيه بارها تئاترها٬ اوپراها٬ فيلم ها و سريالهاى "اصلى و كرم" بر صحنه رفته و نمايش داده شده است. (در آذربايجان براى نخستين بار در سال ١٩١٢ ٬ اپراى "اصلى ايله كرم" ٬ اوزئير حاجى بكوف). در خارج از ايران علاوه بر واريانتهاى گوناگون داستان٬ تدقيقات٬ كتب و مقالات علمى بيشمارى در باره اثر چاپ شده است. يكى از بهترين اين بررسىها اثر مفصل على دويماز چاپ شده در سال ٢٠٠١ است. اين اثر ارزشمند حجيم واريانتهاى داستان اصلى و كرم در آذربايجان شمالى و جنوبى٬ در خراسان٬ آسياى صغير٬ تركمنستان٬ شبه جزيره كريمه (اوكراين)٬ بلغارستان٬ ارمنستان٬ گرجستان و داغستان (روسيه) را بررسى كرده است. (Ali Duymaz, <strong><a href="http://w3.balikesir.edu.tr/~aduymaz/kerem_tanitma1.htm">Kerem ile Aslı Hikâyesi Üzerinde Mukayeseli Bir Araştırma</a></strong>, Ankara 2001, Kültür Bakanlığı Halk Kültürlerini Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğü (HAGEM) Yayınları. Ankara 2001, XII+413 s.). واريانت تركى خراسانى داستان اصلى و كرم نيز توسط Sultan Talu ("Kerem ile Aslı Hikâyesinin Horasan Varyantı") تدقيق شده است. <br /><p style="text-align: justify"><br />و اما در ايران٬ حقيقتا شرم آور است در حاليكه به كودكان و نوجوانان و جوانان ترك انواع و اقسام داستانها و متون ادبى قوم همسايه فارس آموخته مىشود٬ اين كودكان و جوانان ايرانى ترك همچنان از آموزش به زبان ملى خود تركى و آموختن داستانها و متون ادبى زبان و فرهنگ خود مانند اصلى و كرم محروم نگاهداشته شده اند. (در سالهاى اخير دو نمايش تئاترى "اصلى و كرم" از گروههاى تئاترى شهرهاى اورميه و ميانه اجرا شده است). من در زير نخست خلاصه يكى از واريانتهاى داستان "اصلى ايله كرم"٬ سپس شعرى بسيار زيبا از زبان كرم و در آخر سروده "كرم كيمى" ناظم حكمت را مىآورم. متاسفانه هنوز واريانت اصلى داستان با خط تركى عربى در اينترنت گزارده نشده است. (در <strong><a href="http://www.durna.info/ASLI.htm">سايت دورنا يكى از واريانتهاى آذربايجان شمالى داستان به خط تركى لاتين</a></strong> موجود است): <br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>اصلى ايله كرم:</strong><br /><p style="text-align: justify"><br />ايصفاهان قيزيلباش شاهى عنقا بيگين تك اوزونتوسو (٢) اوشاقلارينين اولماماسى ايدى. گونلردن بير گون ياشلى٬ آبدال بير درويش الينده بير آلما فيدانى (٣) ايله شهره چيخاگلر. درويش٬ فيدانى شاها وئرر و بيله سينه آروادى "خانيم سولطان"ين بو آغاجين وئره جه يى آلمانى "آيازما بولاغى" باشيندا يئمه سى حاليندا٬ تانرىنين اولورو (٤) ايله بير اوشاقلارينين اولاجاغى موشتولوغونو وئريب گؤزدن ايتر. عنقا بيگ سئوينر٬ دللكلر چيخاريب خالقين پينار (٥) باشيندا ييغيشماسينى بويورار. فيدان باخچايا تيكيلر٬ آغاج اولار و بيرجه آلما وئرر. ايصفاهاندا شاهين وزيرى عئينى دردى چكن٬ قارا كشيش آدلى وارلى بير ائرمنىدير. وزيرين ده اوشاغى اولمور. قاريسى خبرى ائشيدينجه خانيم سولطانا گئده رك آلمانين يبر پارچاسينى دا اونا وئرمه سينى ايستر. خانيم سولطان دوغولاجاق اوشاقلارين آيرى جينسدن اولارسا٬ بؤيودوكلرينده باش گؤز ائديله جه كلرينه دايير سؤز آلاندان سونرا٬ آلمانى كشيشين آروادىيلا پايلاشار٬ ياريسينى اونا وئرر. <br /><p style="text-align: justify"><br />تانرى حيكمتى٬ دوققوز آى سونرا عنقا بيگين بيرجه اوغلو٬ كشيشين ده بيرجه قيزى دونيايا گلر. ايلكىنه "ميرزا"٬ اؤته كىنه (٦) "خان سولطان" آدينى قويارلار. فيدانى وئرن درويش دوغولاجاق اوشاقلارين بير بيرلرى ايله آداقلانديريلمالارى٬ ائوله نمه لرينى اؤيودله ميشدي. چاغالار (٧) بيربيريندن خبرسيز بؤيوير٬ بؤيودولر. بير گون ميرزا دوشونده (٨) بير دونيا گؤزه لى گؤروب عاشيق اولار. چوخ گئچمه دن آرخاداشى صوفويلا بيرليكده اوو دالينجا قوشاركن بير باخچايا گيرر و قارشيسيندا رؤياسينداكى قيزى گؤرونجه عاغلى باشيندان گئدر. بورا ائرمنى كشيشين باخچاسى٬ قيز ايسه ميرزانين سؤزلوسو (٩) ايدى. ميرزا رؤياسىنين "<strong>اصلى</strong>"نى تاپديغينى سؤيله يه رك قيزى ياناقلاريندان اؤپر. قيز ايسه اوتاناراق "<strong>كرم</strong> ائت!٬ منى روسواى ائيله مه!" دئيه يالوارار. ايشته اونلو سئوگى سؤلجه يينين قهرمانلارى دا اصل آدلارينى تاپميش اولارلار: "<strong>اصلى</strong>" ايله "<strong>كرم</strong>".<br /><p style="text-align: justify"><br />بوندان سونراسى٬ كرم كشيش قيزي٬ گؤزه للر گؤزه لى اصلىيه وورولموشدور. ايصفاهان شاهى كشيشدن سؤزونو يئرينه گتيرمه سينى ايستر٬ آمما قيزينى بير موسلمانا وئرمك ايسته مه ين كشيش٬ دينى دويغولار نده نى ايله بو ائوله نمه يى خوش گؤرمز. قيزى اصلى ايله كرمين بو عئشقىنى قبوللانانمايان كشيش٬ بير گئجه قيزينى آليب گيزلينجه ايصفاهانى ترك ائدر٬ اوزاق دييارلارا قاچار.... ائرته سى گون كشيشين عاييله سى ايله بيرگه سيررا آدديم باسديغينى اؤيره نن ميرزا بيگ چيلغينا (١٠) دؤنر. و يولداشى صوفويلا بيرليكده يوللارا دوشر. چليك داياق٬ دمير چاريق٬ الينه بير ساز آليب٬ توركو سؤيله يه سؤيله٬ اصلىنى آختارماغا باشلار٬ اصلىسينى آرار٬....<br /><p style="text-align: justify"><br />بوتون آنادولونو قاريش قاريش گزه رك دولاشار. آرتيق او شاه اوغلو ميرزا بيگ دئييل٬ عاشيق كرم٬ دردلى كرم٬ غريب كرم دير. ساز چالاراق هپ (١١) سئوگيسينى ديلله نديرمكده٬ يولدا قارشيلاشديغى اينسانلارلا٬ داغلارلا٬ داشلارلا٬ دره لرله٬ قورتلارلا٬ قوشلارلا سؤيله شيب٬ شئعر اوخوياراق خان اصلىسيندن سوراق سورماقدادير. بو او قده ر بؤيوك بير عئشقدير كى باشى قارلى داغلار و آزغين چايلار بئله٬ او قوپوزويلا سسله نينجه اينصافا گلر٬ يول وئررلر. بير نئچه يول اصلىنين ايزينى تاپيب ايكى حسرتلى سئوگيلى گيزلينجه بولوشار (١٢) و دردله شرلر. آمما هر سفرينده دورومو اؤيره نن كشيش اصلىنى قاچيرماغى باشارار. و آردينجا سونو٬ بيتيمى (١٣) اولمايان ايللر سوره ن اوزون بير قاچيب قووالاماجا....<br /><p style="text-align: justify"><br />نهايت كشيشى حلبده بولار. كرمدن خوشلانان حلب پاديشاهى كشيش اوزه رينده باسقى ياپاراق كرم و اصلىنين ائوله نمه لرينى ساغلار. آمما كشيش گينه خايينليك ائدر. كرم اصلىيله تام ائوله نه جككن٬ كشيشين بويوسونه (١٤) قوربان گئدر. كشيش گردك گئجه سينده اصلىيه سئحيرلى بير پالتار گييديرميشدير. كرم بويولو كؤينه يين دويمه لرينى چؤزمه يه (١٥) چاليشار آمما بير تورلو چؤزه نمز. چؤزولن دويمه٬ او بير دويمه چؤزولركن اؤز اؤزونه باشدان ايليك له نر. كرم دريندن بير آآآآه چكر. آغزيندان آه يئرينه الوو چيخار و عاشيقى ياخار. كرم عئشقينين اودويلا يانيب كول اولار. اصلى كرمين كوللرى داغيلماسين دئيه٬ اونلارى توپلاماغا چاليشاركن٬ كوللر آراسيندان هله سؤنمه ميش بير قيغيلجيم (١٦) ساچلارينى توتوشدورار٬ قيزجاغيزى دا يانديريب ياخار. ساچلارى الوو آلان اصلى ياناراق٬ كرمين عئشقيندن ياناراق٬ كول اولار و سئوگيلىلرين كوللرى بير بيرينه قاريشار.<br /><p style="text-align: justify"><br />بئله جه بو دونيادا بولوشانمايان عاشيقلار آنجاق اؤته كى دونيادا٬ اوچماقدا (١٧) بير بيرلرينه قوووشار.....<br /><br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>بو دونيادا اوچ نسنه دن قورخارام<br />بير آيريليق٬ بير يوخسوللوق٬ بير اؤلوم! .....</strong><br /><p style="text-align: justify"><br />بو دونيادا اوچ نسنه دن(١٨) قورخارام٬<br />بير آيريليق٬ بير يوخسوللوق٬ بير اؤلوم.<br />هئچ بيريندن اصلا كؤنلوم خوش دئييل٬<br />بير آيريليق٬ بير يوخسوللوق٬ بير اؤلوم!<br /><br />****<br />گله گله وارديق شو قارا داشا٬<br />يازيلانلار گلير بو غريب باشا٬<br />حسرت قويدو ائله٬ باجى ـ قارداشا٬<br />بير آيريليق٬ بير يوخسوللوق٬ بير اؤلوم!<br /><br />****<br />چوخ سولئيمانلارى تاختدان انديردى٬<br />نئچه لرين گول بنيزين(١٩) سولدوردو٬<br />نئچه لرين گلمز يولا گؤنده ردى٬<br />بير آيريليق٬ بير يوخسوللوق٬ بير اؤلوم!<br /><br />****<br />غريبين بويونا كفن بيچيلمز٬<br />آجىدير اجل شربتى٬ ايچيلمز٬<br />اوچ درديم وار٬ بير بيريندن سئچيلمز:<br />بير آيريليق٬ بير يوخسوللوق٬ بير اؤلوم.<br /><br />****<br />نئچه لرين قالاسينا(٢٠) اود آتدى<br />نئچه سىنين آشينا آغى(٢١) قاتدى٬<br />نئچه لرينى گنج ايكن قوجالتدى<br />بير آيريليق٬ بير يوخسوللوق٬ بير اؤلوم!<br /><br />****<br />كرم يار يولوندا جانيندان گئچدى<br />غوربت ائلده اجل باده سين ايچدى٬<br />گول باغيندان بولبول غوربته اوچدو٬<br />بير آيريليق٬ بير يوخسوللوق٬ بير اؤلوم.<br /><br />****<br />شاعر نام آور ترك <strong>ناظم حكمت</strong> با سرودن "كرم كيمى" اين اثر لطيف قزلباشان (غلات ترك=علوى) گمنام ترك اصفهانى را بر تارك ادبيات جهانى نشانده و جهانى كرده است. ("كرم كيمى" نقطه عطفى در تاريخ شعر تركى بشمار رفته است): <br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>كرم كيمى</strong><br /><p style="text-align: justify"><br />هاوا قورشون (٢٢) كيمى آغير٬<br />باغير (٢٣)٬ باغير٬ باغير٬ باغيريرام.<br />قوشون (٢٤)! قورشون اريتمه يه چاغيريرام....<br />او دئيير كى منه:<br />ـ سن اؤز سسينله كول اولارسان هئى!!!<br /><br />كرم كيمى يانا يانا.....<br />"درد چوخ٬ همدرد يوخ"<br />اوره كلرين قولاقلارى ساغير (٢٥)....<br /><br />هاوا قورشون كيمى آغير....<br />من دئييره كى اونا:<br />ـ كول اولاييم كرم كيمى يانا يانا.<br />من يانماسام٬ سن يانماسان٬ بيز يانماساق٬<br />نئجه چيخار قارانليقلار آيدينليغا؟<br /><br />هاوا تورپاق كيمى گبه (٢٦)<br />هاوا قورشون كيمى آغير.<br />باغير٬ باغير٬ باغير٬ باغيريرام.<br />قوشون! قورشون اريتمه يه چاغيريرام...<br /><p style="text-align: justify"><br />ماى ـ ١٩٣٠<br /><p style="text-align: justify"><br />(١)ـ سؤلجه ك= داستان٬ (٢)ـ اوزونتو= درد٬ غصه٬ (٣)= فيدان=نهال٬ (٤)ـ اولور=رضا٬ (٥)ـ پينار= بولاق٬ چشمه٬ (٦)ـ اؤته كى= آن ديگرى٬ (٧)ـ چاغا= كودك٬ (٨)ـ دوش= رويا٬ (٩)ـ سؤزلو= نامزد٬ (١٠)ـ چيلغين= ديوانه٬ (١١)ـ هپ= هميشه٬ همه٬ (١٢)ـ بولوشماق= ملاقات كردن٬ (١٣)ـ بيتيم=نهايت٬ پايان٬ (١٤)ـ بويو=جادو٬ سحر٬ (١٥)ـ چؤزمك=گشودن٬ باز كردن٬ (١٦)ـ قيغيلجيم=اخگر٬ (١٧)ـ اوچماق=بهشت٬ جننت٬ (١٨)ـ نسنه=شى٬ چيز٬ (١٩)ـ بنيز=چهره٬ رخ٬ صورت٬ (٢٠)ـ قالا= ده٬ روستا٬ (٢١)ـ آغى=زهر٬ (٢٢)ـ قورشون=سرب٬ (٢٣)ـ باغيرماق=فرياد زدن٬ (چاغيرماق=صدازدن) (٢٤)ـ قوشماق= دويدن٬ (قاچماق=فراركردن) (٢٥)ـ ساغير=كر٬ ناشنوا٬ (٢٦)ـ گبه=حامله<br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>گئرچه يه هو!!!</strong></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-111289914423241837?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>mehran baharihttp://www.blogger.com/profile/16182047783930967840noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-7027877.post-1112899032420996442005-04-07T11:36:00.000-07:002005-08-13T06:46:17.803-07:00<div dir="rtl"><br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>سؤزوموز:</strong><br /><p style="text-align: justify"><br /><FONT size=6><strong>تركها و تاثير آنها بر لهجه اصفهانى زبان فارسى</strong></FONT><br /><p style="text-align: justify"><br /><IMG height=720 alt="مينياتور تركى-دوره صفويه-اصفهان" src="http://www.sharemation.com/hesen1/sevefi-02.jpg" width=480 align=left border=0>براى خواندن بخش اول اين نوشته:<strong><a href="http://persianblog.com/?date=13820830&blog=mehran1">ايصفاهان توركلرى (ايلك بؤلوم)- تركهاى اصفهان (بخش نخست)</a></strong><A href="http://www.sharemation.com/hesen1/sevefi-02.jpg" target=_blank><br />(تصوير مقابل: <strong><a href="http://www.sharemation.com/hesen1/sevefi-02.jpg" target=_blank>مينياتور تركى-دوره صفويه-اصفهان</a></strong>)</A><br /><br />متكلمين به زبان تركى٫ زبان اول ايران٫ در تمام سطح كشور پراكنده اند. اين زبان در مقياس كشورى زبان اكثريت نسبى مردم ايران است. زبان تركى در سطح بسيارى از مناطق ملى مانند گيلان٫ مازندران٫ لرستان و ... نيز پس از زبان ملى منطقه مزبور (گيلكى٫ تبرى٫ لرى و ...) زبان دوم محل بشمار مىرود. زبان تركى در استان اصفهان هم٫ مانند كل فارسستان٫ زبان دوم است. <br /><br />در نوشته پيشين بر اساس نوشته اى از حسين مسلمى به پراكندگى خلق ترك در استان اصفهان٫ همچنين آثار تاريخى-معمارى موجود در اين استان كه عمدتا اثر هنرمندان و دولتهاى تركى است اشاره شد. با اينهمه گروههاى تركى ساكن در اصفهان و آثار تاريخى-معمارى و بناهاي عظيم مذكور تنها دو نمونه از حضور تاريخى خلق ترك در اين استان است. بىشك يكى از مهمترين يادگارهاى حضور خلق ترك در استان اصفهان٫ اشتراك در تشكل تبارى گروههاى فارس زبان ساكن در اين استان و همچنين تاثيرگذارى بر لهجه موسوم به اصفهانى زبان فارسى است. <br /><p style="text-align: justify"><br />در ايران دو لهجه بسيار مهم زبان فارسى يعنى لهجه تهرانى و لهجه اصفهانى مستقيما توسط گروههاى تركى٫ همچنين در نتيجه اختلاط و آميزش با تركان و در پايتختهاى دو دولت تركى-آذربايجانى بوجود آمده است: لهجه تهرانى زبان فارسى در دوره قاجار (طائفه اى اصلا از تركان جنوب تركيه و شمال سوريه) و لهجه اصفهانى زبان فارسى در دوره صفوى (دولتى تاسيس شده توسط طوائف قزلباش اصلا از شمال و مركز تركيه). اصفهان در تاريخ دو بار با خاك يكسان و از سكنه خالى شده و پس از آن بدست دول و خاندانهاى تركى از نو ساخته و برپا گرديده است. در هر دوى اين نوسازى و برپايىها عمده اهالى نوين شهر را دولتمردان٫ تجار٫ هنرمندان٫ استادان و انديشمندان٫ نظاميان و طوائف بيشمار تركى كه به اين شهر كوچيده اند تشكيل مىداده اند. مثلا تنها در دوره صفويان دهها هزار تن از دولتمردان و حكومتيان ترك آذربايجانى و قزلباش (از آذربايجان و از آسياى صغير-تركيه امروزى) به همراه خانواده و طوائفشان در اصفهان ساكن شده اند. (در آن دوره كل جمعيت ايران بيش از چند صد هزار تن نبوده است). <br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>لهجه اصفهانى زبان فارسى٬ يادگار تركان ساكن در اين استان </strong><br /><p style="text-align: justify"><br />هر چند تركهاى فعلى استان اصفهان بازمانده گروههاى تاريخى تركى اسكان يافته در اين منطقه اند با اينهمه عمده گروههاى تركى تاريخى فوق الذكر٫ به مرور زمان زبان تركى خويش را ترك و متكلم به زبان فارسى گرديده اند. بدينگونه با فارسزبان شدن اين بخش عمده از گروههاى ترك و همچنين آميزش زبانى و بده بستان فرهنگى تاجيك-تاتهاى غير ترك با بخش ديگر تركزبان مانده٫ لهجه معروف به اصفهانى زبان فارسى شكل امروزى خود را پيدا نموده است. من در زير به برخى موارد در لهجه اصفهانى زبان فارسى كه قطعا ويا محتملا نتيجه و يادگار تركان ساكن در اين استان است اشاره مىكنم:: <br /><p style="text-align: justify"><br />1- <strong>تلفظ خاص حروف صامت "ج٫ چ٫ ك٫ گ":</strong> از بارزترين تاثيرات زبانى گروههاى تركى ساكن در اصفهان پديده لفظ خاص حروف بىصداى "ج٫ چ٫ ك٫ گ"٫ "k c, ç, g, " در لهجه اصفهانى زبان فارسى است. (در ايران رسم است كه اين پديده را به صداهاى "dz"٫ "ts" موجود در برخى از زبانهاى ايرانى ميانه ويا باستان منسوب كنند). حادثه تبديل c و ç به dz و ts -كه به تركى "سسيزلرين سيزيلاشماسى" ناميده مىشود- در عين حال از بارزترين خصوصيات بسيارى از لهجه هاى زبان تركى در آذربايجان ايران (مشخصا تبريز)٫ نواحى جنوبى آذربايجان شمالى (نخجوان٫ ايروان)٫ نواحى شرقى تركيه (ارزروم و حوالى آن) و تمام ساحل جنوبى درياى سياه به ويژه شمال شرقى تركيه (ريزه-ترابزون٫ شيوه اى موسوم به لهجه قارا دنيز در ساحل جنوب شرقى درياى سياه) و به مقدار كمترى شمال غربى تركيه نيز مىباشد. تبديل "ج" به dz٫ و چ به ts در برخى ديگر از زبانهاى آلتايى از جمله در زبان محاوره اى مغولى و مانچو هم قاعده اى عمومى است. <br /><p style="text-align: justify"><br />در باره كم و كيف اين پديده در زبان تركى از سوى آوانگاران و زبانشناسان (پروفسور ف. كيرزىاوغلو٫ پروفسور ه. كارپوز٫ تورگوت گوناى و ...) تحقيقاتى انجام شده و عمده محققين آنرا در ارتباط مستقيم با اسكان تركان آغ قويونلو (1350-1502) در نواحى مذكور دانسته اند. نواحىاى كه صامت "ج" بدين شكل خاص تلفظ مىشود٫ از جمله مناطقى در شرق و شمال شرق تركيه٫ عينا همان مناطقى هستند كه طوائف انبوهى از تركان آغ قويونلو [باييندير٫ پورناك (پرنك)٫ موسوللو (موصللو)٫ حمزه حاجيلو٫ قاراحاجيلو٫ عيزالدين حاجيلو٫ ايميرلو٫ حلب توكمانلارى (شامل منصور بيگ افشارلارىُ و قوت بيگى افشارلارى)٫ دولقادارلى (ذوالقدرلو)٫ چپنى٫ آغاچ ارى-قاجار٫ دؤير (دوگر) و غيره] در طول تاريخ در آنجا ساكن شده و توطن گزيده اند. (از آغ قويونلوها در زمان شاهزاده سلطان سليم در ترابزون و ريزه٫ از آغ قويونلويان تبريز در زمان سلطان سليم قانونى در ارزروم و حوالى آن. به واقع بين سه گانه ترابزون-ارزروم-تبريز تا آغاز قرن بيستم و سقوط دولت تركى-آذربايجانى قاجار داد و ستد بسيار زنده و فعال فرهنگى٫ انسانى٫ تجارى در جريان بوده است. دولت تركى قاجار نيز هميشه در دو شهر ارزروم و ترابزون داراى كنسولگرى بود).<br /><p style="text-align: justify"><br />در زير تعدادى از ديگر خصوصيات لهجه اصفهانى زبان فارسى كه مشابه و احتمالا متاثر از زبان گروههاى تركى تاريخى در اين منطقه است را مىآورم. (مثالها از نشريه دانشجويى بهلول٫ اصفهانى نامه-نوشته سلمان صباحى گرفته شده است). از آنجائيكه در طول تاريخ بسيارى از تركهاى كوچنده و ساكن شده در اصفهان (يعنى اجداد تركهاى امروزى اين استان٫ همچنين اجداد بخش عمده اى از فارس زبانهاى امروزى آن) را تركهاى قزلباش آسياى صغير تشكيل مىداده اند٫ خصوصيات و تشابهات اشاره شده٫ بيش از گروههاى تركى آذربايجان به لهجه گروههاى تركى تركيه نزديكى دارد : <br /><p style="text-align: justify"><br /><strong>2- تبديل "كسره- e" به "اى- i": </strong>(عينا مطابق تلفظ تركى مانند تبديل "انسان" به "اينسان" ويا "درد دل" به "درد-ى ديل" در تركى). مثل تبديل <بگير: begir> به <بيگير: bigir>٫ <بشين: beşin> به <بيشين: bişin>٫ <بمير: bemir> به <بيمير: bimir>٫ <بريز: beriz> به <بيريز: biriz>٫ <ببين: bebin> به <بيبين: bibin>٫ <نميشه: nemişe> به <نيميشه: nimişe>٫ <نمىخوام: nemixam> به <نيمىخوام: nimixam>.<br /><br />در لهجه اصفهانى زبان فارسى مضاف-مضاف اليه و صفت-موصوف هميشه "ى-i-" مىگيرد. مانند تبديل <در باغ: dər-e bağ> به <درى باغ: dər-i bağ>٫ <گل قشنگ: gol-e qəşəng> به <گلى قشنگ: gol-i gəşəng>٫ <آدم خوب: adəm-e xub> به <آدمى خب: adəm-i xob>. <br /><p style="text-align: justify"><br />3- <strong>تبديل كسره آخر به فتحه</strong>: مانند تبديل <جمعه: com’e> به <جمعه: com’ə> (تبديل كسره آخر كلمات خارجى به فتحه قاعده اى عمومى در زبان تركى آذربايجانى است).<br /><p style="text-align: justify"><br />4- <strong>تبديل "د" گنگ به "ت" طنيندار</strong>: عينا مشابه آنچه كه در زبان تركى تركان آسياى صغير روى مىدهد (در تركى آذربايجانى عموما "د" حفظ مىشود. در تركى آذربايجانى آردard: =دنبال٫ در تركى تركيه آرتart: =دنبال): مانند تبديل <آرد: ard> به <آرت: art>. <br /><p style="text-align: justify"><br />5- <strong>تبديل فتحه به كسره</strong>: مشابه آنچه كه در زبان تركى تركان آسياى صغير روى مىدهد (در تركى آذربايجانى معمولا فتحه حفظ مىشود. در تركى آذربايجانى <قفس: qəfəs>٫ در تركى تركيه <كافئسkafes: >): مانند تبديل <از: əz> به <ائز: ez>٫ <قفس: qəfəs> به <قفئس: qəfes>٫ <ازش: əzəş> به <ائزئش: ezeş>٫ <بزن: bezən> به <بئزئن: bezen> . <br /><p style="text-align: justify"><br />6- <strong>تبديل حرف "او- o" به "او- u"</strong>: مشابه آنچه كه در زبان تركى تركان آسياى صغير روى مىدهد (در تركى آذربايجانى معمولا "او-o" حفظ مىشود. در تركى آذربايجانى <اويانماق: oyanmaq >٫ در تركى تركيه <اويانماق: uyanmak > گفته مىشود.): مانند تبديل <كجا: koca> به <كوجا: kuca>٫ <چادر: çador> به <چادور: çadur>٫ <شما: şoma> به <شوما: şuma >.<br /><p style="text-align: justify"><br />7- <strong>حذف حرف "ه" در لهجه اصفهانى:</strong> مشابه آنچه كه در زبان تركى تركان آسياى صغير روى مىدهد (در تركى آذربايجانى حرف "ه" معمولا حفظ مىشود. در تركى آذربايجانى <هؤرمك: hörmək > در تركى تركيه <اؤرمك: örmek >). مانند <بچه ها: bəççeha> به <بچا: beça>٫ <گربه ها: gorbeha> به <گربا: gorba>٫ <مىجهد: micəhəd> به <مىجد: miced>.<br /><p style="text-align: justify"><br />8- <strong>تبديل "پس" به "پ"</strong>: اين حادثه هم عينا از تركى آذربايجانى متاثر است: <كجايين پس؟: kocayin pəs>تبديل مىشود به <كوجاين پ؟: kucayn pə> . <br /><p style="text-align: justify"><br />9- <strong>پسوند "چى"</strong>: براى تحقير و كوچك شمردن اشيا و انسانها. مانند <علىچى> (اين همان پسوند تصغير و تحبيب "چه"٫ "چى"٫ "چيك" ٫“ça”, “çi”, “çik” در زبان تركى است).<br /><p style="text-align: justify"><br />10- <strong>قالب "د+فعل+د"</strong>: اين تركيب از تركى گرفته شده است. مثلا "دى گلين دا!". ("دى" نخست مخفف "هايدى" تركى به معنى عجله كنيد٫"دا" دومى مخفف "داى" به معنى ديگر است): <د بيا د: de biya de>٫ <د برو د:de boro de >.<br /><p style="text-align: justify"><br />11- <strong>تلفظ اسامى مانند تركى</strong>: <محمد: mohəmməd>٫ <ممد: məmməd> تبديل مىشود به <ممد: məməd>. "ممد" فرم تركى "محمد" است. <br /><p style="text-align: justify"><br />12- <strong>تبديل "و" به "ف"</strong>: "ديوار" تبديل مىشود به "ديفال". (مانند تبديل "آوشار" به "افشار" در تركى)<br /><p style="text-align: justify"><br />13- <strong>كاهش صوتى</strong>: "بفرمايين" به "بفرماين"٫ "اينجايين" به "اينجاين" تبديل مىشود. (مانند تبديل "بويونو" به "بوينو" در تركى)<br /><p style="text-align: justify"><br />14- <strong>تبديل صائت "آ-a" به "فتحه-ə" </strong>: مانند "مىخواى" به "مىخى". تبديل "آ" به فتحه پديده اى بسيار رايج در لهجه هاى زبان تركى است. مانند تبديل "قارداش" به "قردش"٫ "ياخا" به "يخه" در تركى<br />و...........<br /><strong>گئرچه يه هو!!! </strong><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/7027877-111289903242099644?l=isfahan-tr.blogspot.com' alt='' /></div>